Հայտարարություն

Collapse
No announcement yet.

Դու հայ երգի Մեսրոպ Մաշտոց

Collapse
X
 
  • Զտիչ
  • Ժամանակ
  • Show
Clear All
նոր գրառումներ

  • #31
    [QUOTE=Միկինյան Տաթևիկ;80892]Ավ.Իսահակյանի հուշերը: Կոմիտասի անմահ հիշատակին (ծննդյան 80-ամյակին)

    Հարգելի' Տաթևիկ, շնորհակալություն հետաքրքիր գրառումների համար:
    «Հայ ժողովուրդը կոմիտասյան երգին մեջ գտավ, ճանաչեց իր հոգին, իր հոգեկան ինքնությունը։ Կոմիտաս վարդապետը սկիզբ է, որ վախճան չունի։ Նա պիտի ապրի հայ ժողովրդով, հայ ժողովուրդը պիտի ապրի նրանով, ինչպես այսօր, այնպես էլ հավիտյան»։

    Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա.

    Comment


    • #32
      Ինչ է դաշնամուր և ինչ է ստեղ`
      Մոռացան նրա ճարտար մատերը...
      Ինքը Բանկալթո իր տան մեջ , այստեղ,
      Եվ Չանկրի բանտի պատերը
      Արդեն նրանից շատ -շատ են հեռու ,
      Բայց ուղեղի մեջ...բայց ուղեղի մեջ,
      Կարծես թե կպած նրա թաղանթից`
      Մթան մի քուլա եռում էր - եռում ,
      Մե'րթ իբրև ինչո -որ անմարմին զեռուն,
      Մե'րթ իբրև ջրի խաշող գոլորշի,
      Պտույտ էր տալիսծանր ու բոլորշի,
      Պտույտ էր տալիս ու պոկ չէր գալիս...

      Comment


      • #33
        Օրերը կանցնեին , և մեր վարդապետը կհամառեր իր լռակեցության և մարդատյացության մեջ: Հաճախ սնունդ ալ առնել չէր ուզեր: Մեզի համար իր վիճակը բնական գալ սկսավ: Բայց չէինք համոզված, թե վերջնական պիտի ըլլար այդ վիճակը իրեն համար :
        Այս շենշող մարդը մարած էր:
        Տխուր ու լուռ կզակը ափին կդիտեր հեռու~ ծովն ու լեռները:
        Վարդան Սարգսյան, Կոմիտասի ձեռնասուն, որ լրիվ ծանոթ է վարդապետի Պոլսո կյանքին ` կգրեր ` տարիներ հետո , թե << Ինչու աշխարհին քեզն ըրավ Կոմիտաս>> խորագրին ներքո:

        Comment


        • #34
          Վերադարձավ աքսորեն քայքայված ջիղերով: Ու այդ քայքայված ջիղերուն վիճակված է դառնությունից նորագույնը ճաշակել: Պոլսո ջոջերը, որոնք մինչև այս օրը խունկ ծխած էին իրեն, , երաժշտասեր երևալու սնոբիզմեն բռնված, մեկ բացառությամբ չմոտեցան այլևս իրեն, խորշեցան իբրև -անտախտե:
          Չէ՞ մի որ նա աքսորված էր, չէ՞ մի որ նա կասկածելի մըն էր հաչս թուրք կառավարության: Անոնք վախեցան իրենց կաշիեն:

          Comment


          • #35
            Գիտունները դժբախտ սովորություն մը ունին,- իրենց զոհը դագաղը չդրած ` դիազննության կենթարկեն անոր մարմինը: Այդպես ըրին Կոմիտասին ալ: Անուն մը տալե առաջ զայն տապալող ախտին ` փորձեցին որոնել անոր ծնունդ տվղ շարժառիթները: Ոչ այդ շարժառիթները կրցան երևան հանել սակայն, ոչ ալ ճշգրիտ անուն տվին անոր հիվանդության:

            6 տարի մը կըլլա, որ Պոլսեն տարին Փարիզ բուժարան մը ներկային հեք արվեստագետը ու հոն հանձնեցին զայն ճարտար հոգեբուժներու խնամքին: Բայց անկե ի վեր ամեն օր կպակսի մարդոց հույսը զայն կազդուրված տեսնելու: Իբրև թե հիվանդ ըլլար խեղճ Կոմիտասը: Անոնք որ պատերազմի վերջին տարիներուն Պոլիս անցւցած անոր զրկանքները գիտեն, դժվար թե հավատան, որ իսկապես հիմարացած է հայ երգին անզուգական վարպետը :

            Comment


            • #36
              Ո'չ. կարծված հիվանդը չէ ան. ան պարզապես խենթ կձևանա, մարդոց և, մանավանդ բարեկամներու դեմ սնուցած դառնությունն էր, որ կատաղեցուցած էր իր հոգին, ու զայն կմղե այլանդակություններու Իզու~ր է իր ախտին համար շարժառիթներ որոնել. մարդիկ, իր բարեկամները, իր <<բարերարներն>> էին, որ ջղայնացուցին զինքը, խորացնելով իր մեջ մարդոց հանդեպ իր զգացած զզվանքը:
              Գիտեմ, որ պատերազմի շրջանին պատառ մը սպիտակ հացի կարոտ քաշեց հաճախ, որովհետև իր հիմնադրամը կսպառեր, և զայն դնտխող հանձնախումբը շնորհ չուներ կարծես այդ բանը զգացնելով վարդապետին, որ աքսորին նոր դարձած ` հոգեկան փափուկ դրության մեջ էր արդեն:

              Comment


              • #37
                Ու 40 օրի մը չափ ծոմ պահեց անգամ մը Կոմիտասը . շատեր այնպես հավտացին, թե երկնային գթություն հայցելու համար է տառապյալ հայ ժողովրդին վրա. քիչերը միայն գիտցան , որ խնայելու համար էր իր ունեցած քիչիկ մը սնունդը. ու երբ ջղային տկարություն մը անկողին իջեցուց զինքը ` հիմարանոց մը նետեցին զայն. խենդերու ժխորին մեջ, մարդոցմե, գուրգուրանքե հեռու : Հոն էր, որ վարդապետ քեն ըրավ մարդոց դեմ և ուխտեց ատել իր բարեկամները . հոն էր, որ աշխարհի ունայնությունը տեսավ, ուր մարդէակեն գանեցավ, և երբ պահ մը փորձեց աշխատիլ ` գրածը ձեռքեն առին, պատռեցին մտքի հոգնությունն մը խնայելու համար:

                Comment


                • #38
                  Ո'չ. Կոմիտաս խենդ չէ', ան բռնի խենդ կպահի ինքզինքը . եթե գիտության , բժշկության մասնագետները թույլ կուտան, որ գործածենք այդ բացատրությունը: Հետո էր միայն, որ պիտի խենդենար ան:
                  Քանիցս փորձեցի երթալ Կոմիտասին այցելել : Նույնիսկ մինչև Շիշլի, բուժարանին մոտերը գացի: Բայց չհամարձակեցա ներս մտնել. վերջին պահին սարսափ մը կեցուց զիս դրան սեմին: Հապա եթե վարդապետը պոռար երեսիս.
                  - Ինչու՞ բերեցիք նետեցիք զիս հոս, ի՞նչ ըրած էի ես ձեզ:

                  Comment


                  • #39
                    1895 թ. հուլիսի 25 -ին Եկմալյանի մոտ ուսման մեկնելուց անմիջականորեն առաջ Խրիմյան Հայրիկին Կոմիտասը դիմում է գրում.
                    Քահանայապետ սուրբ
                    Յեօթն ամըս անցուցեալ է իմ ի վերայ , հորմեհետէ ժողովեմ զՀայոց ժողովրդական երգս և զպարերգս , յորոց տակավին կարի սակաւ ինչ է յայտ զեղանակացն , զկամութեանցն և զկնի:
                    Ժողովրդական եղանակքն Հայոց ի պարզութիւն և վեհութիւն իւերանց զնմանութիւն բերեն զնուագաց շարականաց նախնեաց մերոց սրբոց, յորս արտայայտեն կեանք և միտք Հայկեան սեռիս, և սոքա ցարդ կան թաղկեալ ի թագստի և ի կողմն յուշից յիմաստնոց ` ի փիլիսոփայից . և արդևեթ պահեալ կան ի գեղջկական հանճարի նախնեաց թարմ և անխառն զգացմանց երաժշտութիւն, որ և խուռն ի կորուստ դիմեալ յառաջէ յերևումն օտար եղանակաց : Եթե ոչ տարածեսցէ զձեռսն, ի բարձր բազուկ, յօճուն լինել, Հօտապետդ քարշել հանել ի կորստենէ ի սպառսպուռ, յանյայտութիւն և մոռացօնս դատապարտեսցին:
                    Բայց յայդմանէ, ի ժողովրդական եղանակս Հայոց իբրև զծիր իմն կարմիր նկատեն առընչութիւնք սոցա եղանակաց շարականաց: Ի մեն միում երգսն գեղջկայինսն զշող ցոլայ բնատուր հանճար Հայաստան ազին, որ և կարօտի բազմապիսի ուսումնասիրութեանց:
                    Ուստի համարձակիմ խնդրել, ի համբւյ Ս. Աջոյդ Հայրապետիդ, թոյլատրել, ի բան բարձր հրամանի Ձերոյ, ի տպագրել յանգին գանձսն, զոր աւանդել է բազմահարուստ հանճարոյ նախնեաց մերոց սրբացելոց:

                    Քահանայապետիդ Ամենախոնարհ ծառայ և որդի Կոմիտաս վարդապետ Սողոմոնեան:
                    ի Ս. Էջմիածին, 1895 ամի, ի 25-ին Յուլիս

                    Comment


                    • #40
                      Ինչպես հայտնի է, Կոմիտասը Գևորգյան ճեմարանի լրիվ դասընթացն ավարտել է 1893 թ. մայիսին և նույն թվի աշնանից նշանակվել ճեմարանի երգ -երաժշտության դասատու, փոխարինելով պաշտոնից ազատված իր ուսուցչին `Ք. Կարա - Մուրզային: Կարա - Մուրզան, որ ընդամենը մեկ ուսումնական տարի դասավանդեց ճեմարանում, նպատակ էր դրել լայն ծրագրեր իրագործել, բայց դա նրան չհաջողվեց և նա, ցավ ի սիրտ, ստիպված էր հեռանալ Էջմիածնից: Աշխատելով իրեն հատուկ եռանդով նա մեկ ուսումնական տարվա ընթացքում շատ բան արեց ճեմարանում, բայց հիմնովին բարելավել երաժշտության դասավանդման գործը, նրան այնպես էլ չհաջողվեց: Ուստի և այդ խնդիրն իր ամբողջ բարդությամբ կանգնեց երիտասարդ Կոմիտասի առջև մանկավարժական գործունեության առաջին օրերից: Խնդիր, որին նա անդրադարձել է 1895 թ. մայիսի 18 -ին կազմած ծրագրում և որի սևագիրը վերջերս հայտնաբերվել է Հայկական ՍՍՀ Պետական կենտրոնական պատմական արխիվի ֆոնդերում և առաջին անգամ հրապարակվել Գր. Հարությունյանի <<Կոմիտասի կյանքն ու գործունեությունը նորահայտ վավերագրերի լույսի տակ>> հոդվածում: /1/
                      Հիշյալ ծրագրում Կոմիտասը գրել է , թե << Վերջին երեք տարում եկեղեցական երաժշտության դասատվությունը Գևորգյան ճեմարանում թերի է մնացել>>, որով աշակերտների մեծ մասը բոլորովին չի սովորել երաժշտություն , ուստի և դասատուն ստիպված է եղել նշված դասարաններում անցնել ծրագրի նախապտարաստությունը և ոչ բուն դասընթացը: Նա այդ դասընթացը բաժանում է երկու մասի
                      ա . Տարերք ձայնագրության, որի մեջ նշված են `

                      1/ ձայնանիշներ, յոթնյակ,
                      2/ ութնյակ/ ութնյակիների կազմությունը/,
                      3/ տևողական նշաններ,
                      4/ կիասձայներ,
                      5/ երաժշտական ձայների զորությունը,
                      6/ ընդհարումներ:

                      բ. Եկեղեցական երգեցողություն, որի տակ նշված են
                      1/ եկեղեցական ութնյակ եղանակներ / միջակ, չափավոր և պարզ ծանրերը/ . կանոն , երգել և ձայնագրել ,
                      2/ սուրբ պատարագի արարողություն/ բացի մեղեդիներից, սրբասացություններից, տաղերից և գանձերից/:
                      Իսկ որպես դասագրքեր Կոմիտասը նշել է Արշակ Բրտյանի և Նիկողայոս Թաշճյանի դասագրքերը:

                      1.<<Բանբեր Հայաստանի արխիվների>>, Երևան, 1966, N 2(14), էջ 154

                      Comment


                      • #41
                        Կոմիտասի ամենաթանկ նվերը
                        Աննա Բաբաջանյան

                        Այս տարվա հունվարին բացված Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի ամենաարժեքավոր ցուցանմուշներից մեկը մեծ երգահանի դաշնամուրն է, որը նորաբաց թանգարան է տեղափոխվել Ե.Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանից: Սակայն սա թանկարժեք ցուցանմուշի միակ «երթուղին» չէր: Մինչեւ իր վերջին հանգրվան հասնելը նրան վիճակվել էր տասնամյակներ շարունակ մի վայրից մյուսը տեղափոխվել` դառնալով անսովոր մի պատմության հերոսը: Իսկ անսովորն այս պատմության մեջ նախեւառաջ այն էր, որ հայ մեծագույն երաժիշտը երկար տարիներ զրկված էր եղել երաժշտական գործիք ունենալու հնարավորությունից: Էլ ավելի անհավանական պիտի թվա, եթե ասենք, որ սրանով հանդերձ Կոմիտասն արդեն իսկ հայ ժողովրդական եւ հոգեւոր երգերի մշակումներով համերգներ էր ունեցել, երգչախումբ էր ղեկավարել, հեղինակավոր վարդապետ էր, սակայն ստեղծագործում էր Էջմիածնի միաբանության հանդիսասրահում գտնվող մի հնամենի ֆիսհարմոնով: Ստեղնաշարային այդ գործիքը չափերով փոքր էր, անհարմար եւ չէր «բավականեցնում» Կոմիտասին:



                        Հայտնի է, որ Վարդապետն այդ տարիներին ապրում էր նյութական սուղ պայմաններում, իսկ եթե նույնիսկ երբեմն միջոցներ էր ունենում, դարձյալ դրանք չէր ծախսում իր անձնական կարիքների համար: Այս առիթով հատկանշական է Հովհաննես Թումանյանի մի դիտարկում, որն առավել է սրում առաջին հայացքից գուցե խիստ կենցաղային, բայց իր էության մեջ իսկապես ցավալի երևույթը: Նամակներից մեկում Թումանյանը գրում է. «Կոմիտաս վարդապետի նման անհատականությունը, որ նույնիսկ հիացմունք է պատճառել Եվրոպային, ի վիճակի չէ իր սեփական երկրում ձեռք բերել դաշնամուր կամ հնարավորություն չունի ճամփորդելու գավառներում և կատարելու այն աշխատանքը, որ կարող է կատարել միայն ինքը և որն այնքան փառք կբերի մեր ազգին»:

                        Ասվածի լավագույն ապացույց կարող է լինել թեկուզ Կոմիտասի կյանքի այն դրվագը, երբ նրան համերգներից մեկի ժամանակ հաջողվել էր հավաքել այդ ժամանակների համար աներևակայելի գումար` 1000 ոսկեդրամ, սակայն ողջ հասույթը նա նվիրաբերեց ազգային հիվանդանոցին:

                        Եվ այսքանից հետո որքան մեծ պիտի լիներ Վարդապետի ուրախությունն ու ոգեւորությունը, երբ 1907 թվականին հայ նշանավոր գործարար ու բարեգործ Ալեքսանդր Մանթաշյանցից նվեր ստացավ թանկարժեք մի դաշնամուր: Ի դեպ, Մանթաշյանցը մինչ այդ էլ նկատել ու գնահատել էր 27-ամյա երգահանի տաղանդն ու հոգացել էր, որպեսզի վերջինս իր հովանավորությամբ բարձագույն կրթություն ստանար Գերմանիայում:

                        Comment


                        • #42
                          ...Կոմիտասը փափագում էր երաժշտանոց ունենալ, կարծում էր, որ Էջմիածնի կաթողիկոսությունը կհամոզվի դրա անհրաժեշտության մեջ և միջոցներ չի խնայի այդ ազգօգուտ նպատակի իրագործման համար: Այս է վկայում Գր. Հարությունյանի նշված հոդվածում առաջին անգամ հրատարակված այն զեկուցագիր -նամակը, որ Կոմիտասը գրել էր 1910 թ. մայիսի 10 -ին ` Նորին վեհափառության սրբազնագույն Հայրապետի ամենայն հայոց Տ. Տ. Մատթեոս Բ -ին: Զեկուցագիր - նամակը ներքուստ բաժանվում է երեք մասի: Առաջին մասում ներկայացված է եկեղեցական երգեցողության և ընդհանրապես հայ հոգևոր երաժշտության ողբալի վիճակը: <<Հայ եկեղեցական երաժշտությունն անցյալ ԺԹ և մանավանդ Ի դարում դեպի անկումն է դիմում: Ի միջի այլ հզոր պատճառների, դեպի անկումն է դիմում, զի , եկեղեցիներում առավելապես ուշք են դարձնում լոկ ս. Պատարագի և այլ աղավաղված երգեցողության, որ հիմն ի վեր կորցրել է իր պարզ ու վսեմ, անպաճույճ ու մանկական միամտությամբ համեմված , անմեղ ու հավատով ներկված եղանակները և տեղի տվել խառնաշփոթ, անպատշաճ, մուրացածո և մեղկիչ երգեցողության: Մեր նախնյաց ջերմ, օդի պես ջինջ ու ջրի պես կայտառ շարականները բոլորովին երկրորդական , նույնիսկ հետին տեղն են անցել, մոռացության մատնվել, որով մեր հոգևոր երաժշտության զարկերակն է կտրվել: Այդ շարականագետներն օր ավուր նվազում են և փոխարեն աճում են թերուս ու տգետ, անփորձ ու անշնորհք դպիրներ ու դպրապետներ, որոնք նախքան զտեսությունն երաժիշտ են և որոնց անսանձ ու շահատակ կամայականությանն է հանձնված հայ ժողովրդի հոգևոր ու պատասխանատու դաստիարակության գեղարվեստականը>>:

                          Comment


                          • #43
                            ԿՈՄԻՏԱՍԸ ԵՎ ԱԲՈՎՅԱՆԻ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԸ

                            1907 թվի գարնան, երբ առաջին անգամ Փարիզի հայոց առաջնորդարանը գացինք, այնտեղ Կոմիտասի առանձնասենյակին պատին տեսանք Խաչատուր Աբովյանի մեծադիր լուսանկարը: Որքան հոգեթով պատկեր մը ստեղծվեցավ այնտեղ, երբ հայ ժողովուրդի մեծ գուսանը, երգած ատեն, աչքերը հառեց Աբովյանի պատկերին` իբրև ներշնչման աղբյուրի:
                            Կոմիտասի սրտաշարժ ձայնի ելևէջները կարծես կենդանություն կուտային անոր անշունչ լուսանկարին: Այդ օրերեն մեկը Աբովյանի լուսանկարով հետաքրքրվող հյուրերուն Կոմիտաս հետևյալը ըսավ. «Այս Խաչատուր Աբովյանի լուսանկարը իմ ամենասիրած իրս է. իմ էության հետ մաս կազմող... Մոտ կամ հեռու` ուր որ ճամփորդեմ` հետս կտանիմ զայն: Այս թանկագին նվեր-հիշատակը ինձ տվավ Խրիմյան Հայրիկը` իր կաթողիկոսության առաջին օրերուն»:
                            1911 թվին` աշնան երեկո մը, հորս հետ այցելեցինք Կոմիտասի Պերա-Լալե փողոցը գտնվող պանսիոնը: Կոմիտասի սենյակի պատին կրկին անգամ տեսա Խաչատուր Աբովյանի Փարիզեն ինծի ծանոթ լուսանկարը: Երբ ուշիուշով դիտեցի Աբովյանի լուսանկարը, մեծ երգիչը, գովելով իմ հետաքրքրասիրությունս, ըսավ. «Ուրեմն` այս օրվընե վերջ` ալ երբեք չմոռնաս, որ մեծանուն Խաչատուր Աբովյանը հայ ժողովրդական երաժշտությունը հետազոտող երգիչ-երաժիշտ եղած է»...
                            Աբովյանի մահվան 100-ամյակի առթիվ ՀՍՍՌ Գիտ. ակադեմիայի դահլիճին մեջ, երբ մեր սիրելի վարպետ Դերենիկ Դեմիրճյանը իր ելույթով հայտնաբերեց իր խոր աբովյանագիտությունը, ես առիթեն օգտվելով հարցուցի անոր տասնյակ տարիներ առաջ Կոմիտասի այդ վկայության մասին` ուզելով իմանալ, թե արդյոք Աբովյանի երգիչ-երաժիշտ մը ըլլալուն մասին աղբյուրներ կան: Վարպետի պատասխանը եղավ հետևյալը. «Ոչ միայն երգիչ-երաժիշտ, ապա կիթառ նվագող ալ էր Խաչատուր Աբովյանը»:

                            Աղավնի Մեսրոպյանի հուշերից

                            Comment

                            Working...
                            X