Հայտարարություն

Collapse
No announcement yet.

ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆ Է և ԼԵԶՈՒՆ ԿԱՊ ՉՈՒՆԻ

Collapse
X
  •  
  • Զտիչ
  • Ժամանակ
  • Show
Clear All
նոր գրառումներ

  • #76
    Կա Մեծարենց, կա Տերյան, և բազում այլ պոետներ կան, բայց Թումանյանն է անհաս Արարատը մեր նոր քերթության:

    ***

    Նա մեծ էր հողով, արյունով: Արմատնե~ր ուներ նա հողում:
    Իր երգերը-գեղջուկ նաիրցու քրտինքով էր նա ողողում:
    Հանճարեղ երգերում նրա և իր երկրի արևն էր շողում,-
    Նա մեծ էր հողով, արյունով: Արմատներ ուներ նա հողում:

    Ե.Չարենց

    Comment


    • #77
      Մի ժամանակ ընդունված էր ալբոմի մեջ բանաստեղծություններ գրՀովհաննես Թումանյան, Մարիամ Թումանյան, հուշերել։ Ես էլ խնդրել էի Թումանյանին, որ հատուկ ինձ համար մի բան գրեր։ Մի քանի օրից հետո նա բերեց ինձ մի ալբոմ՝ 3 բանաստեղծություններոով, որ ես շատ հավանեցի։

      Չանցավ մի շաբաթ՝ Թումանյանը խնդրեց վերադարձնել իրեն այդ ալբոմը, որ նոր բաներ գրի մեջը։ Ես հավատացի նրա խոսքերին և միամտությամբ ետ տվի ալբոմս, բայց, դժբախտաբար, էլ չտեսա նրա երեսը։ Իմ դիմումներին, որ շուտ բերի ալբոմս, Թումանյանը պատասխանում էր. «Էսա կբերեմ, ի՞նչ եք այդքան վռազում»։ Ես այնքան անգամ կրկնել էի խնդիրքս, որ վերջը ինքս բեզարեցի և համոզված էի, որ դա ծուլության ու անհոգության նշան էր Թումանյանի կողմից։

      Նրա մահից հետո ես խնդրեցի նրա աղջկան՝ Նվարդին, ում հանձնված էր իր հոր արխիվը կարգի բերելը, որ նա փնտրի թղթերի մեջ իմ ալբոմն ու վերադարձնի ինձ, բայց ոչինչ չգտնվեց, ու այն ժամանակ ես հավատացի, որ Թումանյանն իսկապես ոչնչացրել էր այն, ինչպես ասել էր ինձ սիրային բացատրության ժամանակ…

      - Գիտե՞ք՝ ինչու ես վերցրի Ձեզնից ալբոմն ու ոչնչացրի։ Ես վախեցա, որ գրած բանաստեղծությունները կասկած կհարուցեն Ձեր մեջ։ Դուք ինձ հաճախ հանդիմանում էիք, որ ուշ-ուշ եմ Ձեզ գրում և իբր թե Ձեզ չեմ հիշում։ Բայց իմացե՛ք, Մարմա՛ր (մտերմական րոպեներում նա ինձ Մարմար էր կոչում՝ հավատացնելով, որ շատ հաջող է գտել այդ անունը, որը թե՛ իմ իսկական անունն է կրճատում և թե՛ իմ երեսի սպիտակությունն է բնորոշում), ես Ձեզ հիշել եմ ամեն օր, նույնիսկ՝ ամեն ժամ, պատրաստ էի գրելու երկար նամակներ, բայց ուրիշ բովանդակությամբ։ Դուք չեք կարող երևակայել, թե որքա՜ն դժվար է հրամայել սրտին, որ լռի, երբ սիրտն ուզում է խոսել։ Մանավանդ դժվար է լռել մի բանաստեղծի համար։ Որքա՜ն գեղեցիկ բանաստեղծություններ եմ գրել Ձեզ համար Աբասթումանում ու քամուն եմ տվել և լավ եմ արել։

      Իշխանուհի Մարիամ Թումանյան, հուշեր Թումանյանի մասին- Բոլորովին լավ չեք արել։ Ինչ որ դուրս է գալիս բանաստեղծի գրչի տակից, արդեն պատկանում է գրականությանը,- ասացի ես,- կարող էիք լույս չընծայել այդ գրվածքները, թող մնային Ձեր արխիվում։

      - Ուրեմն լավ չե՞մ արել, որ լռել եմ և սիրտս չեմ բաց արել Ձեր առաջ։
      Ես ընկա մտածմունքների մեջ և սաստիկ ցնցվեցի, երբ Թումանյանը կրկնեց իր հարցը.
      - Ինչո՞ւ չեք պատասխանում, Մարմա՛ր, կարո՞ղ էիք արդյոք Դուք սիրել ինձ։

      Ես շարունակում էի լռել. մնացել էի շվարած, թե ինչ պատասխանեմ…

      Հատված իշխանուհի, մշակութային և հասարակական գործիչ
      Մարիամ (Դոլուխանյան) Թումանյանի
      «Իմ համառոտ կենսագրությունը և իմ հիշողություննրը»
      գրքից

      Comment


      • #78
        Թումանյանը հրաշալի մանկագիր է։Եվ երևի բոլորս արտասանել ենք
        ԾԻՏԸ


        Հուռին գնաց բանջարի,
        Բանջար չեղավ՝ խոտ եղավ,
        Խոտի տակին ծիտ եղավ,
        Ծըլվըլալեն դուրս թռավ։

        Ծիտը թռավ գերանին,
        Կանաչ խոտը բերանին

        Comment


        • #79
          https://youtu.be/qaEvIvM3LUY
          Ոսկու կարասը

          Comment


          • #80
            Նվեր Հ. Թումանյանին մանկատան սաներից



            Հովհաննսիյան Սարիկ, 1924 թ., մանկատան սան



            Դու այս կյանքում չարչարվեցիր,

            Ազգիդ համար շատ տանջվեցիր,

            Քնքուշ ձեռքդ քնար առար՝

            Սերմեր ցանիր, բայց շուտ մեռար:

            Սերմեր սիրո, եղբայրության,

            Սիրել գյուղը եւ գյուղացուն,

            Ապրել հալալ աշխատանքով,

            Ոգեւորվել սուրբ քրտինքով,

            Հիշիր դու մեզ, ազնի՛վ պոետ,

            Մանուկների սրտի պոետ,

            Նրա ժպիտով ապրող պոետ,

            Քեզ եմ կանչում, իսկ դու չկաս:

            Զավակներիդ սրտում միշտ կաս:

            Թող քո հոգիդ ուրախ խնդա,

            Որբիկներիս սրտում միշտ կաս:

            Դու երգեցիր արոր, գութան,

            Գյուղացու կյանք, հազար մի բան,

            Քո գրվածքներդ մեզ դուր եկան,

            Բալիկներիդ սրտում միշտ կաս:

            Հանգիստ ննջիր, մեր մեծ հայրիկ,

            Քո վեհ, պայծառ, ազնիվ անուն

            Կապրի մեր մեջ երկար ու միշտ,

            Քանի ունենք մենք ցավ ու վիշտ:



            ***



            Ապրողին (կատակ)



            Ս.Բ. 1924 թ., մանկատան սան



            Հե՛յ, Հովհաննես,

            Պապակ սրտիս

            Պարփակ հոգուս

            Մի հով անե՞ս..



            Հե՛յ, Հովհաննես,

            Հոգնած ջանիս,

            Թաց ճակատիս

            Մի զով անե՞ս…



            Թե հով չանես

            Էրված սրտիս,

            Պապակ շրթիս

            Մի ցող չանես,

            Էլ ո՞վ կասի,

            Թե Հովհաննես

            Թումանյանն ես…



            ***



            Նմանակություն Թումանյանին



            Գ. Սեւակ, 1924 թ., մանկատան սան



            Կես գիշերին կանթեղը վառ

            Կախ է տված երկնքից,

            Մեծ երկաթյա-կանթեղն անմար

            Երբեմնի մութ երկնքից:

            Կախ է տված սյուն ու պարան,

            Արագածի կատարին,

            Ու մեծ, խոլական

            Լույս է տալիս աշխարհին:

            Լույս է տալիս այնտեղ վերը

            Ու վառվում են միշտ անշեջ,

            Զանգվա հստակ կաթիլները

            Տաղի քնքշանք նրա մեջ:

            Թե որ իջնի սեւ խավարը,

            Չնաշխարհիկ մեր երկրին

            Թե որ տիրե անհուն վախը

            Թույլ, կասկածոտ սրտերին,

            Ով անմեղ է՝ լիքը սիրով,

            Ու հավատով անսասան,

            Ով նայում է վառ հույսերով

            Դեպի հայոց ապագան,

            Նա կտեսնի էդ մշտավառ

            Ջահը՝ կախված երկնքից,

            Որ սրտերին բյուր ու հազար

            Հուրհրում է վերեւից:



            ***



            Ձոն Հ. Թումանյանին



            Վարդան, 1924 թ., մանկատան սան



            Ո՛, մեծ երգիչ չքնաղ Լոռու,

            Էլ դու չկաս հավիտյան,

            Քո սերը վառ, երգերը քո,

            Մեր սրտերում կմնան:

            Անմահ երգիչ, էլ դու չկաս,

            Քեզնից իբրեւ մեզ նվեր

            Մեր սրտերում արեւավառ

            Հուր երգեր ես թողել:

            Չքնաղ երգեր մեր սրտերում,

            Մեր աշխարհում լուսավառ,

            Հիշատակդ, երգերդ քո

            Կապրեն երկար, դարեդար:

            Լոռու սոխակ, պարտեզներից

            Մեր սրտերից խանդավառ,

            Ծաղկեպսակ, վառ երգեր ենք

            Սիրով հյուսում քեզ համար..



            ***



            Հաջորդ բանաստեղծության հեղինակը ուսուցիչ Հակոբ Աղաբաբն է (1875-1926) : Բանաստեղծությունը գրված է Թումանյանի կենդանության օրոք, 1919-ին, Թումանյանի ծննդյան 50-ամյակին:



            Հովհաննես Թումանյանին



            Իմ դպրոցների աշակերտության

            Ամենապստիկ աղջիկն ու տղան,

            Հավատա՛ անկեղծ, ընկե՛ր Հովհաննես,

            Քեզնից լավ գիտեն, թե դու էդ ով ես:

            Քո «Շունն ու կատուն», «Գառնիկ ախպերը»,

            Քո «Չղջիկն ու ճայը», աղա փուշը,

            Քո վեհ «Փարվանան», սիրուն «Անուշը»,

            Քո «Չարի վերջը», «Անիծած հարսը»,

            Քո գրած «Ուլը», քո «Արջաորսը»,

            Քո «Քեփ անողին քեփ չի պակսիլը»

            Քո` քեզավարի հեքիաթ ասիլը,-

            Քո «Քաջ Նազարը», էն լավ «Գիքորը»,

            Քո շերամապահ ծեր Գաբո բիձեն,

            Քո…Բայց ո՞րն ասեմ, հե՛յ Հովհաննես,

            Մեր մանուկների անկեղծ սրտով,

            Շնորհավորում եմ քո հիսնամյակը

            Ցանկանում եմ, որ կարմիր օրերով

            Զարդարված լինի քո ամբողջ կյանքը:



            ***



            Թումանյանին նվիրված «ժողովրդական» բանաստեղծություններից մի քանիսը թվագրված են «1939»: Եվ դա այնքան զգալի է բանաստեղծության ոճից:



            Անմահ պոետ,

            Էն գյուղացին, որ վիզը ծուռ

            Քեզ մոտ եկավ էն տարին՝

            Ձեռը՝ ծոցին, սրտում՝ մրմուռ,

            Թափեց արցունք ու արին,

            Որի մասին դու գրեցիր

            Քո տաղերը վշտալի,

            Քո գյուղացին հիմի էն չէ,

            Տեսնես, էլ չես ճանաչի:



            Տրակտոր են նստել հիմի

            Եվ քո Սարոն, եւ Մոսին,

            Հարս ու աղջիկ՝ ժիր խնդալեն

            Հանդ են գնում միասին:

            Էն ձորերում անդնդախոր

            Ամայի ու վշտալի,

            Որտեղ գետն էր խուլ ահավոր

            Վաշ-վաշ անում ու լալի,

            Որտեղ գետն էր խուլ ահավոր

            Հալածում չար դեւերին,

            Էն ձորերում հիմի պայծառ

            հույսն է վառվում Իլյիչի:

            Էն ձորերում բազմաչարչար

            Խինդ կա. Լոռին էլ էն չի,

            Ընկուզենին քո դարավոր

            Էսօր էլ կա դեռ կանգնած,

            Բայց նրա տակ հազարավոր

            Մեր հայրերը հավաքված

            Ոչ թե իրենց օրն են սգում՝

            Լացը ծիծաղին խառնած,

            Այլ գովում են ուրախ ներկան

            Եվ լուսավոր ապագան:

            Ափսոս, պոետ,

            Թե ապրեիր էլի մի քիչ դու մեզ հետ,

            Կտեսնեիր՝ ոնց չքացավ հինն անհետ:

            Մեր աշխարհը, մեր նոր Լոռին էլ էն չի,

            Փոխվել է նա. տեսնես էլ չես ճանաչի:

            Comment


            • #81
              Առանձնահատուկ և բացառիկ գրող է Հովհաննես Թումանյանը, նա ինքն է հայ ժողովուրդը, նրանով կարելի է հասկանալ հայ մարդուն, նրա բնավորությունը, անցյալն ու ապագան: Թումանյանի մեջ է հայ ժողովրդի խիղճը, կարեկցանքը: Նա իր հոգու աչքերով միշտ տեսնում էր անտեսանելին:
              Ես հազար աչքով բաներ եմ տեսնում,
              Որ թաքնված լռության ետեւ,
              Հազար ականջով ձայներ ոմ լսում,
              Որ դեռ սրտերում շշուկ են թեթեւ..

              https://www.youtube.com/watch?v=SR6LGtMlAic

              Comment


              • #82
                Գաղտնի սեր





                «Մարմար Մարկովնան… նոր ծրագիրներ է կազմել, Տե՛ր Աստված: Ես կարծում եմ այս ձմեռ նոր բաներ ենք տեսնելու: Նա կանի, ես հավատում եմ: Զարմանալի կին է: Ափսոս, որ նրան լավ չեն ճանաչում առհասարակ: Է˜հ, վերջումը կճանաչեն, միշտ վերջումը»:




                Ամենայն հայոց բանաստեղծի այս տողերը իր լավագույն բարեկամուհու`իշխանուհի Մարիամ Թումանյանի մասին են: Իսկ ո՞վ էր Մարիամ Թումանյանը: Կին, որը մեծ դեր է ունեցել հայ մշակութային կյանքի զարգացման գործում: Գեղեցկությունը, խելքը, ինտելեկտն ու բարությունը հիանալի համատեղվել էին այդ ինքնատիպ կնոջ մեջ: Լինելով հասարակական-մշակութային գործիչ եւ մեկենաս` նա նպաստել է բազմաթիվ գրքերի հրատարակությանը, կազմակերպել բազմաթիվ բարեգործական միջոցառումներ, ներկայացումներ, դրանցից ստացված գումարը փոխանցել կարիքավորներին, անվճար թեյարաններ, ճաշարաններ, արհեստանոցներ, գորգագործարաններ բացել գաղթականների համար, իսկ նրա որբանոցի սաները նրան մայրիկ են անվանել: 1902թ. Գաբրիել Սունդուկյանի հետ նա հիմնել է Հայոց դրամատիկական ընկերությունը, որը նախագահել է 4 տարի, մեծ նպաստ է ունեցել Հավլաբարի ժողովրդական թատրոնի ստեղծման գործում: Հիրավի մեծ է թիվը բոլոր այն անձնվեր աշխատանքների, որոնք իշխանուհին կատարել է իր ազգի համար: Բոլոր այդ աշխատանքների կողքին կա եւս մեկ բան, որն արժանի է հիշատակման. Մարիամ Թումանյանի սերը, բարեկամությունն ու սրտացավ հոգատարությունը Հովհաննես Թումանյանի նկատմամբ:



                Այդ բարեկամությունն առաջին հերթին հիմնված էր հոգեւոր ներդաշնակության վրա: Իշխանուհի Թումանյանը ոչ միայն հոգեւոր ընկեր էր, այլեւ շատ բան էր անում, որպեսզի բանաստեղծի նյութական վիճակը թեթեւանա: Հենց նա է կազմել եւ հրատարակել Թումանյանի մի քանի ժողովածուները`չմոռանալով շարունակ նախատել բանաստեղծին անիմաստ քեֆեր կազմակերպելու եւ փողերն անմիտ կերպով վատնելու համար:



                Ամեն ինչում կանոնավոր եւ միշտ ճշտապահ իշխանուհու համար դժվար էր համակերպվել ազատություն սիրող բանաստեղծի խենթ հոգու պոռթկումներին: Մյուս կողմից էլ, նրանք այնպես էին մտերմացել, որ հաճախ իրար հասկանում էին կես բառից:

                Դեռատի Մարիամը
                Դեռատի Մարիամը
                Լուսանկարը` Wikipedia

                Իշխանուհին իր տանը հինգշաբթի օրերին կազմակերպում էր գրական երեկոներ, որոնց 5 մշտական անդամների թվում էր նաեւ Հովհաննես Թումանյանը: Մարիամ Թումանյանը, կամ Մարմարը, ինչպես քնքշորեն նրան անվանում էր բանաստեղծը, ամուսնացած էր ամբողջովին վրացականացած հայ իշխանի` «Նովոյե օբոզրենիե» լրագրի խմբագիր Գեորգի Թումանովի հետ: Սակայն երիտասարդ իշխանուհուն ոչ միայն հաջողվել էր հայկականությանը վերադարձնել իր ամուսնուն, հայեցի դաստիարակություն տալ երեխաներին, այլեւ ամբողջությամբ փոխել իշխանական ընտանիքում տիրող վիճակը: Ամուսնուց տարիքով կրկնակի փոքր իշխանուհին կարողանում էր այնպես անել, որ իր ընտանիքում, որտեղ նախկինում հայերեն խոսք անգամ չէր հնչում, բոլորը սկսեն խոսել հայերեն:



                Կնոջն անչափ գնահատող ամուսինը երբեք չի խանգարել նաեւ, որ տեղի ունենան «Հինգշաբթիներ» անունը ստացած գրական երեկոները: Երեկոներ, որոնք շատ կարեւոր են դառնում հայ գրականության զարգացման համար: Առհասարակ, այդ ուժեղ, բայց, միեւնույն ժամանակ, հուզական կինն իր ողջ կյանքի ընթացքում մեծ ներդրում է ունեցել հայ գրականության, մշակութային տարբեր ոլորտների զարգացման գործում: Նա կովկասահայության ամենալուրջ դեմքերից էր եւ անդամակցում էր միանգամից 8 մեծ կազմակերպությունների: Եվ պատահական չէ, որ այդքան հայրենասեր, գեղեցիկ ու խելացի կինը զգացմունքներ է արթնացնում նաեւ մեծ բանաստեղծի սրտում: Ավելորդ է նշել, որ զգացմունքը փոխադարձ էր: Սակայն երկուսն էլ չափից դուրս վեհ էին եւ բարոյական մեծ արժեքների տեր, որպեսզի զգացմունքը դառնար իրականություն:



                Գարնանային մի երեկո, այնուամենայնիվ, երկար տարիներ լռելուց հետո Թումանյանը վերջապես խոստովանում է իր սերը Մարմարին: Իշխանուհին ոչինչ չի պատասխանում, միայն իջեցնում է գլուխը, եւ աչքերը լցվում են արցունքով: Երկուսն էլ հասկանում էին, որ իրենք ամուսնացած են, բազմազավակ ծնողներ (Հովհաննես Թումանյանը 10 երեխա ուներ, Մարիամը` 6), եւ իրենց սերն անհնար է: Այդ առիթով Մարիամ Թումանյանը գրում է. «Մենք չէինք կարող միանալ,– որովհետեւ երկու ընտանիք պիտի քանդվեր, իսկ ուրիշի դժբախտության վրա հիմնված բախտավորությունը երբեք ուրախություն չի տալիս մարդուն»:



                Հավանաբար, հենց նույն ամուսնական պարտականությունների եւ պատասխանատվության պատճառով Մարիամ Թումանյանն իր հուշերում գրում է, որ ինքը սիրահարված չի եղել Թումանյանին, սակայն ճիշտ հակառակն է ապացուցվում, երբ կարդում ես նրա` Թումանյանին գրած նամակները: Ահա թե ինչ է գրում իշխանուհին բանաստեղծին, որն, ի դեպ, Աբասթուման բուժվելու էր մեկնել հենց իշխանուհու շնորհիվ. «Իմ փափագս է, որ ձեզ այնպես պաշտպանեմ, որ ոչ մի մարդ չդիպչի ձեր զգայուն սրտին, որ ձեր հոգին հանգիստ լինի, որ ձեր առողջությունը վերականգնվի: Հավատացե՛ք, որ այս տողերը գրելիս ես լալիս եմ, որ իմ բոլոր ճիգերն իզուր են, եւ ես չեմ կարող տալ ձեզ հանգստություն, չեմ կարող պաշտպանել ձեր սիրտը կոպիտ ձեռքերից: Ես կուզենայի ձեզ խնամել, ինչպես մի քնքուշ ծաղիկ, պահպանել թե՛ արեգակի այրող ճառագայթներից, թե՛ ձմեռվա ցրտից: Ձեր ամեն մի վիշտը արձագանք է գտնում սրտիս մեջ»:



                Այսքան զգացմունքային իշխանուհին իր հուշերում գրում է, որ երբեք չի վայելել ամուսնական քաղցրություն: Դա չի խանգարել, սակայն, որպեսզի Մարիամ Թումանյանն անմնացորդ նվիրվի ամուսնուն եւ ընտանիքին, այն աստիճան, որ ամաչել է բանաստեղծի հանդեպ ունեցած սերը խոստովանել անգամ ինքն իրեն: Իր հերթին, ընտանիքին նույնքան նվիրված ամուսին եւ հայր էր նաեւ Թումանյանը, նա ուներ հրաշալի, շրջահայաց կին, որը մշտապես նրա կողքին էր:



                Իր զգացմունքները թաքցնող իշխանուհին, սակայն, այդպես էլ չի ներում Թումանյանին Աբասթումանում գրած եւ իրեն նվիրած բոլոր բանաստեղծությունները ոչնչացնելու համար: Կարելի է միայն ենթադրել, թե այդ չստացված սիրո պատճառով որքան է տխրել նաեւ Ամենայն հայոց բանաստեղծը: Նրա խոսքերով`Մարմարի համեմատությամբ բոլոր կանայք ոչինչ էին:

                Հովհաննես Թումանյանը
                Հովհաննես Թումանյանը
                Լուսանկարը` Wikipedia

                Բանաստեղծի խոստովանությունից հետո Թումանյանների հարաբերություններում լռություն է իջնում, եւ նրանք մի քանի ամիս չեն հանդիպում:



                Այստեղ ահա կբաժանվենք.

                Մնաս բարյավ, սիրելիս.

                Այսպես ես չեմ ցավել երբեք

                Դառնությունով սիրտս լի։



                Իսկ երբ վերջապես որոշ ժամանակ անց, ինչ-որ կերպ հաղթահարելով զգացմունքները, նրանք նորից հանդիպում են, նայում իրար, երկուսի համար էլ պարզ է դառնում, որ իրենց սիրուն վիճակված է մնալ «քնքուշ բարեկամություն»: Եվ հենց այդպես էլ լինում է․ նրանց բարեկամությունը վեհ արարքների, ազնիվ զգացմունքների մի ամբողջ պատմություն է: Ի դեպ, հենց իշխանուհուն ենք մենք պարտական, որ Թումանյանը շարունակեց գրական ուղին եւ չդարձավ քահանա: Տեղի տալով ընտանիքի ճնշումներին, նյութական ծանր վիճակից դրդված` Թումանյանը որոշում է թողնել գրականությունը` քահանա ձեռնադրվելու նպատակով: Այդ մասին նա հայտնում է Մարիամ Մարկովնային: Թումանյանի որոշումից սարսափած իշխանուհին, անքուն գիշեր անցկացնելուց հետո, կարողանում է այնպիսի միջոցներ ձեռք առնել, որպեսզի Թումանյանը եւ՛ աշխատանք ունենա, եւ՛ ստեղծագործի:



                Շրջապատի վերաբերմունքը միշտ չէ, որ դրական է եղել նրանց կապի հանդեպ: Եթե իշխանուհու ընտանիքում պարզապես այնքան էլ ոգեւորված չէին իշխանուհու նվիրվածությամբ Թումանյանին, ապա բանաստեղծի ընտանիքում Մարիամ Թումանյանը գնալով դառնում է ոչ այնքան սպասված հյուր:



                Ա՛խ, առանց քեզ տխուր կյանքիս,

                Օրը տարի կդառնա,

                Բայց ուր լինիս, դարձյալ հոգիս

                Շուրջդ պիտի թրթռա։



                Եվ աստիճանաբար` տարիների ընթացքում նրանց հարաբերությունների մեջ սառնություն է առաջանում: Ըստ իշխանուհու, Թումանյանն արդեն հայտնի մարդ էր դարձել եւ այլեւս իր կարիքը չուներ: Այստեղ, իհարկե, խոսում է վիրավորված կնոջ ինքնասիրությունը: Եվ նրա համար դժվար էր հասկանալ, որ Թումանյանի համար գուցե հեշտ չի եղել հանդիպելու մի կնոջ, որին ինքը ժամանակին սիրահարված է եղել: Եվ գուցե այդ անհնարին զգացմունքը մոռանալու լավագույն տարբերակն էլ հենց չհանդիպելն էր: Էլ չենք խոսում բոլոր այն դժվարությունների եւ դժբախտությունների մասին, որ այդ տարիների ընթացքում անցել էին բանաստեղծի գլխով` ձերբակալություններ, եղբոր եւ որդիների մահ, մասնատված, ցեղասպանված հայրենիք: Հատկապես հայրենիքի ծանր, անկայուն վիճակը ստիպել էր բանաստեղծին հետին պլան մղել անձնական բոլոր զգացմունքներն ու ապրումները:



                Նրանց մտերմությունն ավելի է սառում Դիլիջանում կատարված մի միջադեպից հետո: Ինչպես գրում է Մարիամ Թումանյանն իր հուշերում, 1921-ին նա գտնվելիս է լինում Դիլիջանում: Եվ ճանապարհների փակ լինելու պատճառով չի կարողանում վերադառնալ Թբիլիսի` իր ընտանիքի մոտ: Հանկարծ լսում է, որ Թումանյանը մեկ օրով Դիլիջանում է եւ շուտով մեկնելու է Թբիլիսի` հատուկ իրեն սպասող գնացքով: Իշխանուհին ուրախանում է, սակայն շատ է զարմանում, որ Թումանյանն իրեն չի այցելում: Նրանք պատահաբար հանդիպում են փողոցում, եւ երբ իշխանուհին խնդրում է իրեն էլ վերցնել`ասելով, որ իր պատրաստվելը կտեւի ընդամենը 20 րոպե, Թումանյանը մերժում է նրան՝ ասելով, որ շտապում է:



                Այստեղ ահա քեզ թողնում եմ

                Եվ չգիտեմ, ուր կերթաս.

                Կասկածներից ես դողում եմ…

                Թող պահպանե քեզ Աստված։



                Կասկածից վեր է, որ քաղաքական այդ խառը ժամանակներում բոլշեւիկների կողմից անընդհատ որպես դաշնակցական մեղադրվող Թումանյանը լուրջ պատճառ է ունեցել մերժելու համար: Սակայն անասելի դժվարություններով վերջապես Թբիլիսի հասած իշխանուհին այդպես էլ չի ներում բանաստեղծին: Կանացի ինքնասիրությունը կրկին խոցված էր, եւ այս անգամ անդառնալի կերպով:

                Մարիամ Թումանյանը
                Մարիամ Թումանյանը
                Լուսանկարը` Wikipedia

                Վերջին անգամ նրանք հանդիպում են, երբ մեծ բանաստեղծն արդեն հիվանդ էր: Մարմարն այցելում է նրան, նրանք երկար զրուցում են, բայց արդեն շատ օտարացած: Իշխանուհին դառնությամբ գրում է իր հուշերում. «Փոխեցին իմ Թումանյանին»:



                Ծանր հարված է լինում Մարմարի համար Թումանյանի մահվան լուրը. իր իսկ խոսքերով, «երկար արտասուք է թափում»: Նա գնում է Թումանյանի հոգեհանգստին, սպասում է, որ բոլորը դուրս գան սրահից, հետո լուռ նայում է դագաղում պառկած բանաստեղծին եւ երկար արտասվում: Իսկ մտքում անվերջ Աբասթումանից իրեն գրած Թումանյանի տողերն էին. «Մահն էլ կարող է սիրուն լինել, ինչպես աշունը Աբասթումանի հովտում»:



                Թաղմանը նա չի գնում: Սակայն, ճակատագրի չգիտես որ հեգնանքով թաղման թափորը փոխում է ճանապարահը եւ անցնում հենց նրա տան փողոցով: Եվ պատուհանի մոտ կանգնած՝ Մարմարի դիմաց բացվում է իր համար այդքան ցավալի տեսարանը, եւ նրան թվում է, որ Թումանյանը հանդիմանում է իրեն, որ ինքը չգնաց նրա թաղմանը:



                Մնաս բարյավ, բայց միշտ հիշիր,

                Որ քեզ շատ եմ կարոտել.

                Եվ տեսության ժամի համար

                Չըմոռանաս աղոթել։

                Comment


                • #83
                  [QUOTE=Kristine Charchyan;80175]Գաղտնի սեր





                  «Մարմար Մարկովնան… նոր ծրագիրներ է կազմել, Տե՛ր Աստված: Ես կարծում եմ այս ձմեռ նոր բաներ ենք տեսնելու: Նա կանի, ես հավատում եմ: Զարմանալի կին է: Ափսոս, որ նրան լավ չեն ճանաչում առհասարակ: Է˜հ, վերջումը կճանաչեն, միշտ վերջումը»:




                  Ամենայն հայոց բանաստեղծի այս տողերը իր լավագույն բարեկամուհու`իշխանուհի Մարիամ Թումանյանի մասին են: Իսկ ո՞վ էր Մարիամ Թումանյանը: Կին, որը մեծ դեր է ունեցել հայ մշակութային կյանքի զարգացման գործում: Գեղեցկությունը, խելքը, ինտելեկտն ու բարությունը հիանալի համատեղվել էին այդ ինքնատիպ կնոջ մեջ: Լինելով հասարակական-մշակութային գործիչ եւ մեկենաս` նա նպաստել է բազմաթիվ գրքերի հրատարակությանը, կազմակերպել բազմաթիվ բարեգործական միջոցառումներ, ներկայացումներ, դրանցից ստացված գումարը փոխանցել կարիքավորներին, անվճար թեյարաններ, ճաշարաններ, արհեստանոցներ, գորգագործարաններ բացել գաղթականների համար, իսկ նրա որբանոցի սաները նրան մայրիկ են անվանել: 1902թ. Գաբրիել Սունդուկյանի հետ նա հիմնել է Հայոց դրամատիկական ընկերությունը, որը նախագահել է 4 տարի, մեծ նպաստ է ունեցել Հավլաբարի ժողովրդական թատրոնի ստեղծման գործում: Հիրավի մեծ է թիվը բոլոր այն անձնվեր աշխատանքների, որոնք իշխանուհին կատարել է իր ազգի համար: Բոլոր այդ աշխատանքների կողքին կա եւս մեկ բան, որն արժանի է հիշատակման. Մարիամ Թումանյանի սերը, բարեկամությունն ու սրտացավ հոգատարությունը Հովհաննես Թումանյանի նկատմամբ:



                  Այդ բարեկամությունն առաջին հերթին հիմնված էր հոգեւոր ներդաշնակության վրա: Իշխանուհի Թումանյանը ոչ միայն հոգեւոր ընկեր էր, այլեւ շատ բան էր անում, որպեսզի բանաստեղծի նյութական վիճակը թեթեւանա: Հենց նա է կազմել եւ հրատարակել Թումանյանի մի քանի ժողովածուները`չմոռանալով շարունակ նախատել բանաստեղծին անիմաստ քեֆեր կազմակերպելու եւ փողերն անմիտ կերպով վատնելու համար:



                  Ամեն ինչում կանոնավոր եւ միշտ ճշտապահ իշխանուհու համար դժվար էր համակերպվել ազատություն սիրող բանաստեղծի խենթ հոգու պոռթկումներին: Մյուս կողմից էլ, նրանք այնպես էին մտերմացել, որ հաճախ իրար հասկանում էին կես բառից:

                  Դեռատի Մարիամը
                  Դեռատի Մարիամը
                  Լուսանկարը` Wikipedia

                  Իշխանուհին իր տանը հինգշաբթի օրերին կազմակերպում էր գրական երեկոներ, որոնց 5 մշտական անդամների թվում էր նաեւ Հովհաննես Թումանյանը: Մարիամ Թումանյանը, կամ Մարմարը, ինչպես քնքշորեն նրան անվանում էր բանաստեղծը, ամուսնացած էր ամբողջովին վրացականացած հայ իշխանի` «Նովոյե օբոզրենիե» լրագրի խմբագիր Գեորգի Թումանովի հետ: Սակայն երիտասարդ իշխանուհուն ոչ միայն հաջողվել էր հայկականությանը վերադարձնել իր ամուսնուն, հայեցի դաստիարակություն տալ երեխաներին, այլեւ ամբողջությամբ փոխել իշխանական ընտանիքում տիրող վիճակը: Ամուսնուց տարիքով կրկնակի փոքր իշխանուհին կարողանում էր այնպես անել, որ իր ընտանիքում, որտեղ նախկինում հայերեն խոսք անգամ չէր հնչում, բոլորը սկսեն խոսել հայերեն:



                  Կնոջն անչափ գնահատող ամուսինը երբեք չի խանգարել նաեւ, որ տեղի ունենան «Հինգշաբթիներ» անունը ստացած գրական երեկոները: Երեկոներ, որոնք շատ կարեւոր են դառնում հայ գրականության զարգացման համար: Առհասարակ, այդ ուժեղ, բայց, միեւնույն ժամանակ, հուզական կինն իր ողջ կյանքի ընթացքում մեծ ներդրում է ունեցել հայ գրականության, մշակութային տարբեր ոլորտների զարգացման գործում: Նա կովկասահայության ամենալուրջ դեմքերից էր եւ անդամակցում էր միանգամից 8 մեծ կազմակերպությունների: Եվ պատահական չէ, որ այդքան հայրենասեր, գեղեցիկ ու խելացի կինը զգացմունքներ է արթնացնում նաեւ մեծ բանաստեղծի սրտում: Ավելորդ է նշել, որ զգացմունքը փոխադարձ էր: Սակայն երկուսն էլ չափից դուրս վեհ էին եւ բարոյական մեծ արժեքների տեր, որպեսզի զգացմունքը դառնար իրականություն:



                  Գարնանային մի երեկո, այնուամենայնիվ, երկար տարիներ լռելուց հետո Թումանյանը վերջապես խոստովանում է իր սերը Մարմարին: Իշխանուհին ոչինչ չի պատասխանում, միայն իջեցնում է գլուխը, եւ աչքերը լցվում են արցունքով: Երկուսն էլ հասկանում էին, որ իրենք ամուսնացած են, բազմազավակ ծնողներ (Հովհաննես Թումանյանը 10 երեխա ուներ, Մարիամը` 6), եւ իրենց սերն անհնար է: Այդ առիթով Մարիամ Թումանյանը գրում է. «Մենք չէինք կարող միանալ,– որովհետեւ երկու ընտանիք պիտի քանդվեր, իսկ ուրիշի դժբախտության վրա հիմնված բախտավորությունը երբեք ուրախություն չի տալիս մարդուն»:



                  Հավանաբար, հենց նույն ամուսնական պարտականությունների եւ պատասխանատվության պատճառով Մարիամ Թումանյանն իր հուշերում գրում է, որ ինքը սիրահարված չի եղել Թումանյանին, սակայն ճիշտ հակառակն է ապացուցվում, երբ կարդում ես նրա` Թումանյանին գրած նամակները: Ահա թե ինչ է գրում իշխանուհին բանաստեղծին, որն, ի դեպ, Աբասթուման բուժվելու էր մեկնել հենց իշխանուհու շնորհիվ. «Իմ փափագս է, որ ձեզ այնպես պաշտպանեմ, որ ոչ մի մարդ չդիպչի ձեր զգայուն սրտին, որ ձեր հոգին հանգիստ լինի, որ ձեր առողջությունը վերականգնվի: Հավատացե՛ք, որ այս տողերը գրելիս ես լալիս եմ, որ իմ բոլոր ճիգերն իզուր են, եւ ես չեմ կարող տալ ձեզ հանգստություն, չեմ կարող պաշտպանել ձեր սիրտը կոպիտ ձեռքերից: Ես կուզենայի ձեզ խնամել, ինչպես մի քնքուշ ծաղիկ, պահպանել թե՛ արեգակի այրող ճառագայթներից, թե՛ ձմեռվա ցրտից: Ձեր ամեն մի վիշտը արձագանք է գտնում սրտիս մեջ»:



                  Այսքան զգացմունքային իշխանուհին իր հուշերում գրում է, որ երբեք չի վայելել ամուսնական քաղցրություն: Դա չի խանգարել, սակայն, որպեսզի Մարիամ Թումանյանն անմնացորդ նվիրվի ամուսնուն եւ ընտանիքին, այն աստիճան, որ ամաչել է բանաստեղծի հանդեպ ունեցած սերը խոստովանել անգամ ինքն իրեն: Իր հերթին, ընտանիքին նույնքան նվիրված ամուսին եւ հայր էր նաեւ Թումանյանը, նա ուներ հրաշալի, շրջահայաց կին, որը մշտապես նրա կողքին էր:



                  Իր զգացմունքները թաքցնող իշխանուհին, սակայն, այդպես էլ չի ներում Թումանյանին Աբասթումանում գրած եւ իրեն նվիրած բոլոր բանաստեղծությունները ոչնչացնելու համար: Կարելի է միայն ենթադրել, թե այդ չստացված սիրո պատճառով որքան է տխրել նաեւ Ամենայն հայոց բանաստեղծը: Նրա խոսքերով`Մարմարի համեմատությամբ բոլոր կանայք ոչինչ էին:

                  Հովհաննես Թումանյանը
                  Հովհաննես Թումանյանը
                  Լուսանկարը` Wikipedia

                  Բանաստեղծի խոստովանությունից հետո Թումանյանների հարաբերություններում լռություն է իջնում, եւ նրանք մի քանի ամիս չեն հանդիպում:



                  Այստեղ ահա կբաժանվենք.

                  Մնաս բարյավ, սիրելիս.

                  Այսպես ես չեմ ցավել երբեք

                  Դառնությունով սիրտս լի։



                  Իսկ երբ վերջապես որոշ ժամանակ անց, ինչ-որ կերպ հաղթահարելով զգացմունքները, նրանք նորից հանդիպում են, նայում իրար, երկուսի համար էլ պարզ է դառնում, որ իրենց սիրուն վիճակված է մնալ «քնքուշ բարեկամություն»: Եվ հենց այդպես էլ լինում է․ նրանց բարեկամությունը վեհ արարքների, ազնիվ զգացմունքների մի ամբողջ պատմություն է: Ի դեպ, հենց իշխանուհուն ենք մենք պարտական, որ Թումանյանը շարունակեց գրական ուղին եւ չդարձավ քահանա: Տեղի տալով ընտանիքի ճնշումներին, նյութական ծանր վիճակից դրդված` Թումանյանը որոշում է թողնել գրականությունը` քահանա ձեռնադրվելու նպատակով: Այդ մասին նա հայտնում է Մարիամ Մարկովնային: Թումանյանի որոշումից սարսափած իշխանուհին, անքուն գիշեր անցկացնելուց հետո, կարողանում է այնպիսի միջոցներ ձեռք առնել, որպեսզի Թումանյանը եւ՛ աշխատանք ունենա, եւ՛ ստեղծագործի:



                  Շրջապատի վերաբերմունքը միշտ չէ, որ դրական է եղել նրանց կապի հանդեպ: Եթե իշխանուհու ընտանիքում պարզապես այնքան էլ ոգեւորված չէին իշխանուհու նվիրվածությամբ Թումանյանին, ապա բանաստեղծի ընտանիքում Մարիամ Թումանյանը գնալով դառնում է ոչ այնքան սպասված հյուր:



                  Ա՛խ, առանց քեզ տխուր կյանքիս,

                  Օրը տարի կդառնա,

                  Բայց ուր լինիս, դարձյալ հոգիս

                  Շուրջդ պիտի թրթռա։



                  Եվ աստիճանաբար` տարիների ընթացքում նրանց հարաբերությունների մեջ սառնություն է առաջանում: Ըստ իշխանուհու, Թումանյանն արդեն հայտնի մարդ էր դարձել եւ այլեւս իր կարիքը չուներ: Այստեղ, իհարկե, խոսում է վիրավորված կնոջ ինքնասիրությունը: Եվ նրա համար դժվար էր հասկանալ, որ Թումանյանի համար գուցե հեշտ չի եղել հանդիպելու մի կնոջ, որին ինքը ժամանակին սիրահարված է եղել: Եվ գուցե այդ անհնարին զգացմունքը մոռանալու լավագույն տարբերակն էլ հենց չհանդիպելն էր: Էլ չենք խոսում բոլոր այն դժվարությունների եւ դժբախտությունների մասին, որ այդ տարիների ընթացքում անցել էին բանաստեղծի գլխով` ձերբակալություններ, եղբոր եւ որդիների մահ, մասնատված, ցեղասպանված հայրենիք: Հատկապես հայրենիքի ծանր, անկայուն վիճակը ստիպել էր բանաստեղծին հետին պլան մղել անձնական բոլոր զգացմունքներն ու ապրումները:



                  Նրանց մտերմությունն ավելի է սառում Դիլիջանում կատարված մի միջադեպից հետո: Ինչպես գրում է Մարիամ Թումանյանն իր հուշերում, 1921-ին նա գտնվելիս է լինում Դիլիջանում: Եվ ճանապարհների փակ լինելու պատճառով չի կարողանում վերադառնալ Թբիլիսի` իր ընտանիքի մոտ: Հանկարծ լսում է, որ Թումանյանը մեկ օրով Դիլիջանում է եւ շուտով մեկնելու է Թբիլիսի` հատուկ իրեն սպասող գնացքով: Իշխանուհին ուրախանում է, սակայն շատ է զարմանում, որ Թումանյանն իրեն չի այցելում: Նրանք պատահաբար հանդիպում են փողոցում, եւ երբ իշխանուհին խնդրում է իրեն էլ վերցնել`ասելով, որ իր պատրաստվելը կտեւի ընդամենը 20 րոպե, Թումանյանը մերժում է նրան՝ ասելով, որ շտապում է:



                  Այստեղ ահա քեզ թողնում եմ

                  Եվ չգիտեմ, ուր կերթաս.

                  Կասկածներից ես դողում եմ…

                  Թող պահպանե քեզ Աստված։



                  Կասկածից վեր է, որ քաղաքական այդ խառը ժամանակներում բոլշեւիկների կողմից անընդհատ որպես դաշնակցական մեղադրվող Թումանյանը լուրջ պատճառ է ունեցել մերժելու համար: Սակայն անասելի դժվարություններով վերջապես Թբիլիսի հասած իշխանուհին այդպես էլ չի ներում բանաստեղծին: Կանացի ինքնասիրությունը կրկին խոցված էր, եւ այս անգամ անդառնալի կերպով:

                  Մարիամ Թումանյանը
                  Մարիամ Թումանյանը
                  Լուսանկարը` Wikipedia

                  Վերջին անգամ նրանք հանդիպում են, երբ մեծ բանաստեղծն արդեն հիվանդ էր: Մարմարն այցելում է նրան, նրանք երկար զրուցում են, բայց արդեն շատ օտարացած: Իշխանուհին դառնությամբ գրում է իր հուշերում. «Փոխեցին իմ Թումանյանին»:



                  Ծանր հարված է լինում Մարմարի համար Թումանյանի մահվան լուրը. իր իսկ խոսքերով, «երկար արտասուք է թափում»: Նա գնում է Թումանյանի հոգեհանգստին, սպասում է, որ բոլորը դուրս գան սրահից, հետո լուռ նայում է դագաղում պառկած բանաստեղծին եւ երկար արտասվում: Իսկ մտքում անվերջ Աբասթումանից իրեն գրած Թումանյանի տողերն էին. «Մահն էլ կարող է սիրուն լինել, ինչպես աշունը Աբասթումանի հովտում»:



                  Թաղմանը նա չի գնում: Սակայն, ճակատագրի չգիտես որ հեգնանքով թաղման թափորը փոխում է ճանապարահը եւ անցնում հենց նրա տան փողոցով: Եվ պատուհանի մոտ կանգնած՝ Մարմարի դիմաց բացվում է իր համար այդքան ցավալի տեսարանը, եւ նրան թվում է, որ Թումանյանը հանդիմանում է իրեն, որ ինքը չգնաց նրա թաղմանը:



                  Մնաս բարյավ, բայց միշտ հիշիր,

                  Որ քեզ շատ եմ կարոտել.

                  Եվ տեսության ժամի համար

                  Իր հուշերում իշխանուհին գրում է, որ Թումանյանը խոստովանել է. «Որքա՜ն
                  գեղեցիկ բանաստեղծություններ եմ գրել ձեզ համար ու քամուն եմ տվել»:
                  Թե՛ իշխանուհու ալբոմում գրած բանաստեղծությունները պատռելը, թե՛ նրան նվիրած ոտանավորներն Աբասթումանում «քամուն տալը» վկայում են, որ Թումանյանի պայքարը սեփական զգացմունքների
                  դեմ երկարատև ու տառապալից է եղել: Այո՛, նրանց մեծ սիրո պատմությունն ունեցավ դրամատիկ վախճան, որովհետև բանաստեղծի
                  անձնական հույզերի մեջ կնոջ նկատմամբ սերը պարտվում, ետ էր նահանջում
                  մարդու և աշխարհի հանդեպ ծանր, ողբերգական խոհերի առջև:

                  Comment


                  • #84
                    Թումանյանը երաժշտության մասին

                    Երաժշտությունը արվեստների մեջ էն կախարդ ուժն է, որ անմարմին արտահայտություններով կարողանում է անմիջականորեն և միանգամայն տիրել մարդու բովանդակ գոյությանը, նրա մարմնին ու հոգուն՝ և տիրաբար տանել, ուր որ կամենա։
                    Բանաստեղծը միայն մարմին է տալիս իր մտքերին ու զգացմունքներին և իր ոգևորություններով կենդանության շունչ է շնչում նրան, որ նա ապրի մշտապես, բայց որ նա թռչի, դրա համար նրան թևեր են հարկավոր, իսկ թևեր առնել նա կարող է միայն էն կախարդական աշխարհքում, որ կոչվում է երաժշտություն:
                    Երաժիշտները Թումանյանի մասին

                    Հովհաննես Թումանյանի գրեթե բոլոր գրվածքները կարելի է այս կամ այն ձևով երաժշտության վերածել, այնքան տրամադրող ու հնչուն են դրանք։ Մեր բանաստեղծներից և ոչ մեկը այնքան չի օգտագործվել կոմպոզիտորների կողմից, որքան Հովհաննես Թումանյանը։
                    Արմեն Տիգրանյան

                    Թումանյանի պոեմներից առաջացած հիացմունքից չեմ կարողանում ազատվել. փափագում եմ ինչքան կարելի է շուտ սկսել Թմկաբերդի իշխանուհու մասին օպերան:
                    Ալեքսանդր Սպենդիարյան

                    Comment


                    • #85
                      ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

                      1888 թվականին, տասնինը տարեկան հասակում, Թումանյանն ամուսնանում է տասնյոթամյա Օլգա Մաճկալյանի հետ:
                      ՕԼԳԱ ՄԱՃԿԱԼՅԱՆԻ ՀՈՒՇԵՐԻՑ

                      Մեր հանդիպումը
                      1887 թ. սեպտեմբերի վերջերին ես ու ընկերուհիս ` Օսանը գնացինք տատիս մոտ: Ճաշեցինք այնտեղ: Երեկոյան դուրս եկանք փողոց, որ մի նեղ ճանապարհ էր հին, միհարկանի տներով: Հենց տատիս տան կողքին, մի սենյակում ապրում էր մի ընտանիք` նախշքար (ներկարար) Բագրատ Թումանյանը` իր կնոջ հետ: Մենք այդ փողոցումն էինք, երբ այդ տնից դուրս եկավ մի միջահասակ կին, նրա ետևից` բարձրահասակ, նիհար կազմվածքով, գանգուր մազերով մի երիտասարդ: Կինը դիմեց մեզ.
                      -Չգնա՞նք նորակոչիկներին տեսնելու:Այն տարին հայերից նոր էին զինվոր հավաքում: Մենք հրաժարվեցինք ու եկանք տուն:
                      Մյուս օրը, կեսօրին, երբ մեր տան պատուհանից դուրս էի նայում, տեսնեմ անցնում է մեր փողոցով նույն գանգուր մազերով տղան:
                      Ըստ երևույթին, նա երեկ հետևել էր մեզ: Երրորդ օրը եկավ մեր տուն ձեռքին թղթեր, որ իրեն էր տվել կոնսիստորի անդամ Հովհաննես քահանա Մարտիրոսյանը: Ես թղթերը վերցրի, միմյանց նայեցինք, ժպտաց և գնաց: Հետո իմացա, որ կոնսիստորիայի գրագիրն է, լավ էլ ձեռագիր ունի:
                      Անուշկի տատս ինձ պատմեց, որ այդ տղային վաղուց գիտի, իր հարևանն է, հաճախ իր համար նամակներ է գրում. անունն Օհանես է և շատ է հավանում նրան: Դրանից հետո շարունակ գալիս էր, թղթեր բերում: Շատ անգամ նրան մայրս էր ընդունում, ներս էր կանչում, խոսում էին, թղթերը թողնում էր ու գնում:
                      Հետո իմացա, որ մայրս, տեր Հովհաննեսի և Ներսես քահանա Աբովյանի հետ, առանց իմ գիտության, որոշել են մեզ նշանել և ամուսնությունից հետո Օհանեսին քահանա ձեռնադրել: Ներսես Աբովյանը (Օհանեսի ընկեր Անուշավան Աբովյանի հորեղբայրը) նույնպես կոնսիստորի անդամ էր:

                      Comment


                      • #86
                        Խոստովանություն
                        Քո աչքերում, որ փայլում է,
                        Հոգուս հուրն է մշտավառ,
                        Իսկ ժպիտդ, որ բացվում է,-
                        Սրտիս բերկրանքն անսպառ:
                        Երբ որ հանգչի հուրն աչքերիդ,
                        Եվ շըրթունքըդ կարկամի,
                        Կըմեռանի նաև գերիդ...
                        Եվ մեզ մի մահ կըտանի:

                        Comment


                        • #87
                          Right here we will fall apart
                          Good luck to you my darling,
                          I've never felt so hurt
                          In my heart full of pain.
                          I am leaving you right here
                          And don't know where you'll go.
                          From the fear I tremble,
                          Hope God will always save you.
                          Oh, without you the day of my life
                          Will seem to be a whole year,
                          But where you'll be, my soul again
                          All round you will quiver.
                          Good luck to you, but don't forget
                          I have missed you so much,
                          And for our next coming date
                          Do not forget and always pray. https://www.youtube.com/watch?v=-oG85sJ3ZqI

                          Comment


                          • #88
                            ONCE UPON A TIME there lived a poor peasant and his wife, with three daughters.

                            One day, as the father was working in his field, he felt very thirsty, and sent his eldest daughter to the spring for water. She took a jug and went. Next to the spring grew a large tree.

                            When she came to the spring, the daughter looked at the tree pensively, and thought:

                            “One day I’ll get married, and have a son whom I’ll call Kikos. Kikos will grow up, and one day he’ll climb this tree. He’ll fall from it, and hit his head on a stone, and be killed... . Oh, alas, alas, poor little Kikos!”

                            She sat down beneath the tree and began to wail, chanting:

                            “Some day I’ll marry and have a son
                            With hair of chestnut brown.
                            One day, I know, he’ll climb this tree
                            And he’ll come tumbling down.
                            Alas, alas, Kikos dear!
                            Alas, dear Kikos is dead!”
                            She sat there chanting and weeping, and meanwhile everyone at home was wondering why she had not returned. Her mother sent the second daughter to look for her. “Find out what’s happened to your sister,’’ she said.

                            When the eldest daughter saw her sister approaching, she began to wail louder.

                            “Come, quick, you poor unfortunate aunt! See what has happened to your poor little nephew Kikos!

                            “What Kikos?”

                            ‘‘Why haven’t you heard? Listen.~~

                            “Some day I’ll marry and have a son
                            With hair of chestnut brown.
                            One day, I know he’ll climb this tree
                            And he’ll come tumbling down.
                            Alas, alas, Kikos dear!
                            Alas, dear Kikos is dead!”
                            “Alas, dear Kikos is dead!” the second daughter began to wail. She sat down next to her sister, and began to weep.

                            Meanwhile the mother became still more anxious. She sent out her third daughter. “You’d better go and see what has happened to your sisters,’7 she said.

                            The youngest daughter went to the spring, and found her sisters sitting there weeping bitterly.

                            "What has happened?” she cried anxiously.

                            “Don’t you know?” answered her eldest sister.

                            “Some day I’ll marry and have a son
                            With hair of chestnut brown.
                            One day, I know he’ll climb this tree
                            And he’ll come tumbling down.
                            Alas, alas, Kikos dear!
                            Alas, dear Kikos is dead!”
                            “Alas, dear Kikos! Why have you left your poor old aunt behind?” wailed the youngest sister, and sat down with the other two. And she too began to weep.

                            Finally the mother couldn’t bear the suspense any longer, and ran out to the spring herself. All three daughters ran to meet her.

                            “Come, quick, you poor unfortunate grandmother! Sce what has happened to your dear little grandson!”

                            “What grandson? And since when am I a grandmother?” cried the amazed woman.

                            “Why, don’t you know yet, Mother?” wailed the eldest daughter.

                            “Some day I’ll marry and have a son
                            With hair of chestnut brown.
                            One day, I know he’ll climb this tree
                            And he’ll come tumbling down.
                            Alas, alas, Kikos dear!
                            Alas, dear Kikos is dead!”

                            “Alas, alas! Why am I still living, dear Kikos? It were better that your poor old grandmother should be dead herself, than to have this happen to you!” wailed the woman.

                            The peasant couldn’t understand where they had all gone. He began to look for them, and finally found them at the spring.

                            As soon as they saw him coming, they all ran to meet him, crying.

                            “Come, quick, you unfortunate grandfather! See what has happened to your favourite grandson Kikos!”

                            “Who’s a grandfather? Who’s Kikos?” asked the astounded man. “What’s this all about, anyway? I don’t understand. .

                            “What! You don’t understand? Haven’t you heard?”

                            “Some day I’ll marry and have a son
                            With hair of chestnut brown.
                            One day, I know he’ll climb this tree
                            And he’ll come tumbling down.
                            Alas, alas, Kikos dear!
                            Alas, dear Kikos is dead!”
                            All four of them wailed in chorus, “Alas, dear Kikos is dead!”

                            The peasant thought a bit.

                            “Look here, you foolish women, ‘ he said. “Why are you crying? You know you can’t bring poor little Kikos back to life with your tears. Let us go home instead, and invite the neighbours to a feast in Kikos’s memory. Such is life, we come and we depart it.”

                            All they possessed was an ox and a bag of flour. They killed the ox, and baked bread, and invited the guests. Then they ordered a mass for Kikos’s soul, and held a feast in his memory.

                            That calmed them all, and they went on living as peacefully as before.

                            Comment


                            • #89
                              Kristine Charchyan-ի խոսքերից Նայել գրառումը
                              ONCE UPON A TIME there lived a poor peasant and his wife, with three daughters.

                              One day, as the father was working in his field, he felt very thirsty, and sent his eldest daughter to the spring for water. She took a jug and went. Next to the spring grew a large tree.

                              When she came to the spring, the daughter looked at the tree pensively, and thought:

                              “One day I’ll get married, and have a son whom I’ll call Kikos. Kikos will grow up, and one day he’ll climb this tree. He’ll fall from it, and hit his head on a stone, and be killed... . Oh, alas, alas, poor little Kikos!”

                              She sat down beneath the tree and began to wail, chanting:

                              “Some day I’ll marry and have a son
                              With hair of chestnut brown.
                              One day, I know, he’ll climb this tree
                              And he’ll come tumbling down.
                              Alas, alas, Kikos dear!
                              Alas, dear Kikos is dead!”
                              She sat there chanting and weeping, and meanwhile everyone at home was wondering why she had not returned. Her mother sent the second daughter to look for her. “Find out what’s happened to your sister,’’ she said.

                              When the eldest daughter saw her sister approaching, she began to wail louder.

                              “Come, quick, you poor unfortunate aunt! See what has happened to your poor little nephew Kikos!

                              “What Kikos?”

                              ‘‘Why haven’t you heard? Listen.~~

                              “Some day I’ll marry and have a son
                              With hair of chestnut brown.
                              One day, I know he’ll climb this tree
                              And he’ll come tumbling down.
                              Alas, alas, Kikos dear!
                              Alas, dear Kikos is dead!”
                              “Alas, dear Kikos is dead!” the second daughter began to wail. She sat down next to her sister, and began to weep.

                              Meanwhile the mother became still more anxious. She sent out her third daughter. “You’d better go and see what has happened to your sisters,’7 she said.

                              The youngest daughter went to the spring, and found her sisters sitting there weeping bitterly.

                              "What has happened?” she cried anxiously.

                              “Don’t you know?” answered her eldest sister.

                              “Some day I’ll marry and have a son
                              With hair of chestnut brown.
                              One day, I know he’ll climb this tree
                              And he’ll come tumbling down.
                              Alas, alas, Kikos dear!
                              Alas, dear Kikos is dead!”
                              “Alas, dear Kikos! Why have you left your poor old aunt behind?” wailed the youngest sister, and sat down with the other two. And she too began to weep.

                              Finally the mother couldn’t bear the suspense any longer, and ran out to the spring herself. All three daughters ran to meet her.

                              “Come, quick, you poor unfortunate grandmother! Sce what has happened to your dear little grandson!”

                              “What grandson? And since when am I a grandmother?” cried the amazed woman.

                              “Why, don’t you know yet, Mother?” wailed the eldest daughter.

                              “Some day I’ll marry and have a son
                              With hair of chestnut brown.
                              One day, I know he’ll climb this tree
                              And he’ll come tumbling down.
                              Alas, alas, Kikos dear!
                              Alas, dear Kikos is dead!”

                              “Alas, alas! Why am I still living, dear Kikos? It were better that your poor old grandmother should be dead herself, than to have this happen to you!” wailed the woman.

                              The peasant couldn’t understand where they had all gone. He began to look for them, and finally found them at the spring.

                              As soon as they saw him coming, they all ran to meet him, crying.

                              “Come, quick, you unfortunate grandfather! See what has happened to your favourite grandson Kikos!”

                              “Who’s a grandfather? Who’s Kikos?” asked the astounded man. “What’s this all about, anyway? I don’t understand. .

                              “What! You don’t understand? Haven’t you heard?”

                              “Some day I’ll marry and have a son
                              With hair of chestnut brown.
                              One day, I know he’ll climb this tree
                              And he’ll come tumbling down.
                              Alas, alas, Kikos dear!
                              Alas, dear Kikos is dead!”
                              All four of them wailed in chorus, “Alas, dear Kikos is dead!”

                              The peasant thought a bit.

                              “Look here, you foolish women, ‘ he said. “Why are you crying? You know you can’t bring poor little Kikos back to life with your tears. Let us go home instead, and invite the neighbours to a feast in Kikos’s memory. Such is life, we come and we depart it.”

                              All they possessed was an ox and a bag of flour. They killed the ox, and baked bread, and invited the guests. Then they ordered a mass for Kikos’s soul, and held a feast in his memory.

                              That calmed them all, and they went on living as peacefully as before.
                              Смерть Кикоса

                              Жили-были бедняк с женой, и было у них три дочери.

                              Однажды отцу во время работы захотелось пить, и послал он старшую дочь за водой. Девушка взяла кувшин и пошла к роднику. Над родником стояло высокое дерево. Взглянула она на дерево и начала размышлять: «Вот выйду я замуж, родится у меня сынок, назовем его Кикосом. Полезет Кикос на это самое дерево, сорвется, головой о камень ударится и умрет…»

                              — Ой, Кикос-джан, ой!

                              Уселась она тут же, под деревом, и ну причитать:

                              Вышла я замуж,

                              Родила я сына

                              С шапкою волос,

                              По имени Кикос.

                              Полез он на дерево,

                              Сорвался с дерева,

                              Ой, Кикос-джан!

                              Ой, сынок-джан!

                              Мать ждет не дождется дочь, посылает за ней среднюю.

                              — Сбегай, — говорит, — узнай, почему опоздала твоя сестра.

                              Побежала средняя.

                              Старшая, завидя ее издали, еще пуще начала голосить:

                              — Иди сюда, несчастная тетушка, полюбуйся, что стало с твоим Кикосом!

                              — С каким Кикосом?

                              — Неужто не знаешь?

                              Вышла я замуж,

                              Родила я сына

                              С шапкою волос,

                              По имени Кикос.

                              Полез он на дерево,

                              Сорвался с дерева,

                              Ой, Кикос-джан!

                              Ой, сынок-джан!

                              — Ой, Кикос-джан, ой! — заголосила средняя. Уселась рядом со старшей, и запричитали они в два голоса.

                              Мать ждет, ждет, видит, не возвращаются дочери, посылает младшую.

                              — Ступай, — говорит, — дочка, погляди, что случилось с твоими сестрицами.

                              Пошла младшая. Идет она и видит: сестры сидят у родника и заливаются слезами.

                              — Что же это вы плачете?

                              Тут старшая:

                              — Неужто не знаешь?

                              Вышла я замуж,

                              Родила я сына

                              С шапкою волос,

                              По имени Кикос.

                              Полез он на дерево,

                              Сорвался с дерева,

                              Ой, Кикос-джан!

                              Ой, сынок-джан!

                              — Ой, беда твоей тетушке, Кикос-джан, ой! — рвет на себе волосы младшая, подсаживается к сестрам и начинает реветь.

                              Мать ждет, ждет, а дочерей все нет. И отправилась она сама. Завидя издали мать, все три девушки подняли жалобный вой:

                              — Иди, иди, несчастная бабушка, погляди, что стало с твоим внучком!

                              — Какой внучек, дочки, что случилось?

                              Тут старшая:

                              — Неужто не знаешь, мать?

                              Вышла я замуж,

                              Родила я сына

                              С шапкою волос,

                              По имени Кикос.

                              Полез он на дерево,

                              Сорвался с дерева,

                              Ой, Кикос-джан!

                              Ой, сынок-джан!

                              — Лучше бы ослепнуть твоей бабушке, Кикос-джан! — шлепнула по бедрам мать и вместе с дочерьми заголосила навзрыд.

                              Отец видит, что жена пошла за дочерьми и тоже не вернулась.

                              — Пойду-ка, — говорит, — сам посмотрю, что с ними сталось.

                              И отправился.

                              Жена и дочери, как завидели его издали, еще пуще заголосили:

                              — Иди скорей, несчастный дедушка, посмотри, что стало с твоим Кикосом! Горемыка твой Кикос!

                              — Что за Кикос такой? — удивляется бедняк. Тут старшая:

                              — Неужто не знаешь, отец?

                              Вышла я замуж,

                              Родила я сына

                              С шапкою волос,

                              По имени Кикос.

                              Полез он на дерево,

                              Сорвался с дерева,

                              Ой, Кикос-джан!

                              Ой, сынок-джан!

                              — Ой, Кикос-джан, ой! — сокрушаются и шлепают себя по бедрам мать и дочери.

                              Бедняк оказался умнее женщин.

                              — Эй, дурехи! — говорит, — чего вы сидите тут да сокрушаетесь? Как ни причитай, сколько ни плачь, все равно Кикоса не воротишь. Вставайте да и домой: позовем соседей, отслужим панихиду и справим поминки. Слезами горю не поможешь. Уж такова наша жизнь: как пришли, так и уйдем.

                              И что бы вы думали? Все их добро состояло из вола да мешка с мукой. Закололи они вола, напекли хлеба, созвали соседей, заказали панихиду — и на том успокоились

                              Comment


                              • #90
                                Հովհաննես Թումանյանի ներշնչման աղբյուրը եղել է իր հայրենի երկիրը՝ չքնաղ Լոռին: <<Թումանյանի հետ Լոռում>> իր հուշերում Ա.Իսահակյանը գրում է .<<Լոռին նահապետական մի ինքնամփոփ աշխարհ է, հեքիաթի,առասպելի վիպաշխարհ,դյուցազնական աշխարհ,նրա ամեն մի անկյունը ավանդավեպ, ամեն քարը խոսող՝ հերոսական անցյալից...Դյուցազնական ու նահապետկան Լոռին իր իր շքեղ բնությունով, իր ավանդներով ու սովորություններով,նրա հինավուրց ժողովուրդն իր կենսահայցքով , իր ցավերով,նաև իր պայքարով ազատության և երջանկության համար՝ եղան Օհաննեսի ներշնչարանը: Այստեղից է հորդահոս գալիս Օհաննեսի ստեղծագործության աննախընթաց ժողովրդականությունը: Օհաննեսի լեզուն ,ոճը, պայծառությունն այս չքնաղ երկրի անհուն ,դարավոր ֆոլկլորից: Օհաննեսն իր բոլոր հոգով, իր հոգու բոլոր կրքով ու կրակով սիրում էր Լոռին >>:

                                Comment

                                Sorry, you are not authorized to view this page
                                Working...
                                X