ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԺԱՄԵՐԻՆ

[Լաուրա Աթանեսյան]

Ստորև ներկայացնում եմ խնդիր/լուծում շրջանակին համապատասխանող դասավանդման ռազմավարությունները
.Կանխատեսումների ուղեցույցներ
.Պատմության փոփոխության շրջան
.Պատմական հիշողության շրջաններ
.Թռուցիկ գրառումներ
.Մաթեմատիկական ընթերցանության բանալիներ

Պատմության դասաժամերին հիմնականում կիրառում եմ վերը թվարկած ռազմավարություններից պատմական փոփոխության շրջանը և պատմական հիշողության շրջանները:

[Հռիփսիմե Հարությունյան]

Շնորհակալություն, հարգելի Լաուրա, ես կիրառում եմ և անհրաժեշտ եմ համարում պատմական հիշողության շրջանները և թռուցիկ գրառումները....

[Լաուրա Աթանեսյան]

Շնորհակալություն, հարգելի Լաուրա, ես կիրառում եմ և անհրաժեշտ եմ համարում պատմական հիշողության շրջանները և թռուցիկ գրառումները....

Շնորհակալություն հարգելի Հռիփսիմե փորձի փոխանակման համար: Այո պատմական հիշողության օղակները շատ արդյունավետ է :

[Լաուրա Աթանեսյան]

Պատմական հիշողության օղակներ

«Պատմական հիշողության օղակներ» ռազմավարությունը գաղափարի քարտեզագրման ձևերից է, որով շեշտադրվում են պատմության մեջ խնդիր/լուծում հարաբերությունները: Այս ռազմավարության կիրառումը ներառում է հետևյալ քայլերը.
1.Աշակերտների ուշադրությունը հրավիրվում է այն հանգամանքի վրա, որ պատմությունը ոչ թե մեկուսացված փաստերի հավաքածու է, այլ ներկայացնում է պատմություններ` տարբեր հիմնախնդիրների և փոփոխությունների հետ առնչվող մարդկանց խմբերի մասին: Աշակերտներին հանձնարարվում է վերլուծել իրենց երկրի պատմության գլխավոր ժամանակաշրջանները կամ փաստերը` ըստ խնդիր/լուծում տեքստային շրջանակի: Հարկավոր է ուշադրությունը կենտրոնացնել հետևյալ հարցերի վրա. ո՞րն է հիմնական դրույթը, ինչպե՞ս է այն առնչվում գլխում քննարկվող խնդիրների հետ, ի՞նչ գործ ունի այն տվյալ խնդիրների լուծման հետ, ինչպե՞ս է այն կապված գլխում ընդգրկված խնդիրների հետ:
2.Աշակերտներին հանձնարարվում է իրենց կարդացած հատվածից պարզել, թե որո՞նք են հիմնական ժամանակաշրջանները կամ փաստերը:
3.Աշակերտներին հանձնարարել նշված ժամանակաշրջանների համար նկարել սեփական Պատմական հիշողության օղակները»:
4.Հանձնարարել նոր նյութը յուրացնելու ընթացքում ինքնուրույն ստեղծել հիշողության օղակներ:Դասավանդվող գլխի վերաբերյալ հիշողության մի քանի օղակներ լրացնելու ընթացքում նրանք կհասկանան հիմնական ժամանակաշրջանների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցված հարաբերությունները:

[Լաուրա Աթանեսյան]

«Պատմական հիշողության օղակներ» ռազմավարության առավելությունները

.Աշակերտները տեսնում են այն հարաբերությունները, որոնք օգնում են իրենց` տեքստից ընտրել և մտապահել բարդ հիմնահարցեր և կարծիքներ պարունակող տեղեկատվությունը:
.Աշակերտները սկսում են կարևոր բանալիներ գտնել փաստացի այն նյութի, իրադարձությունների ու անձանց վերաբերյալ, որոնց հանդիպել են պատմության դասագրքում:
.Աշակերտները պատմական ժամանակաշրջանները դիտում են որպես գաղափարներ, որոնք ներառու են մի շարք կապող փոփոխական մեծություններ, և ոչ թե փորձում են մտապահել դրանք`որպես կարևոր ժամանակաշրջանի մասին պատմող մեկուսացած եզակի փաստ:

[Զարուհի Մարգարյան]

Պատմական հիշողության օղակներ մեթոդը կրտսեր դպրոցում կիրառում եմ պատմական հիմք ունեցող դասանյութը մատուցելիս և ամփոփելիս: Ցանկանում եմ նշել, որ երեխաները սիրով են գտնում պատմական հերոսին և ծագած խնդիրներին տալիս են ինքնուրույն լուծումներ:Նաև լավ են ներկայացնում հնարավոր փոփոխությունները:

[Լաուրա Աթանեսյան]

.Աշակերտները տեսնում են այն հարաբերությունները, որոնք օգնում են իրենց` տեքստից ընտրել և մտապահել բարդ հիմնահարցեր և կարծիքներ պարունակող տեղեկատվությունը:
.Աշակերտները սկսում են կարևոր բանալիներ գտնել փաստացի այն նյութի, իրադարձությունների ու անձանց վերաբերյալ, որոնց հանդիպել են պատմության դասագրքում:
.Աշակերտները պատմական ժամանակաշրջանները դիտում են որպես գաղափարներ, որոնք ներառու են մի շարք կապող փոփոխական մեծություններ, և ոչ թե փորձում են մտապահել դրանք`որպես կարևոր ժամանակաշրջանի մասին պատմող մեկուսացած եզակի փաստ:

Ստորև ներկայացնում եմ Պատմական հիշողության օղակներ մեթոդի օրինակ:

[Լաուրա Աթանեսյան]

Պատմական հիշողության օղակներ մեթոդը կրտսեր դպրոցում կիրառում եմ պատմական հիմք ունեցող դասանյութը մատուցելիս և ամփոփելիս: Ցանկանում եմ նշել, որ երեխաները սիրով են գտնում պատմական հերոսին և ծագած խնդիրներին տալիս են ինքնուրույն լուծումներ:Նաև լավ են ներկայացնում հնարավոր փոփոխությունները:

Այո' հարգելի Զարինե փորձը ցույց է տալիս, որ արդյունավետ մեթոդ է, որի կիրառման ժամանակ աշակերտները շատ ակտիվ են դասերին և յուրաքանչյուրը փորձում է ինքնուրույն լուծումներ տալ խնդիրներին: Սակայն կան որոշակի խնդիրներ, որոնք այդպես էլ լուծում չեն գտնում: Սակայն անցյալի և ներկայի կապը խորությամբ ըմբռնելու շնորհիվ սովորողներն ավելի պատրաստված են լինում ապագայում ծագաող խնդիրների լուծման համար:

[Լաուրա Աթանեսյան]

Պատմական փոփոխությունների շրջանը

Պատմական փոփոխությունների շրջանը հիանալի ռազմավարություն է պատմության դասերի ժամանակ դասագիրքը կամ ընթերցանության նյութերը ներկայացնելիս:Այս ռազմավարության կիրառումը ներառում է հետևյալ քայլերը.
1.Ընտրել մի քանի ժամանակաշրջան, որոնք պետք է ընդգրկվեն մի դասի մեջ: Մտագրոհի միջոցով աշակերտների հարցնել,թե իրենց կարծիքով յուրաքանչյուր պատմական ժամանակաշրջանում ո՞վ կարող է պատկերված լինել: Նրանց ուշադրությունը հրավիրել այն բանի վրա, որ հարկավոր է մտածել մարդկանց խմբերի և ոչ թե անհատների մասին:
2.Ներկայացնելով պատմական փոփոխությունների շրջանը, քննարկաման ընթացքում նշել, որ պատմությունը հակվածմէ կենտրոնանալու այն մարդկանց վրա, ովքեր փորձում են լուծել փոփոխությունների հետևանքով առաջացած հիմնախնդիրները: Դասագրքի նյութից ներկայացվում են փաստեր պարունակող մանրամասներ` օգնելու, որ աշակերտները հասկանան այս կամ այն պատմական շրջանի խնդիրները և դրանց լուծման համար ձեռնարկված միջոցները:
3.Աշակերտներին հանձնարարել դասագրքից կարդալ մի գլուխ և ուշադրությամբ ծանոթանալ նյութին` մարդկանց խումբը որոշելու համար: Այնուհետև աշակերտների հետ որոշել, թե ովքեր են տվյալ գլխում հանդես եկող կենտրոնական գործող անձինք:
4.Աշակերտներին հանձնարարել շարունակել գլխի ուսումնասիրությունը` փնտրելու խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ այն բանալիները,որոնց հետ խումբը կարող է առնչություն ունենալ:
5.Աշակերտներին հանձնարարել լրացնել Պատմական փոփոխությունների շրջանի աղյուսակը:Այնուհետև հանձնարարել տեքստից ընտրել յուրաքանչյուր խմբի համար նկարագրական այն տեղեկությունները, որոնք կարող են փոփոխությունների տեղիք տալ:Խնդրել պարզել, թե իրենց խնդիրները լուծելու համար յուրաքանչյուր խումբ ինչ գործողություններ է ձեռնարկել:
6.Աշակերտների հետվքննարկել այն հարցը, թե ինչպես են փոփոխությունները տարբեր ձևերով ազդում մարդկանց վրա:

[Լաուրա Աթանեսյան]

Պատմական փոփոխությունների շրջան մեթոդի առավելությունները

.Աշակերտները նյութի մասին համառոտ տեսողական պատկերացում ստանալով, սովորում են ընտրություն կատարել տեղեկատվական առատության մեջ և ճանաչել տրված հատվածի կարևոր մասերը:
.Աշակերտներն սկսում են հասկանալ, որ պատմության դասագրքում ընդգրկված տեղեկտվությունը պատահականորեն ընտրված փաստերի շարք չէ:
.Աշակերտները տեսնում են, թե ինչպես են տեղեկությունները կապվում մեկը մյուսին: Այդ կերպ նրանք ձևավորում են իրենց կարդացածի բովանդակությունը:
.Խնդիր/լուծում տեքստային շրջանակը հնարավորություն է տալիս տեսնել պատմական դեպքերի օրինակները և կապակցված հասկացողություն կառուցել այն մասին, թե ինչ է պատմությունը, և ինչու է այն ուսումնասիրվում:

[Հարությունյան Լիլիթ]

Huike_thinking.jpg
Պատմության դասավանդման բազմատեսանկյուն մոտեցման համար պարտադիր չէ, որ աշակերտները սեփական պատմական շարադրանքը մշակելու համար փորձ ունենան վերլուծելու աղբյուրները, մեկնաբանելու վկայությունները և համադրելու տեղեկությունները, սակայն այդպիսի փորձն օգտակար է: Աշակերտների համար շատ ավելի հեշտ կլինի համեմատել և համադրել տարբեր տեսակետները, եթե նրանք սովոր են իրենց հանդիպած ցանկացած աղբյուրի (փաստաթղթեր, տեսանյութեր, աուդիո-նյութեր) նկատմամբ կիրառել վերլուծական որոշակի համակարգ: Այս մոտեցման էությունը կայանում է նրանում, որ հիմնական հարցերը կարող են խմբավորվել հինգ հիմնական վերլուծական գործընթացների մեջ.
1. Նկարագրություն
2. Մեկնաբանություն
3. Կապեր նախկինում ունեցած գիտելիքի հետ
4. Վկայությունների մեջ բացթողումներ գտնելը
5. Հետագա տեղեկատվության աղբյուրներ գտնելը.

[Կարինե Զիլֆիմյան]

Մտածողության զարգացման արդյունավետ և հետաքրքիր միջոց է սկզբնաղբյուրների հետ աշխատանքը: Սկզբնաղբյուրում մշտապես առկա են տարաձայնություններ, հակասություններ տարբեր խնդիրների և իրողությունների շուրջ: Այս հանգամանքը սկզբնաղբյուրը դարձնում է ուսուցման գործընթացը խթանող միջոց: Սկզբնաղբյուրի հետ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս աշակերտներին ոչ միայն տեղեկանալ հակասություններին, այլև մասնակցել դրանց քննարկմանը և ամբաղջական պատկերացում կազմել այդ հարցի շուրջ: Սկզբնաղբյուրները կարևոր դեր ունենալ աշակերտների գիտելիքների, վերլուծական կարողությունների և հմտությունների զարգացման գործում: Ուղղակիորեն առնչվելով սկզբնաղբյուրի նյութին՝ աշակերտը ստանում է զարմանալու, հարցադրումներ անելու, բացատրելու և մեկնաբանելու հնարավորություն: Սկզբնաղբյուրները հետաքրքիր գաղափարների շտեմարան են, որի նյութերը կաղապարված և հարմարեցված չեն:
Դասարանում սկզբնաղբյուրի հետ աշխատանք կատարելու համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել աշխատանքի կազմակերպման ձևը, այսինքն՝ ինչպես օգտագործել սկզբնաղբյուրը (քննարկում կազմակերպել նրա շուրջ, գրավոր աշխատանք հանձնարարել, բանավոր ներկայացնել, թե՞ դարձնել դերային խաղի թեմա), ինչպես աշխատել (անհատական կամ փոքր խմբերով), ինչպես ներկայացնել կատարված աշխատանքը (հարցաթերթիկ, ակնարկ, նկար, ցուցապաստառ, բանավոր խոսք), ինչպես գնահատել աշակերտներին (թեստ, ռուբրիկ և այլն):

[Կարինե Զիլֆիմյան]

Սկզբնաղբյուրների հետ աշխատանքի ձևերը և դրանց ներկայացումը:
1. Ամենատարածված ձևը փաստաթղթի վերաբերյալ հարցեր տալն է: Հարցեր տրվում են 2 ձևով.
ա) կարելի է նախնական հարցեր ձևակերպել և առաջարկել այդ հարցերի պատասխանները գտնել սկզբնաղբյուրում.
բ) կարելի է աշակերտներին առաջարկել թեստային հարցեր, որոնց նրանք պետք է պատասխանեն սկզբնաղբյուրին ծանոթանալուց հետո:
2. Սկզբնաղբյուրի վերլուծության հարցաթերթիկի օգտագործումը:
 Նշեք սկզբնաղբյուրի տեսակը:
 Ո՞վ է հեղինակ(ներ)ը:
 Ու՞մ է ուղղված սկզբնաղբյուրը:
 Նշեք 3 խնդիր, որոնք կարևորվում են սկզբնաղբյուրում:
 Ի՞նչ նպատակով է ստեղծվել սկզբնաղբյուրը:
 Սկզբնաղբյուրի ո՞ր հատվածներից եք բխեցնում նախորդ կետի ձեր պատասխանները: Մեջբերեք:
 Նշեք սկզբնաղբյուրի 2-3 խնդիր, որոնք կարևոր են և արդիական:
 1-2 հարց ուղղեք սկզբնաղբյուրի հեղինակ(ներ)ին:
3. Գրեք ակնարկ սկզբնաղբյուրի մասին:
Աշակերտները կարող են ակնարկներում գրել սկզբնաղբյուրի հիմնական գաղափարի, այդ գաղափարը հիմնավորող փաստարկների համոզիչ լինելու մասին: Աշակերտները ակնարկում պետք է գրեն նաև այն զգացումների և տպավորությունների մասին, որոնք առաջացել են սկզբնաղբյուրը ընթերցելիս: Անհրաժեշտ է ակնարկում տալ սկզբնաղբյուրի վերլուծությունը:
4. Աշակերտին առաջարկվում է գրել պատասխան սկզբնաղբյուրի հեղինակին՝ իրեն պատկերացնելով որպես այդ ժամանակաշրջանի մարդ:
5. Սկզբնաղբյուրի հետ աշխատանքը կարելի է կատարել նաև բանավոր: Այս դեպքում կիրառելի են դերային խաղի, բանավեճի մեթոդները:
6. Սկզբնաղբյուրը աշակերտները կարող են ներկայացնել պատկերային ձևով: Նրանք կարող են պատրաստել նկարներ, ծաղրանկարներ, պաստառներ, բեմականացումներ անել:

[Լաուրա Աթանեսյան]

[ATTACH=CONFIG]10624[/ATTACH]
Պատմության դասավանդման բազմատեսանկյուն մոտեցման համար պարտադիր չէ, որ աշակերտները սեփական պատմական շարադրանքը մշակելու համար փորձ ունենան վերլուծելու աղբյուրները, մեկնաբանելու վկայությունները և համադրելու տեղեկությունները, սակայն այդպիսի փորձն օգտակար է: Աշակերտների համար շատ ավելի հեշտ կլինի համեմատել և համադրել տարբեր տեսակետները, եթե նրանք սովոր են իրենց հանդիպած ցանկացած աղբյուրի (փաստաթղթեր, տեսանյութեր, աուդիո-նյութեր) նկատմամբ կիրառել վերլուծական որոշակի համակարգ: Այս մոտեցման էությունը կայանում է նրանում, որ հիմնական հարցերը կարող են խմբավորվել հինգ հիմնական վերլուծական գործընթացների մեջ.
1. Նկարագրություն
2. Մեկնաբանություն
3. Կապեր նախկինում ունեցած գիտելիքի հետ
4. Վկայությունների մեջ բացթողումներ գտնելը
5. Հետագա տեղեկատվության աղբյուրներ գտնելը.

Ձեր ներկայացրած հինգ հիմնական վերլուծական գործընթացները նպաստում են աշակերտների մտածողության զարգացմանը:
Պատմության դասավանդման ժամանակ կարևոր է անցյալի և ներկայի միջև համանման իրադարձությունների համեմատություն կատարելը, վերլուծելը /փաստերի վերլուծություն, տրամաբանական հարցադրում և քննադատական մոտեցում/, որն օգնում է աշակերտներին ընդհանրացնել իրենց գիտելիքները և ողջամիտ լուծումներ առաջադրել:

[Լաուրա Աթանեսյան]

Պատմական փոփոխությունների շրջանը հիանալի ռազմավարություն է պատմության դասերի ժամանակ դասագիրքը կամ ընթերցանության նյութերը ներկայացնելիս:Այս ռազմավարության կիրառումը ներառում է հետևյալ քայլերը.
1.Ընտրել մի քանի ժամանակաշրջան, որոնք պետք է ընդգրկվեն մի դասի մեջ: Մտագրոհի միջոցով աշակերտների հարցնել,թե իրենց կարծիքով յուրաքանչյուր պատմական ժամանակաշրջանում ո՞վ կարող է պատկերված լինել: Նրանց ուշադրությունը հրավիրել այն բանի վրա, որ հարկավոր է մտածել մարդկանց խմբերի և ոչ թե անհատների մասին:
2.Ներկայացնելով պատմական փոփոխությունների շրջանը, քննարկաման ընթացքում նշել, որ պատմությունը հակվածմէ կենտրոնանալու այն մարդկանց վրա, ովքեր փորձում են լուծել փոփոխությունների հետևանքով առաջացած հիմնախնդիրները: Դասագրքի նյութից ներկայացվում են փաստեր պարունակող մանրամասներ` օգնելու, որ աշակերտները հասկանան այս կամ այն պատմական շրջանի խնդիրները և դրանց լուծման համար ձեռնարկված միջոցները:
3.Աշակերտներին հանձնարարել դասագրքից կարդալ մի գլուխ և ուշադրությամբ ծանոթանալ նյութին` մարդկանց խումբը որոշելու համար: Այնուհետև աշակերտների հետ որոշել, թե ովքեր են տվյալ գլխում հանդես եկող կենտրոնական գործող անձինք:
4.Աշակերտներին հանձնարարել շարունակել գլխի ուսումնասիրությունը` փնտրելու խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ այն բանալիները,որոնց հետ խումբը կարող է առնչություն ունենալ:
5.Աշակերտներին հանձնարարել լրացնել Պատմական փոփոխությունների շրջանի աղյուսակը:Այնուհետև հանձնարարել տեքստից ընտրել յուրաքանչյուր խմբի համար նկարագրական այն տեղեկությունները, որոնք կարող են փոփոխությունների տեղիք տալ:Խնդրել պարզել, թե իրենց խնդիրները լուծելու համար յուրաքանչյուր խումբ ինչ գործողություններ է ձեռնարկել:
6.Աշակերտների հետվքննարկել այն հարցը, թե ինչպես են փոփոխությունները տարբեր ձևերով ազդում մարդկանց վրա:

Ստորև ներկայացնում են պատմական փոփոխությունների շրջանի օրինակ հայոց պատմությունից:Պատմ. փոփոխ. շրջանի աղյուսակ.doc