Հայտարարություն

Collapse
No announcement yet.

Հայոց եկեղեցու տոները

Collapse
X
  •  
  • Զտիչ
  • Ժամանակ
  • Դիտել
Clear All
նոր գրառումներ

  • Հայոց եկեղեցու տոները

    Նպատակը

    . սովորողներին ծանոթացնել Հայոց եկեղեցու տոներին
    . պարզաբանել տոների դերը ժողովրդի կյանքում
    . ներկայացնել եկեղեցական տոների երեք խմբերը, պատկերացում ձևավորել դրանց նկատմամբ

    Խնդիրները

    .նպաստել սովորողների հետաքրքրությունների աճին
    . ձևավորել հարգանք ազգային ավանդույթների և արժեքների հանդեպ

    Դասի ներածական մասում ներկայացնել, թե ինչ է տոնն ընդհանրապես, ներկայացնել եկեղեցական տոների դասակարգումը :

    Մարդկության պատմության վաղ ժամանակներից հանդիսություններն ու արարողությունները մեծ տեղ են ունեցել հասարակությունների կյանքում: Դրանցով մեծարվել են ակնառու անձինք, արժևորվել ժողովրդի և պետության կյանքում կարևոր դեպքերի ու իրադարձությունների հիշատակությունները: Այս միջոցառումներն իրենց ամփոփած խորհուրդներով սահմանվում են որպես տոն:
    Հայաստանյայց եկեղեցին ` իբրև ազգային հոգևոր և մշակութային արժեքների կրող ու փոխանցող կառույց, տարվա մեջ նշում է առանձնակի օրեր ` նվիրված Տերունական հիշատակներին, սրբակյաց ու երևելի անձանց, ազգային ու եկեղեցական կյանքի կարևոր իրադարձություններին:
    Տոները բաշխվել են տարվա օրերի վրա` ընդգրկելով օրացույցներում և կազմվել տոնացույցներ:
    Հայոց եկղեցու տոնակարգը դարերի ընթացքում փոփոխություններ է կրել:
    Հյոց եկեղեցին իր տոների համար որպես հիմք ընդունում է ոչ թե ամսվա , այլ շաբաթվա օրերը և ունի միայն իրեն հատուկ յոթնօրյակային տոներ:
    Ըստ այդմ էլ Հայոց եկեղեցու տոները լինում են շարժական և անշարժ:
    Անշարժ տոներն են ` Ավետում Ս. Աստվածածնի, Ս. Ծնունդ և Աստվածահայտնություն, Տյառնընդառաջ և այլն:
    Շարժական են այն տոները, որոնք կապված են Հարության տոնի ` Զատկի և դրա փոփոխությունների հետ: Շարժական տոների համար հիմնական ելակետը Հարության տոնի օրն է:
    Հայոց եկեղեցին տարվա օրերը բաժանել է տերունական, սրբերի հիշատակությունների և պահքի օրերի:
    Եկեղեցական հիմնական տոները կոչվում են Տաղավար: Տաղավար տոները հինգն են ` Ս. Ծնունդ և Աստվածահայտնությոն, Ս. Հարություն կամ Զատիկ, Պայծառակերպություն կամ Վարդավառ, Ս. Աստվածածնի վերափոխում կամ Խաղողօրհնեք, Խաչվերաց:
    Վերջին խմբագրողը՝ Հերմինե Խառատյան; 25-03-19, 16:35.

  • #2
    Տաղավար տոներից առաջինը, որը նվիրված է Աստծո Որդու՝ Հիսուս Քրիստոսի Ծննդյանն ու Աստվածահայտնությանը(Մկրտությանը): Տիրոջ ծննդյան տոնակատարության առաջին հիշատակությունները սկսվում են III դարից։ Արևելքում մինչև IV դ. Քրիստոսի ծննդյան տոնը կապվել է Աստվածահայտնության, այսինքն՝ Մկրտության տոնի հետ, որը նշվել է հունվարի 6-ին։ Սակայն 336-ին Հռոմի եկեղեցին դեկտեմբերի 25-ը պաշտոնապես որոշել է Հիսուս Քրիստոսի Ծննդյան օր։ Հետագայում՝ IV դ. վերջին, Ասորիքում, իսկ ապա՝ V դ. կեսին, գրեթե ողջ Արևելքում (Ալեքսանդրիայում, Անտիոքում, Կ. Պոլսում) Քրիստոսի Ծննդյան տոնի օրը փոխադրվել է դեկտեմբերի 25-ին, իսկ հունվարի 6-ը մնացել որպես Տիրոջ Աստվածահայտնության օր։ 451-ին Քաղկեդոնի ժողովը դեկտեմբերի 25-ը վերջնականապես հաստատել է Հիսուսի Ծննդյան օր, թեև Երուսաղեմի եկեղեցին մինչև 549-ը շարունակել է նշել հունվարի 6-ին։ Միայն Հայ Եկեղեցին է, որ հաստատուն է մնացել հնագույն ավանդույթին և Քրիստոսի Ծննդյան ու Աստվածահայտնության տոնը շարունակում է նշել միասին՝ հունվարի 6-ին։ Հայ եկեղեցում Սուրբ Ծնունդը և Աստվածահայտնությունը օրացուցային տարվա առաջին տոնն է։

    Comment


    • #3
      Սուրբ Զատիկը(Յարութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի) նվիրված է Հիսուս Քրիստոսի Հարությանը։ Հին կտակարանի Պասեքի տոնը քրիստոնեության մեջ վերածվել է Քրիստոսի Հարության տոնի, որը հայոց մեջ հաճախ կոչվել է Զատիկ Հարության։ Քրիստոսի Հարությունը հիշատակվում է Զատիկ անվամբ։ Զատիկ բառի վերջնական բացատրություն ցայսօր չկա, այն մերթ մեկնաբանվում է իբրև բիսախ բառի հայկական թարգմանություն՝ զատվելու, ազատվելու իմաստով, մերթ իբրև դիցաբանական անուն՝ սերված հին եգիպտական Սադի, հին հնդկական Սատի աստծո անունից (Ղ. Ալիշան), երբեմն էլ մեկնաբանվում է երկու նշանակությամբ՝ և որպես զոհ, և որպես ուրախության տոն, ազատություն (Հ. Աճառյան)։ Իր բարձրագույն իմաստով՝ Հին ուխտի Պասեքը խորհրդանշում է Հիսուս Քրիստոսին, նրա թափած սուրբ քավչարար արյունը և հառնումը մեռելների միջից՝ հանուն մարդկության փրկության ու ազատության։ Ինչպես որ Իսրայելը (Աստծո ժողովուրդը), գերի լինելով Եգիպտոսում (խորհրդաբանորեն՝ մեղքի ծառայության մեջ), նոխազի արյան (խորհրդաբանորեն՝ Հիսուսի արյան) միջոցով ճանաչվեց Տիրոջ կողմից, և զատված լինելով, խուսափեց Ոչնչացնողի (Ելք 12.23) հարվածներից ու դուրս եկավ Եգիպտոսից դեպի Ավետյաց երկիր (խորհրդաբանորեն՝ Աստծո թագավորություն), այդպես էլ Հիսուս Քրիստոսը՝ «Գառն Աստուծո» (Հովհ. 1.29), հեղեց իր Սուրբ արյունը՝ հանուն մարդկության փրկության և հարություն առավ՝ զատվեց մեռելներից, մեզ ևս շնորհելով հավիտենական կյանքի ավետիսը՝ Սուրբ Հոգու միջոցով։

      Comment


      • #4
        Քրիստոնեության սկզբնական շրջանում Քրիստոսի Ծննդյան տոնը հայտնի էր միայն <<Աստվածահայտնություն>> անունով: 2 -րդ դարի կեսերից այն կատարվում է հունվարի 6 -ին: Մինչև 5-րդ դար քրիստոնեական բոլոր եկեղեցիները միասնաբար նշում էին հունվարի 6 - ին: Քաղկեդոնի ժողովից հետո Հռոմեական եկեղեցին սկսեց Հիսուսի Ծննդյան տոնը կատարել դեկտեմբերի 25 -ին ` մոռացնել տալու այդ օրերին նշվող հեթանոսական տոնը , իսկ հունվարի 6-ին սկսեցին առանձին տոնել Մկրտությունը: Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցին հավատարիմ մնաց Հիսուսի Ծնունդը և Մկրտությունը հունվարի 6 -ին տոնելու առաքելագիր կարգին/ Կանոնագիրք հայոց, Սահմանք և կանոնք զոր եդին աշակերտքն Քրիստոսի եկեղեցւոյ սրբոյ յետ վերանալոյ Տեառն, ԼԴ, 1964, հ . Ա, էջ 32 /:

        Comment


        • #5
          Ինչպես պատմում են առաքյալները ` Հիսուս մահացավ խաչի վրա ուրբաթ օրը ` հրեական Զատկի նախօրեին: Քրիստոսի Հարության պատմությունը մանրամասն նկարագրված է չորս Ավետարաններում / Մատթ . ԻԸ 1 - 20, Մարկ. ԺԶ, 1-18, Ղուկ. ԻԴ , 1-49, Հովհ . Ի , 1 -29 /: << Հարություն >> բառը ճշգրիտ բնորոշումն է կատարված իրադարձության: <<Հարության >> հետ զուգահեռ օգտագործվում է նաև <<Զատիկ>> բառը, որին տարբեր ժամանակներում տրվել են տարբեր բացատրություններ: Հր. Աճառյանի << Հայերեն արմատական բառարանի>> համաձայն ` պարսկերեն zadan, սանսկրիտով ` han ձևերը ծագում են հնդեվրոպական նախալեզվի , gha, ghan ` զարնել, վիրավորել արմատից , ըստ այսմ` <, զատիկ>> բառի բուն նշանակությունն է << զենում>>, << զոհ>>: Հր. Աճառյանը գրում է նաև <, Ճառընտիրն ունի . <, Զատիկ ըստ եբրայեցւցն / պասեք/ անցարան . իսկ հայոց լեզուիս ` ազատութիւն ի չարչարանաց>>: Այսպես և Գրիգոր Տաթևացին << Զատիկն ազատութիւն թարգմանի>> :
          /Գրիգոր Տաթևացի, Քարոզ սուրբ Զատկի մասին, Գանձասար, 1995:
          Հր. Աճառյան, Հայերեն արմատական բառարան, հ. Բ, Երևան, 1973, էջ 82/

          Comment


          • #6
            Զատկի տոնի հիշատակություն կա նաև Աստվածաշնչի առաջին մասում՝ Հին Կտակարանում, որտեղ պատմվում է, որ երբ իսրայելացիները Եգիպտոսում գերության մեջ էին և աղերսում էին Եհովա Աստծուն ազատել գերությունից, Աստված պատասխանեց նրանց՝ ասելով, որ ամեն ընտանիք մորթի մեկ գառնուկ և արյունը քսի տան դռան սեմերին, որովհետև Սատակիչ հրեշտակը այդ գիշեր պիտի անցներ Եգիպտոսի բոլոր տների մոտով, և այն տան վրա, որ չէր լինի արյունը, այդ տան անդրանիկը պիտի սպանվեր: Այդպես էլ եղավ. մարդուց մինչև անասունների առաջնեկը սպանվել էին հրեշտակի կողմից: Կարող եք կարդալ ԱՅՍՏԵՂ

            Comment


            • #7
              Հին Զատիկ
              Զատիկը հրեական բոլոր տոներից առաջինն է ու գլխավորը: Տոնի ծագման պատմությունը հաղորդում է մեզ Հին Կտակարանի Ելից գիրքը: Աստված Մովսեսի ու Ահարոնի միջոցով հրամայում է հրեաներին , որպեսզի յուրաքանչյուր ընտանիք Նիսան ամսվա 10 -րդ օրը մի արու , անարատ ու մեկ տարեկան գառ պատրաստի և մորթի 14 -րդ օրվա երեկոյան: Սա այն ժամանակն էր, երբ հրեաները Մովսեսի առաջնորդությամբ պատրաստվում էին հեռանալ Եգիպտոսից: Մորթված գառան արյունը պետք է քսվեր յուրաքանչյուր հրեական տան դռան երկու փեղկերին և դռան շրջանակի վերնասեմին, որպեսզի, երբ Աստված պատժեր եգիպտացիներին և ոչնչացներ նրանց առաջնեկներին, հրեական խուսափեին այս աղետից: Հրեաներին պատվիրված էր, որ նրնաք գառան միսն ուտեն Աստծո ցասման գիշերը, ուտեին խորոված, բաղարջ հաց ը դառը խոտերի հետ: Գառը պետք է ճաշակեին փութանակի, ոտքի վրա, ճանապարհ գնալու հանդերձանքով, ցուպը ձեռքներին: Սա նշանակն էր եգիպտական գերությունից ազատագրվելու, որով խորհրդանշվում էր մեղքի և մահվան երկրից դուրս գալը, զատվելը և դեպի Ավետյաց երկիր ճանապարհվելը:

              Comment


              • #8
                Նոր Զատիկ
                Հրեական Զատիկը նախատիօն է քրիստոնեական Քատիկի: Հին Կտակարանի զատկական գառը օրինակն է Հիսուս Քրիստոսի.<< Ահա գառն Աստծո, որ վերցնում է աշխարհի մեղքը>> / Հոցհ. ,1 -29/ : Գառան մորթազերծը նշանակն է Քրիստոսի չարչարանքների, խաչելության և մահվան:
                Սկզբնապես Սուրբ Զատիկը նվիրված էր Հիսուսի մահվան հիշատակությանը : Արևելյան եկեղեցինրեը կատարում էին հրեական Զատկի օրը Նիսան ամսվա 14 -ին: Որոշ եկեղեցիներ, օրացույցային առումով հետևելով հրեական ավանդությանը , նշում էին ոչ թե Հիսուսի մահը, այլ հիշատակում էին Խորհրդավոր Ընթրիքը, որի ժամանակ Քրիստոս հաստատել էր Հաղորդության խորհուրդը: Երկրորդ դարում Զատկի տոնը , որպես առանձին միավոր իր մեջ ընգրկեց նաև Հարության հիշատակությունը: 325 թ. Նիկիայի Ա տիեզերաժողովը որոշեց, որ Զատիկը պետք է տոնվի հրեականից զատ և անպատճառ գարնան գիշերահավասարից հետո եկող լիալուսնի հաջորդ կիրակի օրը ` 4-րդ դարում:
                Հայ եկեղեցին որդեգրեցՆիկիայի տիեզերաժողովի որոշումը և Զատիկը կատարում է մարտի 22 -ից մինչև ապրիլի 25 -ը հանդիպող գարնան գիշերահավասարից հետո եկող լիալուսնի հաջորդ կիրակի օրը :

                Comment


                • #9
                  Ծաղկազարդ. Հիսուսի հաղթական մուտքը Երուսաղեմ

                  Հայ Եկեղեցին Ս. Հարության տոնին նախորդող կիրակի նշում է Ծաղկազարդը, որը Քրիստոսի հաղթական մուտքն է Երուսաղեմ: Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի բարձր տնօրինությամբ Ծաղկազարդը հռչակվել է մանուկների օրհնության օր, քանի որ Տիրոջ՝ Երուսաղեմի տաճար մտնելու ժամանակ մանուկներն աղաղակում էին՝ ասելով. «Օրհնությո՜ւն Դավթի որդուն» (Մատթ. 21:15): Այդ օրը եկեղեցիներում կատարվում է Մանուկների օրհնության կարգ:
                  Հիսուսի մուտքը Երուսաղեմ ժողովուրդն ընդունել է խանդավառությամբ` ձիթենու և արմավենու ճյուղերի հետ իրենց զգեստները փռելով ճանապարհի վրա և աղաղակելով. «Օվսաննա՜ Բարձյալին, օրհնյալ լինի Նա, Ով գալիս է Տիրոջ անունով, օրհնյալ լինի մեր հոր` Դավթի թագավորությունը, որ գալիս է: Խաղաղություն երկնքում և Փառք բարձունքներում» (Մարկ. 11:9-10):
                  Ըստ Եկեղեցու հայրերի՝ Հիսուսի առջև հանդերձներ փռելը խորհրդանշել է մեղքերը Քրիստոսին խոստովանելը: Ոստեր և ճյուղեր ընծայելն ընդհանրապես առանձնակի պատիվներ և հանդիսավորություն էր նշանակում: Ձիթենին ընկալվել է որպես իմաստության, խաղաղության, հաղթանակի և փառքի խորհրդանշան: Մեռյալ Ղազարոսին հարություն տված Քրիստոսին ձիթենու և արմավենու ճյուղերի ընծայումը խորհրդանշում է մահվան հանդեպ հաղթանակը:
                  Ծաղկազարդը խորհրդանշում է նաև արարչության առաջին օրը, երբ Աստված ստեղծեց երկինքն ու երկիրը, և լույսը տարածվելով՝ հալածեց խավարը:
                  Այս օրը խորհրդանշում է նաև առաջին ժամանակաշրջանը, երբ բույսերով ու ծաղիկներով զարդարվեց երկիրը, և Ադամն ու Եվան ուրախացան Դրախտում: Եվ ինչպես առաջին ժամանակաշրջանում Կայենը նախանձից սպանեց Աբելին, այդպես էլ հրեաները, չարը խորհելով, սպանեցին Քրիստոսին ու դարձան Կայենի անեծքի ժառանգորդները:
                  Ծաղկազարդի օրը՝ հրեական Զատկից հինգ օր առաջ, Քրիստոս Իր կամքով եկավ Երուսաղեմ՝ Իր չարչարանքների վայրը, որպեսզի ցույց տա, որ Ինքն է Աստծո Գառը, Ով կամենում է պատարագվել մեր փրկության համար: Քանզի, ըստ Օրենքի, հրեաները զատկական գառը Զատկի տոնից հինգ օր առաջ էին տուն տանում:
                  Ծաղկազարդի նախօրեին` շաբաթ օրը, կատարվում է նախատոնակ, բացվում է խորանի վարագույրը, իսկ հաջորդ օրը տոնական Ս. Պատարագը մատուցվում է բաց վարագույրով:
                  Ծաղկազարդի առավոտյան եկեղեցիներում օրհնում են ձիթենու կամ ուռենու ոստեր և բաժանում ժողովրդին: Ուռենու ոստերը, որոնք անպտուղ են, խորհրդանշում են հեթանոսներին, ովքեր պտղաբերեցին միայն Քրիստոսին ընծայվելուց հետո: Ոստերի փափկությունը խորհրդանշում է Քրիստոսի հետևողների խոնարհությունը: Ուռենու ճյուղերը մեր ընծաներն են Տիրոջը, ինչպես Ս. Ծննդյան օրն Արևելքից մոգերի բերած ընծաները:
                  Հիսուս Քրիստոս մուտք գործեց Երուսաղեմ որպես Թագավոր՝ խորհրդանշորեն ցույց տալով Իր՝ Փառքի թագավոր լինելը, Ով վերացնում է անեծքը և կենդանություն պարգևում: Հիսուս եկավ ավետարանելու աղքատներին, բժշկելու սրտով բեկվածներին, ազատելու գերիներին և տեսողություն պարգևելու կույրերին, ինչպես մարգարեացել էր Եսայի մարգարեն:

                  Comment


                  • #10
                    ԾԱՂԿԱԶԱՐԴԻ ՏՈՆԸ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ
                    ԵՎ ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԾԻՍԱԿԱՐԳՈՒՄ

                    Տոնը ժողովրդի ազգային մտածողության, պատմության ու կենցաղային ընկալումների խտացված դրսևորումներից է՝ պաշտամունքային ու կենցաղային բազմաթիվ տարրերով: Եկեղեցին ժողովրդական տոները հարմարեցրել է իրեն՝ ծիսակարգում պահելով միայն այն, ինչ համապատասխանել է իր մտածողությանն ու սկզբունքներին: Այսպես տոների մեջ առաջացել է երկվություն՝ տօնք ժողովրդական և տօնք եկեղեցական: Հարմարեցումը սկսվել է անուններից՝ Ծառզարդար-Ծաղկազարդ, Կաթնապրի օր-Համբարձում, Վարդավառ-Այլակերպություն, ՈՒլ կախոց-Խաչվերաց... Այս ամենի մեջ եզրերը հավասարեցնելու ձգտումը մինչև օրս էլ շարունակվում է:
                    Ծաղկազարդը տեղի է ունենում Մեծ պասի 6-րդ շաբաթվա կիրակի օրը: Տոնի համար գործածվում են Ծառզարդար, Զըռզարդար, Ծառկոտրունք, Ճորճարդոր, Ուռոնտիկ ձևերը: Հիմնական արարողությունները պտտվում են նոր ծաղկած ուռենու շուրջը: Տոնն իր ծիսակարգով կապվում է ուռենու, ձիթենու, դափնու, արմավենու, սոսի ծառերի հետ: Եկեղեցում Մեծ պասի ընթացքում որպես պաս և սուգ՝ վարագուրված է գլխավոր խորանը: Նախատոնակին բացվում է խորանի վարագույրը՝ հաջորդ օրվա տոնական պատարագը մատուցելու համար: Ժողովրդի մեջ՝ կենցաղում, նախատոնի երեկոյան աղջիկները հինա են դնում ձեռքերը, տղաները Ճռռան ու չխկչխկան են պատրաստում, տանտիկինները հատիկ են եփում, քաղցրավենիքով զարդարում, պառավ կանայք հարսների ու թոռների համար մոմեր են պատրաստում: Տոնի օրը եկեղեցում հատուկ պատարագ է մատուցվում, սաղմոսներ են երգվում: Օրվա շարականը՝ «Որ վերօրհնիս», գովերգում է Հիսուսի հանդիսավոր մուտքը Երուսաղեմ: Հարց է տրվում, թե ինչու է եկեղեցին ոստերով տոնում Ծաղկազարդը, պատասխանը լինում է՝ Մովսեսը հրամայել է տոներին թագավորների ու քահանաների մուտքը դիմավորել ոստերով: Ժողովրդի մեջ վաղ առավոտյան նորապսակ տղաները գնում են սրբազան ծառաստանները, արմատախիլ անում մեկ կամ երկու ուռենի և հանդիսավորությամբ բերում եկեղեցի, մեկը դնում են տղամարդկանց (եկեղեցու աջ), մյուսը՝ կանանց (ձախ) կողմը: Ուռենիները զարդարում են վառվող մեղրամոմերով ու մրգերով: Ծաղկազարդի տոնը եկեղեցում դիտվում է որպես Հիսուսի՝ Երուսաղեմ մտնելու օր, որի ժամանակ ժողովուրդը նրան դիմավորել է ձիթենու և արմավենու ճյուղերով: Հին աշխարհում ձիթենու և արմավենու ոստերն ու տերևները հաղթանակի խորհրդանիշ էին: Հայաստանում դրանք փոխարինվել են ուռիներով:
                    Եկեղեցում Ծաղկազարդը նշվում է ճոխ պատարագով, որի ժամանակ մեծ խանդավառություն է՝ բարձր խոսակցություն, երեխաների կարկաչաների աղմուկ, հանպատրաստից նշանադրություններ: Նշանված աղջիկներն ու տղաները նվերներ են ստանում, որոնց թվում՝ կլեպտար մոմը (մեղրամոմե, բազմաճյուղ, ձվի վրա ամրացված ծառանման մոմ՝ զարդարված բազմագույն ժապավեններով):
                    Ագաթանգեղոսը վկայում է, որ Անահիտ աստվածուհուն տոնակատարությունների ու զոհաբերությունների ժամաանկ նվիրել են «Պսակս ու թաւ ոստս ծառոց»: Ուռենու ճյուղերով եկեղեցիները զարդարելը, օլրծուն (օղակաձև կապած) և կլեպտար մոմ աղջիկներին նվիրելը աստվածուհուն պսակների և ուռենու ճյուղերի նվիրաբերման կրկնությունն ու շարունակությունն է: Նույնպիսի շարունակություն է ուռենու ճյուղերի թրջոցով լողանալը, մաքրվելու ծես կատարելով հիվանդություններից ազատվելը, ճյուղերով իրար խփելը: Ճյուղերի գործածությունը հետապնդում է երիտասարդների, բուսական ու կենդանական աշխարհի պտղաբերությունն ապահովելու նպատակ:
                    Մայր աստվածությունը, կապված լինելով ստորեկրյա ուժերի հետ, ունի գարնանն ամբողջ աշխարհն արթնացնելու հատկություն, հանդես է գալիս որպես հողի պտղաբերությունն ապահովող, հացահատիկի մշակություն սովորեցնող և հովանովորող: Ծաղկազարդին առաջին ծաղկող ծառը ուռենին է, տոնի ծիսական կերակուր հատիկը (խաշած ցորեն ու սիսեռ՝ քաղցրավենիքով համեմված) շաղ են տալիս դաշտերում: Մայր աստվածությանը զոհաբերվել են կենդանիներ, մեղրախորիզ, պտղատու ծառեր, հասկեր ու ծաղիկներ: Սգացող մայր հատկանիշին համընկնում է սգացող ուռենու բնութագիրը: Հատկանշական է հունական Դեմետրա, Փռյուգիական Կիբելա, հայկական Աստղիկ աստվածությունների մաքրման ծես կատարելու արարողությունը, որը բացահայտ զուգահեռ է ուռենու ճյուղերով հագեցած ջրով Ծաղկազարդին լողանալուն, որով ակնկալվում է հոգեկան, ֆիզիկական մաքրում, երիտասարդացում ու վերածնում:
                    Այսպիսով՝ Ծաղկազարդը հայոց մեջ մայր աստվածության պաշտամունքին նվիրված տոներից է, որն, անցնելով քրիստոնեկան կրոնին, վերածվել է տղամարդ աստվածության՝ Քրիստոսի՝ Երուսաղեմ մտնելու արարողությանը:

                    Ժ. Խաչատրյան
                    /«Պարը հայոց մեջ» հոդվածների ժողովածուից/11112538_902334846491623_1386487343090111196_n.jpg

                    Comment


                    • #11
                      https://www.youtube.com/watch?v=wk4eibp5eH4
                      / Հայրենագիտություն/
                      Վերջին խմբագրողը՝ Հերմինե Խառատյան; 27-03-19, 09:41.

                      Comment


                      • #12
                        Ծաղկազարդի օրը եկեղեցիները զարդարվում են ուռենու ճյուղերով, առավոտյան կատարվում է հանդիսավոր ժամերգություն, ապա անդաստան, որից հետո օրհնված ճյուղերը բաժանվում են հավատացյալ ժողովրդին: Ավետարանական այս դրվագը յուրաքանչյուրին հիշեցնում է Քրիստոսի գալստյան մասին:
                        Ծաղկազարդը Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի կողմից հռչակվել է նաև որպես մանուկների օրհնության օր: Տոնի օրը բոլոր եկեղեցիներում կմատուցվի Ս. Պատարագ, կկատարվի մանուկների օրհնության կարգ: Ծաղկազարդը ժողովուրդը կոչում է նաև «Ծառզարդար»:

                        Հնավանդ սովորույթներով՝ հայոց լեռնաշխարհի տարբեր անկյուններում ճոճանակի վրա ճոճել են չամուսնացած աղջիկներին՝ համոզելով, որ ասեն սիրեցյալների անունները, մոմերով ու մրգերով ծառ են զարդարել: Սիրահարված պատանիներն իրենց ընտրյալներին նվիրել են զարդարուն մոմի վրա անցկացրած արծաթե մատանի, և այս փոքրիկ ծիսակարգով իրենք նշանված են համարվել: Նորահարսերն այցելել են ծնողներին: Երեխաները՝ ուռենու ճյուղերը ձեռքներին, երգերով շրջել են տնետուն ու հավաքել ձվեր, որ պիտի մեկ շաբաթ անց կարմիր ներկվեին:d5aed5a1d5b2d5afd5a1d5a6d5a1d680d5a4d5ab_d5aad5a1d5b4d5a1d5b6d5a1d5af_d5a2d5a1d5aad5a1d5b6d5bed5.jpg

                        Հայերը պատրաստել են նաև տիկնիկներ, որոնք կապված են եղել անձրևի և երաշտի հետ: Տարբեր գավառներում նրանք տարբեր անվանումներ ունեին, բայց ամենատարածված տարբերակը Նուրին էր կամ Անձրևի հարսը (Թերափ,Խուճուրուրուկ, Չիչի մամա, Մամա չթթիկ, Չամչախաթուն, Ալլապիտիկ և այլն) :Նուրին երաշտի ժամանակ հայ գյուղացու միակ փրկությունն էր: Նա հայտնվում էր Ծաղկազարդ տոնին և երաշտ եղած ժամանակ: ժողովրդական պատկերացումների համաձայն` Նուրին սիրունիկ էր ու խատուտիկ, ծաղկազարդ ու գեղեցիկ: Նուրիի աչքերից էին ծնվում շաղն ու ցողը, անձրևի կաթիլները: Նա բարեսիրտ է ու գթառատ: Երբ մարդ ու անասուն տառապում են ջրի սակավությունից, Նուրին արտասվում է և նրա արցունքներով թրջված հողն ու արտերը կենդանանում են, ծիլ ու ծաղիկ տալիս տալիս: Նուրիի շապիկը լուսակերտ էր ու նկարազարդ, իսկ նրա մեջքի գոտին ծիածանն էր: Հայոց բոլոր գավառներում աղջիկների ու տղաների խմբերը ցախավելից կամ փայտից էին պատրաստում Նուրիին: Այն կնոջ կերպարանքով էր, գունավոր գոտիով, լաչակով, դեմքը` սպիտակ լաթով, աչք-ունքով, քիթ-բերանով: Նուրիի գլխին ծաղկեպսակ էին դնում և ամբողջությամբ զարդարում ծաղիկներով: Աղջիկ երեխաները` հին շորեր հագած, երգելով ու պարելով, պտտեցնում էին Նուրին տուն առ տուն և տիկնիկի համար ալյուր, ձու և այլ մթերքներ հավաքում: Պատուհաններից ու դռներից անընդհատ ջուր էին լցնում Նուրիի վրա: Երեխաները հավաքած բարիքներով կամ խնջույք էին անում կամ էլ վաճառում էին դրանք և ստացած փողերով դարբնին պատվիրում էին մետաղյա մի տիկնիկ պատրաստել, որը թողնում էին գյուղի սրբավայրում: Նուրիին ուղեկցող ծեսը կարևոր էր հայ գյուղացու համար: Նույնիսկ մեր օրերում այն չի մոռացվել և գործում է որոշ գյուղերում:
                        Աղջիկների համար հատուկ հետաքրքրություն էին ներկայացնում այն տիկնիկները, որոնք հարսանիքից մի քանի օր առաջ թաքուն պատրաստում էր հարսնացուի տատիկը կամ մայրը: Տիկնիկը օժիտի բաղկացուցիչ մասն էր կազմում: Այն հաճախ ունենում էր հղի կնոջ տեսք, մեկ կամ 2 ոտքով: Վերջիններս պատրաստում էին եղջյուրից: Քանի որ տիկնիկը թաքուն էին պատրաստում, ասում էին, թե իբր այն փեսացուի տան աղջիկ անդամներից մեկի համար էր: Օժիտը տանելուց հետո ևս աշխատում էին այն թաքուն պահել` չար աչքից հեռու: Այն ոչ մեկի ցույց չէին տալիս և պահում էին անկողնու ծալքերում: Տիկնիկի տիրուհին շատ զգույշ էր վարվում նրա հետ, հանում էր, գուրգուրում, զրուցում հետը: Այն փոխանցվում էր մորից ավագ աղջկան: Տիկնիկը հարսնացուի համար խորհրդատու և զրուցակից էր հանդիսանում: Այս ծիսական տիկնիկի պատրաստման ժամանակ հետևում էին, որ ամեն ինչ «տեղը տեղին» լինի` ձեռքերն ու ոտքերը, աչքերը, հոնքերը, քիթը, շորերը: Ժողովրդական պատկերացումների համաձայն, եթե տիկնիկն ունի աչքեր, քիթ ու բերան, ապա նա շնչավոր, կենդանի էակ է: Հայկական բանահյուսության մեջ տեսնում ենք, որ, պատկերացումների համաձայն, փայտե տիկնիկները կարող էին կենդանանալ և օգնել իրենց տերերին: Երբ երիտասարդ ընտանիքն առանձնանում էր իր գերդաստանից, հարսն անպայման իր հետ վերցնում էր այս տիկնիկին:l-E72dLS8YQX.jpg

                        Comment


                        • #13
                          Հայոց եկղեցում Ս. Ծննդյան և Ս. Հարության տոների նախորդ օրերը կոչվում են ճրագալույց:<< Ճրագալույց>. նշանակում է ճրագ, մոմ վառել/ լուցանել ` վառել/: Այդ օրը հավատացյալները եկեղեցու կանթեղներից մոմ կամ ճրագ են վառում և տանում իրենց տները լուսավորելու: Դա խորհրդանիշն է Բեթղեհեմի պայծառ աստղի , որն առավել, քան արեգակը, որովհետև ցերեկով էլ երևում էր,, և մոգերին առաջնորդեց դեպի Ճշմարիտ Լույսը ` դեպի Մանուկ Հիսուսը:
                          Տարվա մեջ միայն երկու տոների ` Ս. Ծննդյան և Ս. Հարության / Զատկի/ նախորդ երեկոներին է մատուցվում ճրագալույցի Պատարագ:
                          Ըստ Գրիգոր Տաթևացու ` Պատարագ է մատուցվում երկու անգամ ` հունվարի 5 -ի երեկոյան ` ճրագալույցի , և հունվարի 6 -ի առավոտյան ` տերունական , որովհետև Քրիստոսի Ծնունդը կեսգիշերին եղավ, իսկ Մկրտությունը ` կեսօրին, ըստ այսմ ` ճրագալույցի Պատարագը Քրիստոսի Ծաննդյան խորհրդով է, իսկ առավոտյան ` Մկրտության:
                          Հունվարի 6-ի առավոտյան հայոց եկեղեցիներում մատուցվող Պատարագից անմիջապես հետո կատարվում է ջրօրհնեքի արարողությունը, որը խորհրդանշում է Հորդանան գետում Հիսուսի մկրտությունը ` Հովհաննես Մկրտչի կողմից: Շարականների երգեցողությամբ ջուրն օրհնվում է Ավետարանով, տերունական Խաչով և սրբագործվում է սրբալույս մյուռոնով: 6-Christmas.jpg6-4.jpg1604943_198125540379425_1785105280_n.jpg

                          Comment


                          • #14
                            Տնօրհնեք
                            Սուրբ Ծննդյան և Ս. Հարության տոներից հետո հայոց մեջ տարածված է եղել տնօրհնեքի կարգը: Այն հաստատել է Հիսոսւ Քրիստոս, երբ Նա Հարությունից հետո մտնումնէ Վերնատուն և օրհնում Իր աշակերտներին/ Մարկ. , ԺԶ, 14 - 18 , Ղուկ., ԻԴ, 36- 49, Հովհ., Ի , 19- 23/:
                            Արարողությունն ընդունված է կատարել Ս. Ծննդյան և Ս. Հարության տոներից հետո , ինչպես նաև կատարվում է նորակառույց տան կամ հաստատության օրհնություն:
                            Ս. Ծննդյան տոներից հետո կատարվող տնօրհնեքի ժամանակ քահանան , տուն մտնելով, տալիս է Փրկչի Ծննդյան ավետիսըմ երգում է Մ. Խորենացու << Խորհուրդ մեծ և սքանչելի>>շարականը և ընթերցում Ղուկասի Ավետարանից Քրիստոսի Ծննդյան հատվածը: Քահանան օրհնում է հացը, աղը և ջուրը: Օրհնված ջուրը խաչաձև ցողում է տան պատերին և խնկարկումտունը: Այնուհետև օրհնում է տան անդամներին , որպես օրհնության տեսանելի և մնայուն նշանակ ` քահան սեղանին թողնում է տնօրինական պատկերով նշխարը, որը պահվումէ ալյուրի կամ ձավարեղենի մեջ էրպես տվյալ տան ունեցվածքին առատություն բերող: Tnorhneq-880x539.jpg

                            Comment


                            • #15
                              Հերմինե Խառատյան-ի խոսքերից Նայել գրառումը
                              Տնօրհնեք
                              Սուրբ Ծննդյան և Ս. Հարության տոներից հետո հայոց մեջ տարածված է եղել տնօրհնեքի կարգը: Այն հաստատել է Հիսոսւ Քրիստոս, երբ Նա Հարությունից հետո մտնումնէ Վերնատուն և օրհնում Իր աշակերտներին/ Մարկ. , ԺԶ, 14 - 18 , Ղուկ., ԻԴ, 36- 49, Հովհ., Ի , 19- 23/:
                              Արարողությունն ընդունված է կատարել Ս. Ծննդյան և Ս. Հարության տոներից հետո , ինչպես նաև կատարվում է նորակառույց տան կամ հաստատության օրհնություն:
                              Ս. Ծննդյան տոներից հետո կատարվող տնօրհնեքի ժամանակ քահանան , տուն մտնելով, տալիս է Փրկչի Ծննդյան ավետիսըմ երգում է Մ. Խորենացու << Խորհուրդ մեծ և սքանչելի>>շարականը և ընթերցում Ղուկասի Ավետարանից Քրիստոսի Ծննդյան հատվածը: Քահանան օրհնում է հացը, աղը և ջուրը: Օրհնված ջուրը խաչաձև ցողում է տան պատերին և խնկարկումտունը: Այնուհետև օրհնում է տան անդամներին , որպես օրհնության տեսանելի և մնայուն նշանակ ` քահան սեղանին թողնում է տնօրինական պատկերով նշխարը, որը պահվումէ ալյուրի կամ ձավարեղենի մեջ էրպես տվյալ տան ունեցվածքին առատություն բերող: [ATTACH=CONFIG]9965[/ATTACH]

                              Ս. Ծննդյան տնօրհնեքի ընթացքում քահանան հավատացյալի բնակարան այցելելով` տալիս է Հիսուս Մանկան ծննդյան ավետիսը և երգում սուրբ Մովսես Խորենացու` այդ օրվան նվիրված «Խորհուրդ մեծ և սքանչելի շարական»-ը, ապա՝ Ղուկասի Ավետարանից ընթերցում ծննդյան հատվածը: Քահանան Սուրբ Ավետարանով և խաչով օրհնում է ընտանիքի անդամներին, տան բարիքները` հացը, աղը (որպես խաղաղության, մաքրության և բարեպաշտ կյանքի խորհրդանիշ) և ջուրը (որպես մկրտության խորհրդանիշ) այնպես, ինչպես Քրիստոս աշխարհ գալով՝ օրհնեց ջուրը, երկիրը և նրա պտուղները, որոնք նախկինում անեծքի տակ էին ադամական մեղքի պատճառով: Իսկ ավարտին քահանան օջախի անդամների համար հայցում է պահպանություն Ամենակալից: Այս ամենով Նա, Ում երկինքն ու երկիրը չեն կարողանում պարփակել, սքանչելի խորհրդով մտնում է մեր տուն, սրբում և օրհնում է այն, ինչպես Իր Ծննդյամբ սրբեց ծննդյան այրը: Եվ ինչպես Ծննդյան գիշերը հովիվները, հրեշտակից ավետիս ստանալով, մտան այն այրը, ուր ծնվեց Քրիստոս, այնպես էլ Եկեղեցու հովիվները մտնում են մեր տները` իրենց հետ բերելով Աստծո օրհնությունը և կենարար ավետիս: Տնօրհնեքի արարողությամբ հավատացյալների բնակարանները վերածվում են տնական եկեղեցիների (Փիլիմոն 1:2): Օրհնված ու սրբագործված բնակարանում հաստատվում է խաղաղություն ու սեր: Հայ եկեղեցում հաստատված է տնօրհնեքի արարողության երեք կարգ. Սուրբ Ծննդյան, Սուրբ Հարության և նորակառույց բնակարանի օրհնության, բայց եթե ընտանիքը ցանկանում է տնօրհնեք կատարել, կարող է ցանկացած ժամանակ դիմել քահանային և հրավիրել տուն՝ օրհնություն ստանալու համար:
                              Ովքեր ցանկանում են Տնօրհնեք կատարել իրենց բնակարանում, կարող են դիմել համայնքի եկեղեցու հոգևորականներին։

                              Comment

                              Ներեցեք, դուք իրավասու չեք դիտել այս էջը:
                              Working...
                              X