Հայտարարություն

Collapse
No announcement yet.

Պետրոս Դուրյանի կյանքի եվ ստեղծագործության ուսուցանումը այլընտրանքային տարբերակով:

Collapse
X
  •  
  • Զտիչ
  • Ժամանակ
  • Դիտել
Clear All
նոր գրառումներ

  • #31
    nairatad-ի խոսքերից Նայել գրառումը
    Հանճարեղ պատանին կյանքից հեռացավ քսանմեկը չբոլորած, հեռացավ՝ նույնիսկ առանց լուսանկար ունենալու: Մահից մեկ օր առաջ հյուծախտից ցամաքած գրողը մարգարեացել էր. «Հարգս չգիտցան, բայց պիտի փնտրե՜ն զիս…»: Ու փնտրեցինք նրան:

    1872 թ. հունվարի 21-ի առավոտյան Կոստանդնուպոլսի Սկյուտար թաղն իմացավ, որ իր համեստ բնակարանում աղքատության ու թշվառության մեջ մահացել է Դուրյանը: Մահը սթափեցրեց ամենքին: Չկար պաշտելի քնարերգակը: Եվ մարդիկ, անդառնալի կորստի գիտակցությամբ, շտապեցին վերջին հարգանքը ցույց տալ «Սկյուտարի սոխակին»:

    Մի խումբ երիտասարդներ հրավիրեցին անվանի նկարիչ Աբրահամ Սարգայանին՝ նկարելու մահացած Դուրյանին: «Եվ սակայն պատկերահանը, տեսնելով, որ մեռելի դեմքը բոլորովին եղծված է, գիծերը քայքայված, ճղակտոր եղած հյուծախտին բզտկող ճանկերուն տակ, կը դիտե երկար ու հառաչելով կըսե, թե չկրնար ատ եղծված դեմքով անկեղծ Դուրյան մը նորաստեղծել,-վկայում է ժամանակակիցը' նշանավոր քրոնիկագիր Հրանդը (Մելքոն Կյուրճյանը):- Արվեստին անպատվություն մը չընելու խղճահարությամբ կը մեկնի կամացուկ մը»:
    Այսպես անհաջող ավարտվեց Պ.Դուրյանի դիմանկարն ստեղծելու առաջին փորձը: Անցնում էին տարիները, և տարիների հետ մեծանում էր Դուրյանի հմայքը:

    «Տաղք և թատերգությունք» ժողովածուն, որ հրատարակվել էր ետմահու, վաղուց արդեն սպառվել էր, ամենքի շուրթերին էին բանաստեղծի քերթվածները, իսկ պատանի հանճարի գերեզմանը դարձել էր ուխտատեղի: Տղաներն ու աղջիկները առաջին սիրո երդումները մրմնջում էին այդ նվիրական շիրիմի մոտ, երիտասարդներն ու ծերունիները երկյուղած համբույր էին դրոշմում տապանաքարին, մարմարե տապանաքարը ծածկվում էր սքանչացումի անպաճույճ տողերով:

    Դուրյանի դիմանկարն ստեղծելու երկրորդ փորձը նախաձեռնեց ուսուցիչ Բարսեղ Էքսերճյանը 1892 թ., որը և դարձավ Դուրյանի առաջին կենսագիրը: Էքսերճյանը պատմում է. «Նորա պատկերը գրասիրաց ներկայացնելու համար հետս առի նկարիչ մը, պ. Մկրտիչ Պարսամյանց, և Պետրոս Դուրյանի եղբարց, մոր, մորաքրոջ, ազգականաց և բարեկամաց տեղեկությանց և Ագրիպպաս եղբորն ազգականաց ոմանց և ուրիշ երկու դեմքերու և լուսանկարներու վրա, մին ի Զմյուռնիա, և մյուսն ի Կետիք Փաշա, պատկերը գծել տվի, և ապա զայն նոցա դիտողությանց ենթարկեցի, քանիցս սրբագրել տվի, մինչև որ նմանություն մը ձեռք բերելու հաջողեցա երկու տարի աշխատելե վերջ' վկայությամբ յուր ազգականաց և բարեկամաց»:

    Տիգրան Արփիարյանը ևս հաստատում է. «Մ.Պարսամյանց ճակատն աշխարհական եղբորմեն (խոսքը Ագրիպպաս Դուրյանի մասին է) փոխ առավ, աչքերը դասընկերե մը, շրթունքն ազգականե մը, մազերն ուրիշե մը և «արար մարդ ըստ պատկերի Դուրյանի»: Հետո ուրվագիծը ցույց տվին բանաստեղծին մորը, եղբարցը և ամեն անոնց, որք սերտիվ ճանչըցած էին զայն, բարեփոխեցին, սրբագրեցին ու խղճի հանդարտությամբ հանձնեցին վիմագրչին»:

    Պարսամյանցը դեռ չէր ավարտել իր աշխատանքը, երբ Հրանդը հանդես եկավ «Արվեստական պատկերը» հոդվածով, որտեղ նա կարծիք էր հայտնում, թե Դուրյանի պատկերը պետք է ստեղծել ոչ թե ընդօրինակությամբ, այլ «ազատ ներշնչությամբ»: Դուրյան մը Դուրյանի տաղերեն' կը համբուրեմ ատ պատկերը»: Ավելի ուշ Հրնադն այցելեց Պարսամյանցին և ստացած տպավորությունների մասին գրեց. «Տասնևութը տարեկան պատանի մըն է նկարվածը, զվարթ դեմքով, վաղաբույս մորուք մը դեմքին ձվարտը կը շրջանակե, և կարծես հեգնություն մըն է, ահագին հեգնություն մը Դուրյանի կսկծագին տաղերու տրտունջքներուն և հրատապ հառաչքներուն: Մազերը խնամքով պատրաստված են, ճակատը լայնկեկ, հոնքերը թավ ու թուխ: Իսկ ամբողջությունը, գուցե, Դուրյանե զատ ամեն դեմք»: Հրանդը չէր ժխտում նկարչի ձիրքը և առանձնապես նշում էր բարեխղճությունը. «Ուր որ նմանության պես բան մը կա, լսած է, վազած է հոն, տեսածը քաշած է թղթին վրա, այսօր գծած, հետևյալ օրը գծածն ավերած, սրբագրած և դարձյալ ավրած, մինչև որ պատկերն այժմյան վիճակին բերված է»: Բայց նրա համոզմամբ, այդ ամենը անօգուտ էր, քանի որ «կարկտած Դուրյան չստեղծվիր»:

    Հրանդի հոդվածը տպագրվեց «Մասիս» հանդեսում 1893 թ. հունիսի 11-ին: Նույն օրը տարօրինակ մի զուգադիպությամբ թոքախտից մահացավ Մկրտիչ Պարսամյանցը' անավարտ թողնելով Դուրյանի դիմանկարը:

    Պարսամյանցի նկարն ավարտի է հասցրել երիտասարդ նկարիչ Տիրան Չրաքյանը, որ հետագայում թողեց նկարչությունը և հայտնի դարձավ Ինտրա անունով: Դուրյանի դիմանկարը բազմացրել է լուսանկարիչ Ֆեպյուսը, իսկ 1893 թ. հոկտեմբերին այն արդեն հանձնվել է բաժանորդներին: Պ.Դուրյանի դիմանկարը չի գոհացրել նաև Արշակ Չոպանյանին: Բնորոշ է, որ անգամ մեր դարակեսին, երբ Չոպանյանը պատրաստվում էր երկրորդ, բարեփոխված հրատարակությամբ լույս ընծայել Պետրոս Դուրյանին նվիրված իր մեծարժեք ուսումնասիրությունը, չէր հաշտվում այդ նկարի հետ. «Այս հատորին մեջ, - գրում էր նա, - որևէ տեղ չեմ տար այն շինծու և անկենդան դիմանկարին, զոր պ. Էքսերճյան Դուրյանի ազգականներեն ու բարեկամներեն տեղեկություններ հավաքելով շինել տվավ գծագրչի մը և զոր ուրիշներ ալ, հետևելով անոր օրինակին, գրական հատընտիր էջերու հավաքածուներու մեջ արտատպեցին այդ անհոգի պաղ դեմքը …»:
    (Պետրոս Դուրյանի դիմանկարն օգնել է հետագա ստեղծագործողներին: Հակոբ Կոջոյանի (փորագրություն արծաթի վրա), հայրենադարձ նկարիչ Հ.Ասատուրյանի (այդ աշխատանքի վարարտադրությունը զետեղված է 1945 թ. Հալեպում հրատարակված Պ.Դուրյանի «Ընտիր քերթվածքներ»-ում), Մ.Արզումանյանի (Ե.Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարան) և այլ գործերի հիմքում ընկած է տասնամյակներ առաջ Մկրտիչ Պարսամյանցի ստեղծած նկար):

    Այսպիսին է ահա Պ.Դուրյանի դիմանկարի պատմությունը: Այդ դիմանկարը, որ գրեթե ութ տասնամյակ զետեղվում է գրքերում ու պարբերականներում, գեղարվեստական գործ է: Նրա բնորդը Պետրոս Դուրյանը չի եղել, այլ, ինչպես տեսաք, ստեղծվել է եղբոր և ուրիշների դեմքերի ու գլուխների այլուայլ մասերի նմանությամբ: Բացարձակ նույնության մասին խոսք չի կարող լինել: Հետաքրքիր է, որ նույնիսկ նկարի այնպիսի ջերմ պաշտպան, ինչպիսին Տ.Արփիարյանն է, ստիպված է եղել խոստովանել, թե «Դուրյանի ողջությանը ալապրոս (կարճ խուզված – Ա.Շ.) մազ կտրել չի կար, ինչպես կերևա այդ լուսանկարին մեջ»:

    Դուրյանի դիմանկարն ստեղծվեց գրողի մահից 20 տարի հետո միայն: Նրա պատվիրատուն ու վրձնողը մտահոգված էին՝ քանի դեռ կենդանի են գրողին անձամբ ճանաչողները, սերունդների համար պետք է փրկել Դուրյանին: Բայց ի՜նչ իմանային նրանք, որ գալու են ժամանակներ, երբ հնարավոր է դառնալու վերականգնել «Հանճարեղ պատանու» դեմքը: Ի՜նչ իմանային, որ մի սրտացավ ձեռք Դուրյանի նվիրական գերեզմանից վերցնելու է նրա փշրված գանգը և Ստամբուլից հասցնելու է Երևան, ուր մարդաբանական ու գանգաբանական սկզբունքներով վերստեղծվելու է Դուրյանի իսկական դեմքը:

    Պետրոս Դուրյանի դեմքի քանդակային վերականգնումը կատարվել է՝ ըստ հետևյալ փուլերի.
    1. Փշրված ոսկորներից վերակառուցվել է գանգը (ոսկորները կպցվել են հատուկ սոսնձով):

    2. Գանգի տիրոջ տարիքը, հասակը, սեռը որոշելիս հանդիպել եմ գանգակամարի ոսկրաբեկորների, որոնք պատկանում էին հասակավոր կնոջ: Հետագայում պարզվեց, որ Դուրյանի մոտ թաղված է եղել նրա մայրը և գերեզմանը տեղափոխելիս մոր գանգի ոսկորները խառնվել են որդու գանգի ոսկորներին:

    3. Գանգի ոսկորների հիման վրա դիմագծային գրաֆիկ սխեմաների վերականգմումը, որ կատարվում է կիսադեմի (պրոֆիլի) չափանշվածքները (ստանդարտները) ըստ տարիքի, սեռի, ազգի, ժամանակի, ծննդավայրի ռելիեֆի, աշխարհագրական միջավայրի, ռենտգենոգրամայից պատճենահանման թղթի վրա գծելով:


    4. Գլխի սխեմաների քանդակային վերականգնումը: Այստեղ ներառվում են շերտագրորեն, պլաստիկ անատոմիայի հիմունքներով և գլխի հորիզոնական հարթակների վրա կատարված հատածների չափագրության ելակետային սկզբունքով վերականգնված միմիկայի մկանները, փափուկ հյուսվածքների չափագրության ելակետային սկզբունքով վերականգնված միմիկայի մկանները, ծամիչ ապարատը, փափուկ հյուսվածքների հաստության գոտիները:


    5. Դիմաքանդակը վերջացնելու համար տարազի, մազերի երկարության և սանրվածքի ձևերը ստեղծվել են դոցենտ Ա.Շարուրյանի անվիճելի փաստացի տվյալների հիման վրա:


    6. Գանգը մնացել էր շերտերով հաջորդաբար ծածկված հատուկ մոմի տակ, որը պարունակում էր բևեկնախեժ, կենդանագրական յուղ, յուղաներկ, բալասան: Այնուհետև, դիմաքանդակը գիպսից ձուլելուց հետո միայն գանգն ազատվեց մոմի շերտերից:

    2 февраля 2012 в Ереване в Пантеоне им. Комитаса в стену Пантеона был запечатан череп Петроса Дуряна. Специально для церемонии захоронения была привезена земля из армянского кладбища Скютара в Стамбуле.

    В результате совместных обсуждений Министерства культуры РА, мэрии Еревана, МИД РА, Союза писателей Армении, Института литературы им. Абегяна НАН РА, Первопрестольного Святого Эчмиадзина было принято решение захоронить череп писателя в Ереване, в памятной стене Пантеона им. Комитаса.

    В 1957 году по решению мэрии Стамбула, останки Петроса Дуряна, преданные константинопольской земле, были потревожены. Именно на этом месте началось строительство новой дороги, и могилу Дуряна пришлось передвинуть вглубь армянского кладбища. Тогда патриарх Константинополя Гарегин Хачатурян дал распоряжение, чтобы кости черепа поэта были переданы в Патриархию, где они и хранились до 1969 года. В 1970 году над раздробленными костями начал работать известный армянский ученый, заведующий кафедрой оперативной хирургии Ереванского медицинского института, доктор медицинских наук, профессор Андраник Джагарян. Ему удалось воссоздать по черепу скульптурный портрет Петроса Дуряна, ибо после смерти поэта, ушедшего из жизни в двадцатилетнем возрасте, не сохранилось ни единого его портрета. С тех пор в течение нескольких десятилетий череп талантливейшего армянского лирика хранился в Музее литературы и искусства им.

    Чаренца. В 2011 году Музей обратился в Министерство культуры РА с предложением захоронить останки Петроса Дуряна в памятной стене ереванского Пантеона.

    Comment


    • #32
      РОПОТЫ

      Ну, всего вам доброго, солнце и господь.
      Вы, блестя, вершите над душой восход.
      Новою звездою в небесах взойду я.
      Звезды — душ проклятья: смотрят, негодуя,
      Ввысь они взметнулись, горестям назло,
      Чтобы небу разом опалить чело..
      Только копья молний бог нацелил в нас.
      Для кого на свете пробил смертный час?
      О, что молвлю, боже! Молнией и громом
      Порази былинку — дума в ней огромна!
      А не то былинка захлебнется небом
      В странствии высоком, странствии нелепом.
      Ты цари, владыка завязи, волны
      И луча, и слога, и моей вины.
      Но за что ты отнял трепет уст моих,
      Розу лба и пламя взоров молодых?
      День завесил тьмою, мрачной крутовертью
      И сказал: «Тебе я улыбнусь пред смертью».
      Впрок мне жизнь припрятал ты, господь, конечно.
      Вечно жить молитве, луч и запах вечны.
      Если ж мне надежды на дыханье нету
      И мой дух исчезнет средь тумана где-то,
      Лучше стану молнией, желтою и тонкой,
      Твое имя выжгу, рык издам в потемках
      И проклятьем ярым в твой вопьюсь я бок.
      Дай же нареку тебя «Мой заклятый бог»!
      Нет, я трепещу — немощен я, грешный.
      Пенься во мне адом, жги нутро кромешным!
      Я стою под черной кипарисной сенью.
      Опаду вот-вот я, точно лист осенний.
      Дайте же мне искру, чтобы жил я, рос.
      Что — обнять могилу в завершеньи грез?
      Как судьба жестока, как она черна!
      Иль могильной гнилью чертана она?
      Дайте мне огонь — жить хочу я, жить!
      Дайте мне огонь — я хочу любить!
      Звезды, в душу сыпьтесь, звезды, сыпьтесь в кровь!
      Дайте мне огонь, дайте мне любовь!
      Розу на чело дарили весны.
      Нету ничего — поздно, поздно, поздно!
      Ночь, как черный гроб, тело принимает.
      Лишь луна над бездной, бледная, рыдает.
      Плачет тот, над кем плачущего нету.
      Лишь луна за тем катится по свету.
      Надо мною плачь, надо мною плачь!
      Над моей душой меч занес палач!
      Зря любовь мне звезды начертали праздно.
      Соловей любить меня научил напрасно.
      Зря любовью ветерок всколыхнул мне кровь,
      Непорочная волна повела в любовь.
      И напрасно чащи замолчали вдруг.
      И напрасно листья затаили дух:
      Чтоб дыханьем грезу не спугнуть случайно,
      Дали о любви мне помечтать печально.
      Завязь, сна касаясь ранью голубой,
      Сладковатым ладаном окурила боль.
      Все поиздевалось, жизнь сведя на нет.
      СТАЛ ИЗДЕВКОЙ БОГА ДАЖЕ БОЖИЙ СВЕТ!

      Comment


      • #33

        Comment


        • #34
          С НЕЮ

          Впервые обнял ее,
          Впервые поцеловал,
          Когда багровый закат,
          Клубясь, вдали бушевал.
          Она ладони мои
          К груди прижала своей,
          И я ослеп и оглох,
          И замер я перед ней.
          Она меня повела
          К душистой зелени трав,
          И угасла заря,
          В ее очах отблистав.
          Я лепетал… я дрожал,
          Просил лобзанья дарить.
          “Скажи”, - шепнула она.
          Но я не мог говорить.
          Покуда очи горят,
          Покуда сердце стучит,
          Любовь не ищет речей,
          Любовь не в слове звучит.
          И вот угас горизонт,
          Явились звезды, чисты,
          Я вновь ее целовал
          Во имя каждой звезды.
          А шелест вольной волны
          Благоуханных волос
          Моим горячим вискам
          Прохладу дивную нес.
          О, та златая пора!
          О, как тот вечер далек!
          Его в железной руке
          Унес безжалостный рок.
          Но тайна наших сердеуц
          Живет в душистой траве,
          Живет в сиянии звезд
          И в шелестящей листве.
          Обет друг друга любить
          Храним мы свято с тех пор,
          От страшной клятвы такой
          Созвездий дрогнул узор.
          И беспредельность миров
          К нам обернулась лицом,
          И нас природа сама
          Венчала звездным венцом.

          1871
          Перевод А. Щербакова

          Comment


          • #35
            Ճակատագիրը միայն 21 տարի ապրելու հնարավորություն տվեց Պետրոս Դուրյանին, բայց իր սրտի ու հոգու մեջ կյանքի ու սիրո անմար կրակ ունեցող մահամերձ բանաստեղծը անտրտունջ չհեռացավ մեր աշխարհից։ Ընդհակառակը՝ 1871թ.-ին, մահվան իր սնարին գամված, հավերժության հանձնեց «Տրտունջք» խորագրված իր անմահ բանաստեղծությունը՝ Ճակատագրի և մահվան դեմ ընդվզումի ու ըմբոստացման հանճարեղ երգը երկնելով.-
            Է՜, մընաք բարով, Աստուած եւ արեւ,
            Որ կը պըլպըլաք իմ հոգւոյս վերեւ…
            Աստղ մþալ ես կþերթամ յաւելուլ երկինք,
            Աստղերն ի՜նչ են որ եթէ ոչ անբիծ եւ թշուառ հոգւոց անէ՜ծք ողբագին,
            Որք թըռին այրել ճակատն երկնքին.
            Այլ այն Աստուծոյն՝ շանթերո՜ւ արմատ՝ Յաւելուն զէնքերն ու զարդերն հըրատ…
            Այլ, ո՜հ, ի՞նչ կþըսեմ… շանթահարէ՛ զիս,
            Աստուա՛ծ, խոկն հսկայ փշրէ՛ հիւլէիս՝ Որ ժպրհի ձգտիլ, սուզիլ խորն երկնի,
            Ելնել աստղերու սանդուխքն անալի…։

            Comment


            • #36
              Կրկնակիորեն՝ թե՛ ընկերային և թե՛ առողջական առումով այսօրինակ դաժան մի կյանք ապրելով՝ Պետրոս Դուրյանը բանաստեղծության մեջ որոնեց և գտավ ինքնադրսևորման ու ինքնահաստատման իր կենսունակ աշխարհը։ Թեև զրկվեց բեղուն ստեղծագործության անհրաժեշտ ժամանակից, բայց հազիվ քառասունի հասնող իր բանաստեղծությունները ինքնին բավարար եղան, որպեսզի Պետրոս Դուրյանը հորիզոն բացեր հայ քնարերգության առջև ու թռիչք տար սիրո և տառապանքի` մարդկային ամենից վավերական, հորդ ու անկեղծ զգացումները թրթռացնելու և հավերժության հանձնելու երկունքին։ Իր ժամանակին Պետրոս Դուրյանը շատ սիրված և պահանջված բանաստեղծ դարձավ հայ երիտասարդության համար։ Իր «Լճակ»ը, «Տրտունջք»ը, «Հեծեծմունք»ը, «Ինչ կþըսեն»ը, «Թրքուհին», «Իմ մահը» և մյուս բանաստեղծությունները դարձան երիտասարդ սրտերի և հոգիների հարազատ թարգմանը, նրանց շուրթերին շարունակ հնչող երգերը…
              Շատերը զիս մերժեցին,
              «Քընար մþունի սոսկ» – ըսին.
              Մին՝ «դողդոջ է, գոյն չունի» –
              Միսն ալ ըսաւ.- «կը մեռնի»։
              Ոչ ոք ըսաւ,- «Հէ՛ք տըղայ, Արդեօք ինչո՞ւ կը մըխայ,
              Թերեւս ըլլայ գեղանի,
              Թէ որ սիրեմ, չը մեռնի»։

              Comment


              • #37
                Այդ էր պատճառը, որ իր թաղումը ազգային մեծ շուքով ու չորս հազարից ավելի երիտասարդների մասնակցությամբ տպավորիչ թափորով կատարվեց։ Մանրավեպի նշանակություն ունի, բայց արժե այստեղ մեջբերել Մուշեղ Իշխանի այն վկայությունը, որ երիտասարդությունը փափագում էր Դուրյանի թաղումը նվագախմբի ընկերակցությամբ կատարել, հակառակ նրան որ մեր եկեղեցին այդ ժամանակ արգելում էր նման բան։ Այդ խնդրանքով էլ երիտասարդները դիմում են Պոլսի Հայոց Պատրիարք Խրիմյան Հայրիկին, որի պատասխանը՝ «Հրաման չեմ տա, բայց կներեմ»-ը շատ բան է ասում մեր ժողովրդի սրտում Պետրոս Դուրյանի գրաված տեղը և հանճարեղ բանաստեղծի արժանավորության մասին։

                Comment


                • #38
                  Ո՜հ, մի՛նչև ցե՞րբ, ըսե՚, ո՛կույս, հո՛գիս ըլլա գեղույդ գերի,
                  Եվ մինչև ց՝ե՞րբ թրթռան աղիք ցաված սրտիս և քնարի,
                  Լոկ համբուրիկ մ՚ուզեցի քաղել այտեդ մեկ թարմ վարդ,
                  Ճառագայթ մը խնդրեցի աչերեդ երկնազվարթ,
                  Զըլացար դո՚ւ անգո՜ւթ, վարդ մը դժգույն ճակտիս,
                  Եվ ճառագայթ մ՚այն անդունդին խոր սրտիս․
                  Ոչ, ես չ՛եմ կրնար ապրիլ զուրկ գրկեդ,
                  Ծիծառնիկն ապրի դուրս բույնեն գեթ․
                  Տրտմալար քնարս զարնեմ ջախջախ,
                  Գոցեմ սիրտըս սիրաբախ․․․
                  Մնայք բարով, կո՛ւյս և քնա՛ր,
                  Կույսին տեղ լա՛ց, քա՛ր,
                  Ճակատս նըսեմ
                  Հանգչեցնեմ
                  Մաշող հող:

                  Առ Մայիս


                  Ծաղիկներու մայրի՛կ դու կույս՝
                  Ով իմ Մայի՛ս ծաղկահանդերձ,
                  Սա երփներանգ ծաղկոքդ հանդերձ
                  Է՞ր չը բերիր Ծաղիկն հոգվույս։

                  Ո՜հ, միթե կա՞ այլ զըվարթուն
                  Մայիս հոգվո Ծաղիկներու․
                  - Նա փողփողե վերև գլխու,
                  Մի դալկահար Մայիս անհուն։

                  Գարնանային կենացս մեջ


                  Գարնանային կենացս մեջ
                  Սիրո ծաղկունք մինչ փըթթեին՝
                  Սիրտըս վառված սիրովն անշեջ
                  Առաքինվույն և գեղեցկին,

                  Մահագուշակ խորշակն անդեն
                  Հասավ տիրեց սրտիս բոլոր,
                  Թառամեցան ծաղկունք ամեն
                  Ծըլած փթթած սրտիս մեջ նոր։

                  Այն, որ տըվավ երկրիս գարուն,
                  Ծաղկունք, մարգերն ալ զարդ նորին
                  Եվ մարդկային վեհ սրտերուն
                  Ուսույց սիրել գեղն ու բարին,

                  Ինչո՞ւ արդյոք խորշակահար
                  Կ՚ընե ծաղկունք դեռափըթիթ,
                  Ինչո՞ւ արդյոք Նա սիրահար
                  Սըրտերն զեղու արտասվոք միշտ։

                  Ահա կիջնեմ, ո՜հ, ես այժմեն
                  Առջևս բացված գերեզման խոր,
                  Բայց սա տըխուր տեսարանեն
                  Ի՜նչ կա արդյոք հաճույք մ՚Անոր:

                  Դրժել


                  Փունջ մը կնճիռ, բույլ մը կայծակ,
                  Դըժոխք մ՚անեծք խոցեց հոգյակս։

                  Ես ուզեցի պաշտել ըզնե,
                  Սիրել ժպիտքն՝ փըթիթք անհուն,
                  Սիրել աստղերն սև աչերուն
                  Եվ այն խոկումն, որ մըթագնե
                  Պայծառ ճակատը՝ այն ամպըն է
                  Որ կըշպարե դեմքը լուսնույն։

                  Գիշեր մը սուգ, անդունդ մ՚հառաչ՝
                  Հուզեց ներա հոգին ու լանջ։

                  Ես ուզեցի միշտ քովն ըլլալ,
                  Մըտիկ ընել թնդյուն սրտին,
                  Շնչել, խմել ներա հոգին,
                  Եվ շոշափել լոկ ձյունափայլ
                  Ծոծորակին վըրա ծալ–ծալ
                  Թափող վարսից ալյակք ծըփին։

                  Օվկեան մը տրտունջ լսեցի,
                  «Զիս կընեղե՜ս» հըծծեց ինծի։

                  Ես ուզեցի քընար մ՚ըլլալ
                  Նրա ձեռքին տակ հևացող,
                  Ներա հոգվույն խորն հիացող
                  Թեթև պատկեր մ՚ըլլալ շարժյալ,
                  Մոռնալ զիս, լոկ ըզնե խոկալ՝
                  Կվառե երազ մ՚որուն մեկ շող։

                  Ամպրոպ մը սաստ ցընցեց հոգիս,
                  Գոչեց. — «Սիրել չե՛ս կրնար զիս»։

                  Ի զո՜ւր սիրտըս մըխաց առջին՝
                  Խնկարկելու սիրտն անապատ,
                  Ցուցի իրեն ճակատս գունատ,
                  Կուրծըս գոգած՝ մառն իմ աչքին,
                  Ի զո՜ւր շուրթերս դողդոջեցին,
                  Զինքը սիրելս հըծծեցին հայտ։

                  Նե հեռացավ ինձմե, ըսավ՝
                  — «Բավ սիրեցի քեզ, մնաս բարյա՜վ»։

                  Որոտացին խոկմանցս ամպեր,
                  Կայծակնահար ըրին հոգիս,
                  Մոխիր դարձան երազներս հիս,
                  Ճակատագիրս խնծղաց ի վեր,
                  Խորշ մը կար որ զիս չէր ծաղրեր,
                  Այն՝ լուռ փոսն էր գերեզմանիս․․․

                  Փունջ մը կնճիռ, բույլ մը կայծակ,
                  Դժոխք մ՚անեծք խոցեց հոգյակս:

                  Երգ մարտին Վարդանանց


                  Արիք որդիք Արարատյան,
                  Նըսեմ ճակատք ցայտե՚ն թող շանթ,
                  Դողդոջ ձեռաց մեչ սուր ցոլա՛ն,
                  Արդար վրիժուց ժամն հասավ արդ,
                  Փշրի՛ Պարսկին անդուլ կացին,
                  Հայք բա՛վ լացին.
                  Մեռնի՚նք Մասյաց շուքերուն տակ,
                  Հավերժ կանգնե՛նք հաղթանակ,
                  Օ՜ն, ազա՛տ ըլլանք
                  Եվ Հայաստան մեր,
                  Թող տա՛ն արձագանք
                  Մասիք անվեհեր.
                  Մեռնի՚նք յ՚Արտազ՝
                  Տղմուտի մոտ,
                  Ուսկից ծագի մեզ առավոտ։
                  Մեր սուսերց փայլեն
                  Սասանին Սասանք,
                  Մեր ամեն քայլեն
                  Ծագի հաղթանակ։


                  Թրքուհին


                  Երեկո է, բոցավառ է հորիզոն.
                  Կառք մը կ՛անցնի դագաղի պես համրընթաց,
                  Գեղուհի մը ընկողմանած տրոփե հոն,
                  Վերջալույսի աղջի՞կ մէ սա, ո՛վ Աստված.
                  Եթե նայի՛,
                  Կ՛ըսես - հի՛մա կը մարի։

                  Մեղրամոմե անդրիանդի մ՛է հանգույն.
                  Ի՜նչ դալկահար... կարծես հաջաղը վառե
                  Պատան մէ նուրբ ներա վարդիցը դժգույն.
                  Աստված ըզնե զույգ մաչերովն կը վառե.
                  Եթե ժպտի՛,
                  Կ՛ըսես - ո՜հ, հի՛մա կ՛անցնի։

                  Նայիլ կուզե, բայց ա՛վելի կնըվաղի,
                  Սիրտը խունկի պես կը մըխա սիրավառ,
                  Նե շողերու, բույրերու է թագուհի,
                  Խոնջ թիթեռնիկ մոր կը խնդրե ծաղկե թառ.
                  Եթե շարժի՛,
                  Կըսես - հի՛մա կը թռչի։

                  Լանջն է հուզյալ Օվկեանի մը նըման.
                  Կուզե սիրե՜լ... համբույրի մհետ նըվաղիլ,
                  Մա՚իլ, խամրիլ, խոնջած ընկնիլ գերեզման,
                  Քամել սիրո կրակե բաժկին հուսկ կաթիլ.
                  Եթե շիկնի՛,
                  Կըսես - հի՛մա կը բռընկի։

                  Սրտի մեղո՜ւ, ինչպես կոչեց Լամարթին,
                  Որուն ծըծած ծաղիկը՝ սիրտ, մեղրն է սերք
                  Ես կոչեմ զնե կո՚ւյս, որուն սիրտն է երկին
                  Անհուն սիրո, որ հորիզոն չունի դեռ.
                  Եթե խոսի՛,
                  Կ՛ըսես - հի՛մա կը հատնի։

                  Նե կը վառի, մի՜շտ կը վառի, չը հատնիր
                  Տընանկ կընոջ տաճարն վառած ճրագին պես,
                  Աստղերու նման գիշեր սիրե՝ փողփողիլ.
                  Կրակ մէ փրթած կողեն սիրո բոցագես...
                  Թե իսկ մեռնի՛,
                  Կ՛ըսես - հի՛մա կը ծընի։

                  Իմ հանգիստը


                  Եթե մոտի հողակույտիս,
                  Թուխ - մոխրագույն աչեր ներա
                  Թե չուխտ մարգրիտ թափին իմ վրա,
                  Չը ցավագնիր ոսկերոտիս.
                  Ա՛յս իմ հանգիստ.
                  Իմ լըռանիստ
                  Ա՛յս օթևան
                  Խաղաղության։


                  Իմ մահը

                  Եթէ տժգոյն մահու հրեշտակ
                  Անհուն ժպտով մ'իջնէ իմ դէմ…
                  Շոգիանան ցաւքս ու հոգիս,
                  Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                  Եթէ սընարըս իմ տիպար
                  Մոմ մը վըտիտ ու մահադէմ
                  Ո՜հ, նըշուլէ ցուրտ ճառագայթ,
                  Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                  Եթէ ճակտովս արտօսրազօծ
                  Զիս պատանի մէջ ցուրտ զերթ վէմ
                  Փաթթեն, դընեն սեւ դագաղը,
                  Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                  Եթէ հընչէ տխուր կոչնակ,
                  Թրթռուն ծիղաղն մահու դժխեմ,
                  Դագաղս առնէ իր յամր քայլ,
                  Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                  Եթէ մարդիկն այն մահերգակ,
                  Որք սեւ ունին եւ խոժոր դէմ՝
                  Համասըփռեն խունկ ու աղօթք,
                  Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                  Եթ’ յարդարեն իմ հողակոյտ,
                  Եւ հեծեծմամբ ու սըգալէն
                  Իմ սիրելիքը բաժնըւին,
                  Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                  Իսկ աննըշան եթէ մնայ
                  Երկրի մէկ խորշն հողակոյտն իմ,
                  Եւ յիշատակս ալ թառամի,
                  Ա՜հ, ա՛յն ատեն ես կը մեռնիմ։

                  Իմ ցավը


                  Սուրբ տենչերով լոկ ծարաված՝
                  Ցամաք գտնե՛լ աղբերքն յամայր,
                  Ցամքի՜լ ծաղիկ հասակի մեջ,
                  Ո՜հ, չէ այնչափ ցավ ինձ համար։

                  Ջերմ համբույրով մը դեռ չ՛այրած
                  Սա ցուրտ ճակատըս դալկահար
                  Հանգչեցունե՚լ հողե բարձին,
                  Ո՜հ, չէ՛ այնչափ ցավ ինձ համար։

                  Դեռ չը գրկած էակ - փունջ մը
                  Ժըպտե, գեղե, հուրե շաղյալ՝
                  Գրկե՚լ սա ցուրտ հողակույտը,
                  Ո՜հ, չ է՛ այնչափ ցավ ինձ համար։

                  Քաղցր երազով մհըղի մրափ մը
                  Չանդորրած գլուխս մըրկահար՝
                  Ննջել հողե վերմակի տակ,
                  Ո՜հ, չէ այնչափ ցավ ինձ համար։

                  Հագնի՚լ հյուղին մուր-անունը,
                  Ծըծե՚լ նորա մըրուր-օդն հար,
                  Միշտ ցավիլը միանգամայն,
                  Ո՚հ, չե անչափ ցավ ինձ համար:

                  Հեգ մարդկության մեկ ոստը գոս՝
                  Հայրենիք մը ունիմ թըշվառ,
                  Չ՚օգնած անոր՝ մեռնի՚լ աննշան,
                  Ո՜հ, ա՛յս, է սոսկ ցավ ինձ համար

                  ***
                  Ո՜հ, ի՞նչ ես դու, սե՞ր, երկնի հուր կամ ժըպի՞տ․․․
                  Չ՚ունի երկին աչացդ կայծերն ու կապուտ,
                  Վարդը չ՚ունի քու լանջդ ամբիծ, լուսափթիթ,
                  Չ՚ունի լուսինն վարդերն շիկնոտ այտերուդ։

                  Գիշերն երկնի կայծից, լուսնույն սխրադեմ,
                  Ցերեկն ալյաց, ծաղկանց ժպտիս․․․ մեկո՜ւն գեթ․․․
                  Իսկ քեզ համար ես արցունքով կ՚աղոթեմ,
                  Դու չ՚ես շնորհեր նայվածք մ՚ինձ հուր աչերեդ։

                  Արդյոք էա՞կ մ՚ես թե երկնի զըվարթուն,
                  Կը նախանձին փայլիդ վըրա վարդ, լուսնակ.
                  Ձայնիկդ ապշած լըսելով քաղցր ու թրթրուն`
                  Նոճերու մեջ կ՚սըգա լըռիկ լուսինյակ։

                  Ծնեի իցի՜վ թ՚հևացող հով մ՚անուշիկ,
                  Եվ գգվելով երազք ճակտիդ այդ անսուգ`
                  Տայի շունչըս շուրթերուդ մեջ ես հուշիկ,
                  Լոկ սրբելով` եթե շողար աչքդ արտսուք։

                  Պարտեզդ իցի՜վ թե փթթեի վարդ լացող,
                  Եվ երբ գայիր այգուն շաղին ժպտով պերճ՝
                  Գունովս ներկել այտերդ, թափել գոգդ իմ ցող,
                  Թոռմեի գիրգ ձեռքըդ տայի կյանքիս վերջ։

                  Բխեի ես իցի՜վ թ՚առու մը վըճիտ,
                  Եվ երբ հուշիկ նստած մոտ իմ եզերքին,
                  Ցոլանար իմ հայելվույն մեջ քու ժըպիտ՝
                  Պղտորելով կապույտ ալիքս՝ ցամքեին։

                  Ա՜հ, իցի՜վ թե լինեի ես ճառագայթ,
                  Շողշողայի դեմքիդ վըրա վայրիկ մի,
                  Խաբեի քեզ թ՚ես ավելի գեղազարդ,
                  Ի՚անուշաբույր մազերուդ մեջ մարեի։

                  Այլ ո՛չ, անգո՛ւթ, եթե տըվիր մեկուն սեր,
                  Իցի՜վ թ՚անոր գերեզմանին քարն լինիմ,
                  Եվ դու թոշնած գաս շնչե՜լ շուրջս․․․ արտասվե՜լ․․․
                  Քեզ հըպելու համար հարկ լոկ գոլ շիրիմ:

                  Comment


                  • #39
                    file:///C:/Users/Admin/Desktop/(10)%...adevosyan.html

                    Comment


                    • #40
                      nairatad-ի խոսքերից Նայել գրառումը
                      Ո՜հ, մի՛նչև ցե՞րբ, ըսե՚, ո՛կույս, հո՛գիս ըլլա գեղույդ գերի,
                      Եվ մինչև ց՝ե՞րբ թրթռան աղիք ցաված սրտիս և քնարի,
                      Լոկ համբուրիկ մ՚ուզեցի քաղել այտեդ մեկ թարմ վարդ,
                      Ճառագայթ մը խնդրեցի աչերեդ երկնազվարթ,
                      Զըլացար դո՚ւ անգո՜ւթ, վարդ մը դժգույն ճակտիս,
                      Եվ ճառագայթ մ՚այն անդունդին խոր սրտիս․
                      Ոչ, ես չ՛եմ կրնար ապրիլ զուրկ գրկեդ,
                      Ծիծառնիկն ապրի դուրս բույնեն գեթ․
                      Տրտմալար քնարս զարնեմ ջախջախ,
                      Գոցեմ սիրտըս սիրաբախ․․․
                      Մնայք բարով, կո՛ւյս և քնա՛ր,
                      Կույսին տեղ լա՛ց, քա՛ր,
                      Ճակատս նըսեմ
                      Հանգչեցնեմ
                      Մաշող հող:

                      Առ Մայիս


                      Ծաղիկներու մայրի՛կ դու կույս՝
                      Ով իմ Մայի՛ս ծաղկահանդերձ,
                      Սա երփներանգ ծաղկոքդ հանդերձ
                      Է՞ր չը բերիր Ծաղիկն հոգվույս։

                      Ո՜հ, միթե կա՞ այլ զըվարթուն
                      Մայիս հոգվո Ծաղիկներու․
                      - Նա փողփողե վերև գլխու,
                      Մի դալկահար Մայիս անհուն։

                      Գարնանային կենացս մեջ


                      Գարնանային կենացս մեջ
                      Սիրո ծաղկունք մինչ փըթթեին՝
                      Սիրտըս վառված սիրովն անշեջ
                      Առաքինվույն և գեղեցկին,

                      Մահագուշակ խորշակն անդեն
                      Հասավ տիրեց սրտիս բոլոր,
                      Թառամեցան ծաղկունք ամեն
                      Ծըլած փթթած սրտիս մեջ նոր։

                      Այն, որ տըվավ երկրիս գարուն,
                      Ծաղկունք, մարգերն ալ զարդ նորին
                      Եվ մարդկային վեհ սրտերուն
                      Ուսույց սիրել գեղն ու բարին,

                      Ինչո՞ւ արդյոք խորշակահար
                      Կ՚ընե ծաղկունք դեռափըթիթ,
                      Ինչո՞ւ արդյոք Նա սիրահար
                      Սըրտերն զեղու արտասվոք միշտ։

                      Ահա կիջնեմ, ո՜հ, ես այժմեն
                      Առջևս բացված գերեզման խոր,
                      Բայց սա տըխուր տեսարանեն
                      Ի՜նչ կա արդյոք հաճույք մ՚Անոր:

                      Դրժել


                      Փունջ մը կնճիռ, բույլ մը կայծակ,
                      Դըժոխք մ՚անեծք խոցեց հոգյակս։

                      Ես ուզեցի պաշտել ըզնե,
                      Սիրել ժպիտքն՝ փըթիթք անհուն,
                      Սիրել աստղերն սև աչերուն
                      Եվ այն խոկումն, որ մըթագնե
                      Պայծառ ճակատը՝ այն ամպըն է
                      Որ կըշպարե դեմքը լուսնույն։

                      Գիշեր մը սուգ, անդունդ մ՚հառաչ՝
                      Հուզեց ներա հոգին ու լանջ։

                      Ես ուզեցի միշտ քովն ըլլալ,
                      Մըտիկ ընել թնդյուն սրտին,
                      Շնչել, խմել ներա հոգին,
                      Եվ շոշափել լոկ ձյունափայլ
                      Ծոծորակին վըրա ծալ–ծալ
                      Թափող վարսից ալյակք ծըփին։

                      Օվկեան մը տրտունջ լսեցի,
                      «Զիս կընեղե՜ս» հըծծեց ինծի։

                      Ես ուզեցի քընար մ՚ըլլալ
                      Նրա ձեռքին տակ հևացող,
                      Ներա հոգվույն խորն հիացող
                      Թեթև պատկեր մ՚ըլլալ շարժյալ,
                      Մոռնալ զիս, լոկ ըզնե խոկալ՝
                      Կվառե երազ մ՚որուն մեկ շող։

                      Ամպրոպ մը սաստ ցընցեց հոգիս,
                      Գոչեց. — «Սիրել չե՛ս կրնար զիս»։

                      Ի զո՜ւր սիրտըս մըխաց առջին՝
                      Խնկարկելու սիրտն անապատ,
                      Ցուցի իրեն ճակատս գունատ,
                      Կուրծըս գոգած՝ մառն իմ աչքին,
                      Ի զո՜ւր շուրթերս դողդոջեցին,
                      Զինքը սիրելս հըծծեցին հայտ։

                      Նե հեռացավ ինձմե, ըսավ՝
                      — «Բավ սիրեցի քեզ, մնաս բարյա՜վ»։

                      Որոտացին խոկմանցս ամպեր,
                      Կայծակնահար ըրին հոգիս,
                      Մոխիր դարձան երազներս հիս,
                      Ճակատագիրս խնծղաց ի վեր,
                      Խորշ մը կար որ զիս չէր ծաղրեր,
                      Այն՝ լուռ փոսն էր գերեզմանիս․․․

                      Փունջ մը կնճիռ, բույլ մը կայծակ,
                      Դժոխք մ՚անեծք խոցեց հոգյակս:

                      Երգ մարտին Վարդանանց


                      Արիք որդիք Արարատյան,
                      Նըսեմ ճակատք ցայտե՚ն թող շանթ,
                      Դողդոջ ձեռաց մեչ սուր ցոլա՛ն,
                      Արդար վրիժուց ժամն հասավ արդ,
                      Փշրի՛ Պարսկին անդուլ կացին,
                      Հայք բա՛վ լացին.
                      Մեռնի՚նք Մասյաց շուքերուն տակ,
                      Հավերժ կանգնե՛նք հաղթանակ,
                      Օ՜ն, ազա՛տ ըլլանք
                      Եվ Հայաստան մեր,
                      Թող տա՛ն արձագանք
                      Մասիք անվեհեր.
                      Մեռնի՚նք յ՚Արտազ՝
                      Տղմուտի մոտ,
                      Ուսկից ծագի մեզ առավոտ։
                      Մեր սուսերց փայլեն
                      Սասանին Սասանք,
                      Մեր ամեն քայլեն
                      Ծագի հաղթանակ։


                      Թրքուհին


                      Երեկո է, բոցավառ է հորիզոն.
                      Կառք մը կ՛անցնի դագաղի պես համրընթաց,
                      Գեղուհի մը ընկողմանած տրոփե հոն,
                      Վերջալույսի աղջի՞կ մէ սա, ո՛վ Աստված.
                      Եթե նայի՛,
                      Կ՛ըսես - հի՛մա կը մարի։

                      Մեղրամոմե անդրիանդի մ՛է հանգույն.
                      Ի՜նչ դալկահար... կարծես հաջաղը վառե
                      Պատան մէ նուրբ ներա վարդիցը դժգույն.
                      Աստված ըզնե զույգ մաչերովն կը վառե.
                      Եթե ժպտի՛,
                      Կ՛ըսես - ո՜հ, հի՛մա կ՛անցնի։

                      Նայիլ կուզե, բայց ա՛վելի կնըվաղի,
                      Սիրտը խունկի պես կը մըխա սիրավառ,
                      Նե շողերու, բույրերու է թագուհի,
                      Խոնջ թիթեռնիկ մոր կը խնդրե ծաղկե թառ.
                      Եթե շարժի՛,
                      Կըսես - հի՛մա կը թռչի։

                      Լանջն է հուզյալ Օվկեանի մը նըման.
                      Կուզե սիրե՜լ... համբույրի մհետ նըվաղիլ,
                      Մա՚իլ, խամրիլ, խոնջած ընկնիլ գերեզման,
                      Քամել սիրո կրակե բաժկին հուսկ կաթիլ.
                      Եթե շիկնի՛,
                      Կըսես - հի՛մա կը բռընկի։

                      Սրտի մեղո՜ւ, ինչպես կոչեց Լամարթին,
                      Որուն ծըծած ծաղիկը՝ սիրտ, մեղրն է սերք
                      Ես կոչեմ զնե կո՚ւյս, որուն սիրտն է երկին
                      Անհուն սիրո, որ հորիզոն չունի դեռ.
                      Եթե խոսի՛,
                      Կ՛ըսես - հի՛մա կը հատնի։

                      Նե կը վառի, մի՜շտ կը վառի, չը հատնիր
                      Տընանկ կընոջ տաճարն վառած ճրագին պես,
                      Աստղերու նման գիշեր սիրե՝ փողփողիլ.
                      Կրակ մէ փրթած կողեն սիրո բոցագես...
                      Թե իսկ մեռնի՛,
                      Կ՛ըսես - հի՛մա կը ծընի։

                      Իմ հանգիստը


                      Եթե մոտի հողակույտիս,
                      Թուխ - մոխրագույն աչեր ներա
                      Թե չուխտ մարգրիտ թափին իմ վրա,
                      Չը ցավագնիր ոսկերոտիս.
                      Ա՛յս իմ հանգիստ.
                      Իմ լըռանիստ
                      Ա՛յս օթևան
                      Խաղաղության։


                      Իմ մահը

                      Եթէ տժգոյն մահու հրեշտակ
                      Անհուն ժպտով մ'իջնէ իմ դէմ…
                      Շոգիանան ցաւքս ու հոգիս,
                      Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                      Եթէ սընարըս իմ տիպար
                      Մոմ մը վըտիտ ու մահադէմ
                      Ո՜հ, նըշուլէ ցուրտ ճառագայթ,
                      Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                      Եթէ ճակտովս արտօսրազօծ
                      Զիս պատանի մէջ ցուրտ զերթ վէմ
                      Փաթթեն, դընեն սեւ դագաղը,
                      Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                      Եթէ հընչէ տխուր կոչնակ,
                      Թրթռուն ծիղաղն մահու դժխեմ,
                      Դագաղս առնէ իր յամր քայլ,
                      Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                      Եթէ մարդիկն այն մահերգակ,
                      Որք սեւ ունին եւ խոժոր դէմ՝
                      Համասըփռեն խունկ ու աղօթք,
                      Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                      Եթ’ յարդարեն իմ հողակոյտ,
                      Եւ հեծեծմամբ ու սըգալէն
                      Իմ սիրելիքը բաժնըւին,
                      Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                      Իսկ աննըշան եթէ մնայ
                      Երկրի մէկ խորշն հողակոյտն իմ,
                      Եւ յիշատակս ալ թառամի,
                      Ա՜հ, ա՛յն ատեն ես կը մեռնիմ։

                      Իմ ցավը


                      Սուրբ տենչերով լոկ ծարաված՝
                      Ցամաք գտնե՛լ աղբերքն յամայր,
                      Ցամքի՜լ ծաղիկ հասակի մեջ,
                      Ո՜հ, չէ այնչափ ցավ ինձ համար։

                      Ջերմ համբույրով մը դեռ չ՛այրած
                      Սա ցուրտ ճակատըս դալկահար
                      Հանգչեցունե՚լ հողե բարձին,
                      Ո՜հ, չէ՛ այնչափ ցավ ինձ համար։

                      Դեռ չը գրկած էակ - փունջ մը
                      Ժըպտե, գեղե, հուրե շաղյալ՝
                      Գրկե՚լ սա ցուրտ հողակույտը,
                      Ո՜հ, չ է՛ այնչափ ցավ ինձ համար։

                      Քաղցր երազով մհըղի մրափ մը
                      Չանդորրած գլուխս մըրկահար՝
                      Ննջել հողե վերմակի տակ,
                      Ո՜հ, չէ այնչափ ցավ ինձ համար։

                      Հագնի՚լ հյուղին մուր-անունը,
                      Ծըծե՚լ նորա մըրուր-օդն հար,
                      Միշտ ցավիլը միանգամայն,
                      Ո՚հ, չե անչափ ցավ ինձ համար:

                      Հեգ մարդկության մեկ ոստը գոս՝
                      Հայրենիք մը ունիմ թըշվառ,
                      Չ՚օգնած անոր՝ մեռնի՚լ աննշան,
                      Ո՜հ, ա՛յս, է սոսկ ցավ ինձ համար

                      ***
                      Ո՜հ, ի՞նչ ես դու, սե՞ր, երկնի հուր կամ ժըպի՞տ․․․
                      Չ՚ունի երկին աչացդ կայծերն ու կապուտ,
                      Վարդը չ՚ունի քու լանջդ ամբիծ, լուսափթիթ,
                      Չ՚ունի լուսինն վարդերն շիկնոտ այտերուդ։

                      Գիշերն երկնի կայծից, լուսնույն սխրադեմ,
                      Ցերեկն ալյաց, ծաղկանց ժպտիս․․․ մեկո՜ւն գեթ․․․
                      Իսկ քեզ համար ես արցունքով կ՚աղոթեմ,
                      Դու չ՚ես շնորհեր նայվածք մ՚ինձ հուր աչերեդ։

                      Արդյոք էա՞կ մ՚ես թե երկնի զըվարթուն,
                      Կը նախանձին փայլիդ վըրա վարդ, լուսնակ.
                      Ձայնիկդ ապշած լըսելով քաղցր ու թրթրուն`
                      Նոճերու մեջ կ՚սըգա լըռիկ լուսինյակ։

                      Ծնեի իցի՜վ թ՚հևացող հով մ՚անուշիկ,
                      Եվ գգվելով երազք ճակտիդ այդ անսուգ`
                      Տայի շունչըս շուրթերուդ մեջ ես հուշիկ,
                      Լոկ սրբելով` եթե շողար աչքդ արտսուք։

                      Պարտեզդ իցի՜վ թե փթթեի վարդ լացող,
                      Եվ երբ գայիր այգուն շաղին ժպտով պերճ՝
                      Գունովս ներկել այտերդ, թափել գոգդ իմ ցող,
                      Թոռմեի գիրգ ձեռքըդ տայի կյանքիս վերջ։

                      Բխեի ես իցի՜վ թ՚առու մը վըճիտ,
                      Եվ երբ հուշիկ նստած մոտ իմ եզերքին,
                      Ցոլանար իմ հայելվույն մեջ քու ժըպիտ՝
                      Պղտորելով կապույտ ալիքս՝ ցամքեին։

                      Ա՜հ, իցի՜վ թե լինեի ես ճառագայթ,
                      Շողշողայի դեմքիդ վըրա վայրիկ մի,
                      Խաբեի քեզ թ՚ես ավելի գեղազարդ,
                      Ի՚անուշաբույր մազերուդ մեջ մարեի։

                      Այլ ո՛չ, անգո՛ւթ, եթե տըվիր մեկուն սեր,
                      Իցի՜վ թ՚անոր գերեզմանին քարն լինիմ,
                      Եվ դու թոշնած գաս շնչե՜լ շուրջս․․․ արտասվե՜լ․․․
                      Քեզ հըպելու համար հարկ լոկ գոլ շիրիմ:

                      Петрос Дурян писал свои стихотворения и драмы на протяжении всего лишь трёх-четырёх лет. Причём наиболее плодотворным стал для поэта последний год его жизни —
                      1871-й. Достаточно сказать, что в этом году написаны двадцать шесть из сорока дошедших
                      до нас стихотворений Дуряна.
                      Что придавало силы измождённому туберкулёзом двадцатилетнему юноше, что помогало ему уже на пороге смерти создавать поразительно глубокие и совершенные стихи, которым суждено было обессмертить его имя? Возможно, что и близкий, неотвратимый конец подвигнул его предельно напрячь силы, хотя бы отчасти воплотить в слово отпущенный
                      ему гениальный творческий дар и завещать родному народу осуществление самых сокровенных своих чаяний.
                      Всё, что вышло из-под пера Петроса Дуряна, отмечено не только печатью яркого таланта, но и зрелостью мысли. Поэту удалось глубоко постичь социальное содержание исторических и современных ему событий. Молодые герои драмы «Театр, или Отверженные» Эдуард и Вардуи не в силах смириться с социальной несправедливостью, решают покончить жизнь самоубийством: «Мы уйдём из этого мира, в котором люди не равны, в котором человек вовсе не брат человеку и только у слабого есть стыд, совесть и душа…» Ост-
                      рым осознанием социальных противоречий проникнуты также исторические драмы Дуряна. В пьесе «Падение династии Аршакидов» дочь простого воина Шаандухт, похищенная
                      деспотом-царём, с горечью думает: «Как же они различны, хижина и дворец!.. Между ними
                      — пропасть, во тьме которой с факелом в руке возвышается справедливость: хижина содрогается от ветра, а дворец — от своих преступлений…»
                      Однако венцом творчества Дуряна безусловно стали его лирические стихотворения,
                      навсегда вошедшие в сокровищницу многовековой армянской поэзии. «Он явился, чтобы
                      стать опорой моста, исполинская дуга которого, перекинутая с берега на берег, должна
                      была соединить айрены и Варужана, Саят-Нову и Терьяна, — образно сказал о Дуряне Паруйр Севак. — Он — первый гений нашей новой лирики и всегда будет стоять рядом с последним гением, потому что он не стареет, как не стареют улыбка и стон, смех и рыдание»1.
                      Юноша Дурян создал свой неповторимый поэтический мир, не только исполненный
                      могучей симфонии любви и муки, грёз и надежд, но и отличающийся вполне чётким пониманием взаимоотношений личности и общества, человека и природы. Всё это воплотилось
                      у него в своеобычных поэтических картинах, в достигающих ясности формулы строках, где
                      гармонично слиты воедино мысль и чувство, идея и образ. Вот уже более ста лет эти стихи
                      входят в сознание людей и становятся неотъемлемой частью их духовного мира.

                      Comment


                      • #41
                        Լիլիթ Աբաջյան-ի խոսքերից Նայել գրառումը
                        Озеро

                        Чем возмущен твоих вод покой?

                        Кто пробудил твой гнев?

                        Быть может, смотрелась в тебя с тоской,

                        Прекраснейшая из дев?

                        А может, влюбилась волна твоя

                        В небес голубой кристалл,

                        И те облака, что недавно я

                        Клочками пены считал.

                        Меж нами завяжется дружбы нить,

                        Гордынею не греши.

                        Подобно тебе я хочу любить,

                        Молчать и мечтать в тиши.

                        Росинок своих не считаешь ты,

                        Как слез не считаю я,

                        Камнями изранена грудь воды,

                        Бездушием грудь моя.

                        Но пусть даже небо само теперь

                        Стряхнет в тебя звезд огни,

                        Останусь богаче я, хочешь верь,

                        А хочешь, в сердце взгляни.

                        Там ясные луны не гаснут днем,

                        Не вянут зимой цветы,

                        И стайки моих облаков дождем

                        Моей не мутят воды.

                        И все же к тебе я иду, как сын,

                        Ведь даже рукам ветров

                        Не дашь ты коснуться своих глубин,

                        Где мне приготовлен кров.

                        У женщин любви я найти не смог,—

                        Сказала одна: «Певец!»

                        Сказала другая: «Больной щенок!»

                        А третья: «Не жилец!»

                        Никто никому не шепнул: «Как знать

                        А вдруг, обретя любовь,

                        Здоровым, красивым и сильным стать

                        Сумеет бедняга вновь».

                        Никто никому не шепнул: «Бог весть

                        Что гибнет в его огне,

                        Спасти бы стихи, пока время есть...»

                        И вот, лишь зола во мне...

                        Недаром смущен твоих вод покой,—

                        Ты гневно не без причин,

                        Глядится в твою глубину с тоской

                        Несчастнейший из мужчин.

                        Проблема взаимоотношений личности и общества была глубоко пережита Дуряном.
                        Исходным моментом её осмысления была собственная судьба поэта, о которой он говорил
                        в одном из писем: «Вот юноша, явившийся на белый свет лишь затем, чтобы увидеть и ощутить свою смерть и несчастие». Однако через характер, судьбу и драматические чувства
                        своего лирического героя Дурян выразил и глубокое недовольство западноармянских демократических кругов социальными условиями жизни и национальным гнётом, и мечты о
                        справедливом, гармоничном обществе. Герой Дуряна чрезвычайно чуток к царящим вокруг
                        несправедливости, равнодушию и унижению человеческого достоинства, болезненно переживает острые противоречия между идеалом и действительностью, с которыми сталкивается на каждом шагу. Об этом поэт с поистине трагической силой написал в «Озере» —
                        одном из самых совершенных и цельных своих творений.
                        Трагедия одинокого, непонятого и отвергнутого человека, объятого сильными чувствами и яркими мечтами, запечатлена также в стихотворении «Мне говорят». Никому вокруг неведомо, почему задумчив и печален романтичный юноша, никто не замечает скрытых за его холодным потускневшим взглядом сердечных бурь, не видит на горизонте его
                        духовного мира яркого света и не чувствует его внутреннего волнения. Так в творчестве
                        Дуряна многократно возникает трагическая ситуация, столь свойственная романтическому
                        мировосприятию и эстетике: человек и общество противостоят друг кругу, между ними —
                        непреодолимый разрыв.
                        Վերջին խմբագրողը՝ Լիլիթ Աբաջյան; 15-05-19, 21:15.

                        Comment


                        • #42
                          Լիլիթ Աբաջյան-ի խոսքերից Նայել գրառումը
                          Озеро

                          Чем возмущен твоих вод покой?

                          Кто пробудил твой гнев?

                          Быть может, смотрелась в тебя с тоской,

                          Прекраснейшая из дев?

                          А может, влюбилась волна твоя

                          В небес голубой кристалл,

                          И те облака, что недавно я

                          Клочками пены считал.

                          Меж нами завяжется дружбы нить,

                          Гордынею не греши.

                          Подобно тебе я хочу любить,

                          Молчать и мечтать в тиши.

                          Росинок своих не считаешь ты,

                          Как слез не считаю я,

                          Камнями изранена грудь воды,

                          Бездушием грудь моя.

                          Но пусть даже небо само теперь

                          Стряхнет в тебя звезд огни,

                          Останусь богаче я, хочешь верь,

                          А хочешь, в сердце взгляни.

                          Там ясные луны не гаснут днем,

                          Не вянут зимой цветы,

                          И стайки моих облаков дождем

                          Моей не мутят воды.

                          И все же к тебе я иду, как сын,

                          Ведь даже рукам ветров

                          Не дашь ты коснуться своих глубин,

                          Где мне приготовлен кров.

                          У женщин любви я найти не смог,—

                          Сказала одна: «Певец!»

                          Сказала другая: «Больной щенок!»

                          А третия: «Не жилец!»

                          Никто никому не шепнул: «Как знать

                          А вдруг, обретя любовь,

                          Здоровым, красивым и сильным стать

                          Сумеет бедняга вновь».

                          Никто никому не шепнул: «Бог весть

                          Что гибнет в его огне,

                          Спасти бы стихи, пока время есть...»

                          И вот, лишь зола во мне...

                          Недаром смущен твоих вод покой,—

                          Ты гневно не без причин,

                          Глядится в твою глубину с тоской

                          Несчастнейший из мужчин.
                          https://www.youtube.com/watch?v=yDfX3x0vKYU

                          Comment


                          • #43
                            https://www.youtube.com/watch?v=L4lLxw8QfiU

                            Comment


                            • #44
                              nairatad-ի խոսքերից Նայել գրառումը
                              Ո՜հ, մի՛նչև ցե՞րբ, ըսե՚, ո՛կույս, հո՛գիս ըլլա գեղույդ գերի,
                              Եվ մինչև ց՝ե՞րբ թրթռան աղիք ցաված սրտիս և քնարի,
                              Լոկ համբուրիկ մ՚ուզեցի քաղել այտեդ մեկ թարմ վարդ,
                              Ճառագայթ մը խնդրեցի աչերեդ երկնազվարթ,
                              Զըլացար դո՚ւ անգո՜ւթ, վարդ մը դժգույն ճակտիս,
                              Եվ ճառագայթ մ՚այն անդունդին խոր սրտիս․
                              Ոչ, ես չ՛եմ կրնար ապրիլ զուրկ գրկեդ,
                              Ծիծառնիկն ապրի դուրս բույնեն գեթ․
                              Տրտմալար քնարս զարնեմ ջախջախ,
                              Գոցեմ սիրտըս սիրաբախ․․․
                              Մնայք բարով, կո՛ւյս և քնա՛ր,
                              Կույսին տեղ լա՛ց, քա՛ր,
                              Ճակատս նըսեմ
                              Հանգչեցնեմ
                              Մաշող հող:

                              Առ Մայիս


                              Ծաղիկներու մայրի՛կ դու կույս՝
                              Ով իմ Մայի՛ս ծաղկահանդերձ,
                              Սա երփներանգ ծաղկոքդ հանդերձ
                              Է՞ր չը բերիր Ծաղիկն հոգվույս։

                              Ո՜հ, միթե կա՞ այլ զըվարթուն
                              Մայիս հոգվո Ծաղիկներու․
                              - Նա փողփողե վերև գլխու,
                              Մի դալկահար Մայիս անհուն։

                              Գարնանային կենացս մեջ


                              Գարնանային կենացս մեջ
                              Սիրո ծաղկունք մինչ փըթթեին՝
                              Սիրտըս վառված սիրովն անշեջ
                              Առաքինվույն և գեղեցկին,

                              Մահագուշակ խորշակն անդեն
                              Հասավ տիրեց սրտիս բոլոր,
                              Թառամեցան ծաղկունք ամեն
                              Ծըլած փթթած սրտիս մեջ նոր։

                              Այն, որ տըվավ երկրիս գարուն,
                              Ծաղկունք, մարգերն ալ զարդ նորին
                              Եվ մարդկային վեհ սրտերուն
                              Ուսույց սիրել գեղն ու բարին,

                              Ինչո՞ւ արդյոք խորշակահար
                              Կ՚ընե ծաղկունք դեռափըթիթ,
                              Ինչո՞ւ արդյոք Նա սիրահար
                              Սըրտերն զեղու արտասվոք միշտ։

                              Ահա կիջնեմ, ո՜հ, ես այժմեն
                              Առջևս բացված գերեզման խոր,
                              Բայց սա տըխուր տեսարանեն
                              Ի՜նչ կա արդյոք հաճույք մ՚Անոր:

                              Դրժել


                              Փունջ մը կնճիռ, բույլ մը կայծակ,
                              Դըժոխք մ՚անեծք խոցեց հոգյակս։

                              Ես ուզեցի պաշտել ըզնե,
                              Սիրել ժպիտքն՝ փըթիթք անհուն,
                              Սիրել աստղերն սև աչերուն
                              Եվ այն խոկումն, որ մըթագնե
                              Պայծառ ճակատը՝ այն ամպըն է
                              Որ կըշպարե դեմքը լուսնույն։

                              Գիշեր մը սուգ, անդունդ մ՚հառաչ՝
                              Հուզեց ներա հոգին ու լանջ։

                              Ես ուզեցի միշտ քովն ըլլալ,
                              Մըտիկ ընել թնդյուն սրտին,
                              Շնչել, խմել ներա հոգին,
                              Եվ շոշափել լոկ ձյունափայլ
                              Ծոծորակին վըրա ծալ–ծալ
                              Թափող վարսից ալյակք ծըփին։

                              Օվկեան մը տրտունջ լսեցի,
                              «Զիս կընեղե՜ս» հըծծեց ինծի։

                              Ես ուզեցի քընար մ՚ըլլալ
                              Նրա ձեռքին տակ հևացող,
                              Ներա հոգվույն խորն հիացող
                              Թեթև պատկեր մ՚ըլլալ շարժյալ,
                              Մոռնալ զիս, լոկ ըզնե խոկալ՝
                              Կվառե երազ մ՚որուն մեկ շող։

                              Ամպրոպ մը սաստ ցընցեց հոգիս,
                              Գոչեց. — «Սիրել չե՛ս կրնար զիս»։

                              Ի զո՜ւր սիրտըս մըխաց առջին՝
                              Խնկարկելու սիրտն անապատ,
                              Ցուցի իրեն ճակատս գունատ,
                              Կուրծըս գոգած՝ մառն իմ աչքին,
                              Ի զո՜ւր շուրթերս դողդոջեցին,
                              Զինքը սիրելս հըծծեցին հայտ։

                              Նե հեռացավ ինձմե, ըսավ՝
                              — «Բավ սիրեցի քեզ, մնաս բարյա՜վ»։

                              Որոտացին խոկմանցս ամպեր,
                              Կայծակնահար ըրին հոգիս,
                              Մոխիր դարձան երազներս հիս,
                              Ճակատագիրս խնծղաց ի վեր,
                              Խորշ մը կար որ զիս չէր ծաղրեր,
                              Այն՝ լուռ փոսն էր գերեզմանիս․․․

                              Փունջ մը կնճիռ, բույլ մը կայծակ,
                              Դժոխք մ՚անեծք խոցեց հոգյակս:

                              Երգ մարտին Վարդանանց


                              Արիք որդիք Արարատյան,
                              Նըսեմ ճակատք ցայտե՚ն թող շանթ,
                              Դողդոջ ձեռաց մեչ սուր ցոլա՛ն,
                              Արդար վրիժուց ժամն հասավ արդ,
                              Փշրի՛ Պարսկին անդուլ կացին,
                              Հայք բա՛վ լացին.
                              Մեռնի՚նք Մասյաց շուքերուն տակ,
                              Հավերժ կանգնե՛նք հաղթանակ,
                              Օ՜ն, ազա՛տ ըլլանք
                              Եվ Հայաստան մեր,
                              Թող տա՛ն արձագանք
                              Մասիք անվեհեր.
                              Մեռնի՚նք յ՚Արտազ՝
                              Տղմուտի մոտ,
                              Ուսկից ծագի մեզ առավոտ։
                              Մեր սուսերց փայլեն
                              Սասանին Սասանք,
                              Մեր ամեն քայլեն
                              Ծագի հաղթանակ։


                              Թրքուհին


                              Երեկո է, բոցավառ է հորիզոն.
                              Կառք մը կ՛անցնի դագաղի պես համրընթաց,
                              Գեղուհի մը ընկողմանած տրոփե հոն,
                              Վերջալույսի աղջի՞կ մէ սա, ո՛վ Աստված.
                              Եթե նայի՛,
                              Կ՛ըսես - հի՛մա կը մարի։

                              Մեղրամոմե անդրիանդի մ՛է հանգույն.
                              Ի՜նչ դալկահար... կարծես հաջաղը վառե
                              Պատան մէ նուրբ ներա վարդիցը դժգույն.
                              Աստված ըզնե զույգ մաչերովն կը վառե.
                              Եթե ժպտի՛,
                              Կ՛ըսես - ո՜հ, հի՛մա կ՛անցնի։

                              Նայիլ կուզե, բայց ա՛վելի կնըվաղի,
                              Սիրտը խունկի պես կը մըխա սիրավառ,
                              Նե շողերու, բույրերու է թագուհի,
                              Խոնջ թիթեռնիկ մոր կը խնդրե ծաղկե թառ.
                              Եթե շարժի՛,
                              Կըսես - հի՛մա կը թռչի։

                              Լանջն է հուզյալ Օվկեանի մը նըման.
                              Կուզե սիրե՜լ... համբույրի մհետ նըվաղիլ,
                              Մա՚իլ, խամրիլ, խոնջած ընկնիլ գերեզման,
                              Քամել սիրո կրակե բաժկին հուսկ կաթիլ.
                              Եթե շիկնի՛,
                              Կըսես - հի՛մա կը բռընկի։

                              Սրտի մեղո՜ւ, ինչպես կոչեց Լամարթին,
                              Որուն ծըծած ծաղիկը՝ սիրտ, մեղրն է սերք
                              Ես կոչեմ զնե կո՚ւյս, որուն սիրտն է երկին
                              Անհուն սիրո, որ հորիզոն չունի դեռ.
                              Եթե խոսի՛,
                              Կ՛ըսես - հի՛մա կը հատնի։

                              Նե կը վառի, մի՜շտ կը վառի, չը հատնիր
                              Տընանկ կընոջ տաճարն վառած ճրագին պես,
                              Աստղերու նման գիշեր սիրե՝ փողփողիլ.
                              Կրակ մէ փրթած կողեն սիրո բոցագես...
                              Թե իսկ մեռնի՛,
                              Կ՛ըսես - հի՛մա կը ծընի։

                              Իմ հանգիստը


                              Եթե մոտի հողակույտիս,
                              Թուխ - մոխրագույն աչեր ներա
                              Թե չուխտ մարգրիտ թափին իմ վրա,
                              Չը ցավագնիր ոսկերոտիս.
                              Ա՛յս իմ հանգիստ.
                              Իմ լըռանիստ
                              Ա՛յս օթևան
                              Խաղաղության։


                              Իմ մահը

                              Եթէ տժգոյն մահու հրեշտակ
                              Անհուն ժպտով մ'իջնէ իմ դէմ…
                              Շոգիանան ցաւքս ու հոգիս,
                              Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                              Եթէ սընարըս իմ տիպար
                              Մոմ մը վըտիտ ու մահադէմ
                              Ո՜հ, նըշուլէ ցուրտ ճառագայթ,
                              Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                              Եթէ ճակտովս արտօսրազօծ
                              Զիս պատանի մէջ ցուրտ զերթ վէմ
                              Փաթթեն, դընեն սեւ դագաղը,
                              Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                              Եթէ հընչէ տխուր կոչնակ,
                              Թրթռուն ծիղաղն մահու դժխեմ,
                              Դագաղս առնէ իր յամր քայլ,
                              Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                              Եթէ մարդիկն այն մահերգակ,
                              Որք սեւ ունին եւ խոժոր դէմ՝
                              Համասըփռեն խունկ ու աղօթք,
                              Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                              Եթ’ յարդարեն իմ հողակոյտ,
                              Եւ հեծեծմամբ ու սըգալէն
                              Իմ սիրելիքը բաժնըւին,
                              Գիտցէ՛ք որ դեռ կենդանի եմ:

                              Իսկ աննըշան եթէ մնայ
                              Երկրի մէկ խորշն հողակոյտն իմ,
                              Եւ յիշատակս ալ թառամի,
                              Ա՜հ, ա՛յն ատեն ես կը մեռնիմ։

                              Իմ ցավը


                              Սուրբ տենչերով լոկ ծարաված՝
                              Ցամաք գտնե՛լ աղբերքն յամայր,
                              Ցամքի՜լ ծաղիկ հասակի մեջ,
                              Ո՜հ, չէ այնչափ ցավ ինձ համար։

                              Ջերմ համբույրով մը դեռ չ՛այրած
                              Սա ցուրտ ճակատըս դալկահար
                              Հանգչեցունե՚լ հողե բարձին,
                              Ո՜հ, չէ՛ այնչափ ցավ ինձ համար։

                              Դեռ չը գրկած էակ - փունջ մը
                              Ժըպտե, գեղե, հուրե շաղյալ՝
                              Գրկե՚լ սա ցուրտ հողակույտը,
                              Ո՜հ, չ է՛ այնչափ ցավ ինձ համար։

                              Քաղցր երազով մհըղի մրափ մը
                              Չանդորրած գլուխս մըրկահար՝
                              Ննջել հողե վերմակի տակ,
                              Ո՜հ, չէ այնչափ ցավ ինձ համար։

                              Հագնի՚լ հյուղին մուր-անունը,
                              Ծըծե՚լ նորա մըրուր-օդն հար,
                              Միշտ ցավիլը միանգամայն,
                              Ո՚հ, չե անչափ ցավ ինձ համար:

                              Հեգ մարդկության մեկ ոստը գոս՝
                              Հայրենիք մը ունիմ թըշվառ,
                              Չ՚օգնած անոր՝ մեռնի՚լ աննշան,
                              Ո՜հ, ա՛յս, է սոսկ ցավ ինձ համար

                              ***
                              Ո՜հ, ի՞նչ ես դու, սե՞ր, երկնի հուր կամ ժըպի՞տ․․․
                              Չ՚ունի երկին աչացդ կայծերն ու կապուտ,
                              Վարդը չ՚ունի քու լանջդ ամբիծ, լուսափթիթ,
                              Չ՚ունի լուսինն վարդերն շիկնոտ այտերուդ։

                              Գիշերն երկնի կայծից, լուսնույն սխրադեմ,
                              Ցերեկն ալյաց, ծաղկանց ժպտիս․․․ մեկո՜ւն գեթ․․․
                              Իսկ քեզ համար ես արցունքով կ՚աղոթեմ,
                              Դու չ՚ես շնորհեր նայվածք մ՚ինձ հուր աչերեդ։

                              Արդյոք էա՞կ մ՚ես թե երկնի զըվարթուն,
                              Կը նախանձին փայլիդ վըրա վարդ, լուսնակ.
                              Ձայնիկդ ապշած լըսելով քաղցր ու թրթրուն`
                              Նոճերու մեջ կ՚սըգա լըռիկ լուսինյակ։

                              Ծնեի իցի՜վ թ՚հևացող հով մ՚անուշիկ,
                              Եվ գգվելով երազք ճակտիդ այդ անսուգ`
                              Տայի շունչըս շուրթերուդ մեջ ես հուշիկ,
                              Լոկ սրբելով` եթե շողար աչքդ արտսուք։

                              Պարտեզդ իցի՜վ թե փթթեի վարդ լացող,
                              Եվ երբ գայիր այգուն շաղին ժպտով պերճ՝
                              Գունովս ներկել այտերդ, թափել գոգդ իմ ցող,
                              Թոռմեի գիրգ ձեռքըդ տայի կյանքիս վերջ։

                              Բխեի ես իցի՜վ թ՚առու մը վըճիտ,
                              Եվ երբ հուշիկ նստած մոտ իմ եզերքին,
                              Ցոլանար իմ հայելվույն մեջ քու ժըպիտ՝
                              Պղտորելով կապույտ ալիքս՝ ցամքեին։

                              Ա՜հ, իցի՜վ թե լինեի ես ճառագայթ,
                              Շողշողայի դեմքիդ վըրա վայրիկ մի,
                              Խաբեի քեզ թ՚ես ավելի գեղազարդ,
                              Ի՚անուշաբույր մազերուդ մեջ մարեի։

                              Այլ ո՛չ, անգո՛ւթ, եթե տըվիր մեկուն սեր,
                              Իցի՜վ թ՚անոր գերեզմանին քարն լինիմ,
                              Եվ դու թոշնած գաս շնչե՜լ շուրջս․․․ արտասվե՜լ․․․
                              Քեզ հըպելու համար հարկ լոկ գոլ շիրիմ:
                              https://www.youtube.com/watch?v=8dEnUvTjTNw

                              Comment


                              • #45
                                Ծնվել է 1851 թվականի մայիսի 20-ին Կոստանդնոպոլսի Սկյուտար շրջանի Նոր թաղում (Ենի մահալե), երկաթագործի ընտանիքում։ Մանկության և պատանեկության տարիներն անցել են բավականին աղքատ պայմաններում։

                                Երբ մանուկ էի, խաղալիք չունենալով՝ մորս գուլպա հյուսած ատեն կծիկովրը կխաղայի, երբ խելահաս եղա՝ բազմոցին տեղ տախտակամածին վրա փռած հին գորգի մը վրա կնստեի, երբ պատանի եղա շատ անգամ արցունքս մորմես ծածկելով կուտեի ցամաք հացը»

                                1857 թվականին`6 տարեկան հասակում Դուրյանը դարձել է Սկյուտարի ճեմարանի ձրիավարժ աշակերտ։ Ճեմարանում ուսումնառության առաջին տարիներին աչքի չի ընկել առաջադիմությամբ։ Նա կանոնավոր հաճախում էր դասերին, բարեխղճորեն կատարում հանձնարարությունները։ Ճեմարանն ավարտեց գերազանց և նվեր ստացավ Լամարթինի մի հատորը, որից հետո միանգամից փոխադրվեց Զ կարգ, ուր դարձավ ավագ եղբոր՝ Հարությունի դասակիցը։ Այդ դպրոցում որպես ուսուցիչ պաշտոնավարել է հայ մեծանուն երգիծաբան Հակոբ Պարոնյանը, որն անչափ սիրել է Դուրյանին և խոր ազդեցություն թողել նրա վրա։ Դուրյանի աշակերտակիցները լավ էին սովորում։ Վարդան Լյութվյանը կատարելապես տիրապետում էր ֆրանսերենին, Տիգրան Ադամյանն աչքի էր ընկնում թուրքերենի իմացությամբ, Մարտիկ Պողիկյանը ուժեղ էր թվաբանությունից, Խաչիկ Ուղուրիկյանը ուներ քերականագետի հակումներ։ Մինչդեռ Պետրոսը հռչակված էր որպես դասարանի առաջին չարաճճին ու կատակաբանը, նա վարպետորեն կարողանում էր տնազել թե՛ ընկերներին, թե՛ ուսուցիչներին։ Առավոտյան պարապմունքների ավարտից հետո ունևոր աշակերտների նման ճաշարան գնալու փոխարեն՝ երիտասարդ Պետրոսը մշտապես փակվել է դասասենյակում, հանում նախապես հետը վերցրած որևէ գիրք և կարդում էր ու գրում[3]։ Նույնը անում էր նաև տանը։ Ճեմարանական Դուրյանի գրական հետաքրքրությունները եղել են բազմակողմանի։ Ճեմարանական տարիներին հեղինակել է տաղեր, թատերախաղեր, կատարել թարգմանություններ։

                                Սկյուտարի ճեմարանը Դուրյանն ավարտել է 1867 թվականին։ Նյութական անապահով վիճակը վաղ հասակից նրան մտահոգում է կենսական պայմանների բարելավման հոգսերով։ Ճեմարանն ավարտելուց հետո՝ ծնողները նրան տեղավորում են աշխատանքի։ Դուրյանը դառնում է սեղանավոր Մարտիկ աղայի գրագիրը։ Այդ անսովոր պաշտոնում նա ոչ մի եռանդ ցույց չի տվել, առուծախի հաշիվները չեն հետաքրքրել նրան։ Իննամսյա ծառայությունից հետո Դուրյանը թողել է խանութը։ 1868 թվականին նա փորձել է զբաղվել հասարակական գործունեությամբ։ Գաբրիել քահանա Խանճյանի նորաբաց վարժարանում անվճար հայերեն է դասավանդել բարձր դասարանների աշակերտներին։ Պողոս Դելփյանի հետ Սելամիեում հիմնել է ընթերցասիրաց ընկերություն։ Կարիքի մեջ գտնվող ընտանիքին օգնելու համար պատանին փորձում էր հարմար աշխատանք գտնել։ Լինում է դեղագործի աշակերտ, խմբագրատան քարտուղար, տնային ուսուցիչ, դերասան։ Բայց այդ զբաղմունքներից ոչ մեկը նրա սրտով չէր։ Նա շատ էր տանջվում, որ ծնողներին չի կարողանում օգտակար լինել։

                                Երիտասարդ Դուրյանը Հակոբ Վարդովյանի «Թատրոն օսմանիեին» առաջարկում է բեմադրել իր «Վարդ և Շուշան» թատերախաղը։ 1869 թվականին Կետիկ Փաշայում առաջին անգամ բեմադրվել է այս ներկայացումը։ Երաժշտության հեղինակը եղել է Տիգրան Չուխաջյանը։ Բեմադրության հաջող ընթացքից հետո, Վարդովյանը և Դուրյանը սկսում են համագործակցել։ Դուրյանը ոչ միայն իր թատերախաղերը գրում էր բացառապես Վարդովյանի թատրոնի համար, այլև հանդես էր գալիս նրա հրապարակային պաշտպանությամբ։ Իր հերթին Վարդովյանը «ջանք ու եռանդ» չէր խնայում դրանք բեմադրելու համար։

                                1869 թվականը դարձավ Դուրյանի հրապարակախոսային գործունեության վերելքը։ Դեռևս փետրվարին «Վարդ և Շուշան» ներկայացման հետ Վերգինե Դարադաշյանի արտասանությամբ «Թատրոն օսմանիեի» բեմից հնչել էր նրա «Հիշատակ» խորագրով մի «տաղերգություն», որ դժբախտաբար չի պահպանվել։ Նույն տարվա հոկտեմբերի 2-ին «Օրագիր ծիլն Ավարայրվո» թերթում հրապարակվեց «Ձոն առ Հայրիկն Խրիմյան ազգասեր նորընտիր պատրիարք Կ Պոլսո» բանաստեղծությունը, որ Դուրյանի առաջին տպագիր գործն է։ «Ձոնը» շարժել է ընթերցողների հետաքրքրությունը և «Օրագիրի» խմբագրությունը մի քանի օր անց գրողի մասին տպագրել է կենսագրական ծանոթություն։ Խրիմյանին ձոնված բանաստեղծությունը հավանել է նաև Խորեն Նարպեյը։ Վերջինս իր մոտ է հրավիրել Դուրյանին, զրուցել՝ խոստանալով ոչ միայն աշխատանք գտնել, այլև հրատարակել տաղերը։ Նրա միջնորդությամբ Դուրյանը դարձել է Որդիկ բեյի տնային ուսուցիչը։

                                Բայց «սև ճակատագիրըը» շարունակել է հալածել պատանուն։ Որդիկ բեյը կրճատել է նրա ամսական աշխատավարձը, և խորապես վիրավորված Դուրյանը թողել է աշխատանքը։ Այդ առիթով նա իր ընկերոջը գրել է․

                                «Հիմակվան գործատերերը կով կուզեն գործածելու և աշխատցնելու, ոչ թե մարդ»

                                Կարիքը ստիպում է նրան դառնալ դերասան, ընդունվել Վարդովյանի թատերախումբը։ «Սկյուտարի սոխակ» բեմական գործունեությունը կարճ է տևել։ «Թատրոն օսմանիեի» տնօրեն Հակոբ Վարդովյանը Դուրյանի հետ վատ է վարվում, և նա ստիպված թողնում է թատրոնը։ Դուրյանը նորից մնում է անգործ և ամբողջովին նվիրվում գրական աշխատություններին։

                                «Ինչ որ է, պիտի հանդուրժեմ որչափ որ կարենամ, ստակը չեմ ատեր, բայց գրիչը կսիրեմ, սփոփ մ՝է նա ինձ այս անձուկ կացությանս մեջ...»
                                - Պետրոս Դուրյան
                                Անապահով տնտեսական վիճակը և անընդհատ աշխատանքը քայքայեցին Դուրյանի առողջությունն ամբողջովին։ 1871 թվականի սկզբին Դուրյանը հիվանդացել է թոքախտով և, 21 տարին լրացած, հեռանում կյանքից։ Պետրոս Դուրյանը մահացել է 1872 թվականի հունվարի 21-ին։
                                Հարգս չգիտցան, բայց պիտի փնտրեն զիս։
                                Այս խոսքերը Դուրյանն ասել է մահից մեկ օր առաջ, ասել է ու մարգարեացել։

                                Ընտանիք
                                Ինքնակենսագրականում Դուրյանն ասում է, որ «հայրը օրական հաց ճարող, բայց պատվավոր երկաթագործ մ՚ է»։ Հայրը՝ Աբրահամը, եղել է դարբին։ Սկզբում նրա գործերը վատ չէին գնում։ Քանի դեռ ընտանիքը սակավանդամ էր, նա կարողացավ խնայողություններ անել, գնեց երկհարկանի փայտաշեն մի տուն։ Բայց հիսնական թվականների վերջերից վիճակը փոխվեց։ Եվրոպան Պոլիս էր արտահանում էժան ապրանքներ։ Երկաթագործի պատրաստած իրերը այլևս չէին սպառվում, իսկ ընտանիքը բազմանում էր։ Օրվա հացը ճարելու համար հայրը ստիպված էր սենյակները վարձով տալ։ Հաճախ էլ լինում էր գինետանը՝ օղու բաժակում խեղդելու հոգսերը։ Լինելով խիստ՝ նա նաև անչափ բարի ու ուսումնասեր մարդ էր։ Կրտսեր տղան՝ Եղիշեն, վկայում է.
                                Իր աղքատ վիճակին մեջ 70 ղրուշ բառարանի ստակ տվավ։ Կրթություննիս անոր կը պարտիք
                                Մայրը՝ Արուսյակը, բարեպաշտ կին էր, ձեռքից վայր չէր դնում ձեռագործը կամ գուլպան։ Նա շատ էր տառապել։ Տակավին օրիորդ, կորցրել էր քույրերին և եղբայրներին, հետագայում՝ երկու աղջկան (2 տարեկան և 6 տարեկան) և երկու տղային։ Պետեկը (այսպես էին անվանում նրան տնեցիները) մոր հետ շատ էր կապված, նրանից գրեթե անբաժան էր։ Նրա հետ եկեղեցի էր գնում, նրա փեշերի տակ թաքնվում, երբ վախենում կամ անծանոթ մարդ էր տեսնում։ Հետագայում «Թատրոն կամ թշվառներ» թատերախաղի մեջ գրեց հետևյալ ինքնակենսագրական տողեր: Երբ մանուկ էի, խաղալիք չունենալով՝ մորս գուլպա հյուսած ատեն կծիկովը կը խաղայի, երբ խելահաս եղա՝ բազմոցին տեղ տախտակամածին վրա փռած հին գորգի մը վրա կը նստեի, երբ պատանի եղա՝ շատ-շատ անգամ արցունքս մորմես ծածկելով կուտեի ցամաք հացը։ Aquote2.png

                                Գրական գործունեություն
                                Դուրյանի բուն ստեղծագործական կյանքը սկսվել է ճեմարանն ավարտելուց հետո։ Մինչև 1871 թվականին գրողը հիմնականում նվիրվեց թատերգությանը։ Դուրյանը մեծ հետաքրքրությունը է ունեցել դեպի պատմական թեմատիկան։ Պատճառներից մեկն այն է, որ արևմտահայ թատրոնի բեմահարթակ կարող էին բարձրանալ առաջին հերթին պատմական ողբերգությունները։ Դուրյանն իր պատմական թատերախաղերը համարել է «երևակայության հեղեղներուն արտադրած կաթիլներ»[3]։

                                Իր ողբերգություններում հեղինակը պաշտպանում է ավանդական մի մտայնություն. նա համոզված է, որ հայ ժողովրդին բաժին ընկած անցյալ ու ներկա աղետների միակ պատճառը անմիաբանությունն ու մատնությունն են։ Բայց դրա հետ միասին գրողի բոլոր պատմական թատերախաղերում առկա են ժողովրդավարական տրամադրություններ։

                                Իր ստեղծագործական կյանքի վերջին տարում Դուրյանը ոչ միայն չի գրել նոր ողբերգություններ, այլև կիսատ է թողել «Տիգրան Բ», «Կործանումն Հռովմա» և «Շահատակությունք հայոց» թատերախաղերը, որոնք Դուրյանը ձեռնարկել է 1870 թվականին։ Կիսատ թողնելու հիմնական պատճառն այն է, որ Դուրյանին այլևս չեն հետաքրքրել պատմահայրենասիրական ողբերգությունները։

                                Նոր թատրերգության խնդիրները Դուրյանն արծարծել է «Թատրոն կամ Թշվառների» «Հառաջաբանում», որ ըստ ամենայնի գրական ուշագրավ վավերաթուղթ է, ինչպես նաև բուն թատերախաղում՝ մի քանի երկրորդական գործող անձանց միջոցով։ Նա խոստովանում է, որ իր «Ժամանակակից թատերախաղը» «դժվարին» և «հանդուգն» մի ձեռնարկում է, որ նպատակ ունի դրանով «օրինակ ըլլալ ուրիշ թատերագրաց, որ ավելի արդի ընտանե կան անցքերը պարունակող բարոյալից թատերախաղեր հորինելու աշխատին, որով ավելի օգուտ կրնան ընծայել հայ հասարակության, քան թե ազգային հին դյուցազնությունը ողբերգությանց վերածելով»;

                                Գրել է բանաստեղծություններ, դրամաներ, զբաղվել է հրապարախոսությամբ (եղել է «Օրագիր ծլին Աւարայրւո» թերթի օգնական խմբագիր), կատարել թարգմանություններ (Վիկտոր Հյուգո՝ «Թագավորը զվարճանում է», Շեքսպիր՝ «Մակբեթ» և այլն)։ 1869 և 1871 թվականներին «Օրագիր ծլին Աւարայրւո», «Մեղու», «Եփրատ», «Մամուլ» պարբերականներում տպագրել է տաղեր։ Գրական ժառանգության զգալի մասը (երգիծական ոտանավորներ, «Տիգրան Բ», «Կործանումն Հռովմա», «Շահատակությունք Հայոց» ողբերգությունները, թարգմանություններ, բազմաթիվ նամակներ) չեն պահպանվել։

                                1871 թվականի սկզբներին երևում են բանաստեղծի մահացու հիվանդության՝ թոքախտի առաջին նշանները։ Սկզբում կյանքով լեցուն պատանին դրան ուշադրություն չէր դարձնում և շարունակում էր ստեղծագործել։ Այդ ժամանակ նա իր բարեկամներին է ուղղել մի երկտող՝ «Մեկ պատառ թուղթերու վրա արցունքոտ տողեր գրեր եմ. անշուշտ բարեկամքս զանոնք պիտի պատվեն և անոնց արև տեսցնեն»։ Նրա լավագույն երգերի մեծ մասը ստեղծվել է հենց նույն թվականի ընթացքում։ «Բանաստեղծ մը մահվանն չը սոսկար,- գրում է նա այղ օրերին,- այն ատեն իրավունք ունեի ցավելու, երբ ամենքն անմահ ըլլային և ես միայն մահկանացու»։

                                Բայց որքան էլ բանաստեղծը չսարսափեր մահից, դաժան հիվանդությունը կատարում էր իր սև գործը։ Տարվա վերջին Դուրյանն արդեն գամված էր անկողնուն։ Իսկ հաջորդ 1872 թ. հունվարի 21-ի գիշերը բանաստեղծը կնքում է իր մահկանացուն։ Նրա մահից հետո լույս է տեսնում նրա առաջին գիրքը։

                                Թատերախաղեր
                                Նոր֊նոր գրական ասպարեզ մտնող Դուրյանին խորապես մտահոգել է հայ թատրոնի վիճակը։ «Թատրոն» հոդվածում (1869 թվական, դեկտեմբեր) նա մերժում է թատրոնը զբոսատեղի դիտելու մտայնությունը։ Պատճառ

                                ը մատուցելով «Արեվելյան թատրոնին», հոդվածագիրը դժգոհություն էր հայտնում դրանից հետո հանդես եկած «այլևայլ անուններով թատերական խումբերի ու վարչությունների» գործունեությունից, որոնք ի վերջո հանգեցնում են Ալգազարի թատրոնի տխուր իրողությանը։ Նրա համոզմամբ հարկավոր էր ունենալ ազգային թատրոն։ Այդպիսին կարող էր դառնալ ՚Լարդովյանի «Թատրոն օսմանիեն», որն, ըստ հեղինակի, «կաղնիկաղ ընթացք» ունի։ Դուրյանը կոչ է անում ամեն կերպ օգնել ու քաջալերել ազգային թատրոնի վերականգնմանը։

                                Դուրյանի թատերախաղերը նպաստել են հայ դրամատուրգիայի զարգացմանը։ Դուրյանը գրել է «Տարագիր Ի Սիպերիա» այլաբանական ողբերգությունը, «Թրքուհին», «Վարդ և Շուշան կամ Հովիվք Մասյաց» (1867 թ.) հովվերգական մելոդրաման, ապա՝ «Սև հողեր կամ Հետին գիշեր Արարատյան» (1868 թ.), «Արտաշես աշխարհակալ» (1869 թ.), «Անկումն Արշակունի հարստության» (1870 թ.), «Ասպատակությունք պարսկաց ի Հայս կամ Ավերումն Անի մայրաքաղաքին Բագրատունյաց» (1870 թ.) պատմական ողբերգությունները։ Անդրադարձել է հայոց պատմության այն անցքերին, երբ ժողովուրդն ազատագրական պայքարի է ելել օտար հրոսակների դեմ։

                                Ստեղծագործությունների թեմա
                                Նա 19-րդ դարի հայ առաջին գրողն է, որ պատմական անցյալը պատկերելիս արտահայտել է ժողովրդի բողոքն ու ատելությունը թագավորների ու նախարարների հանդեպ։

                                Հրաժարվելով պատմահայրենասիրական ողբերգության թեմայից՝ 1871 թվականին գրել է «Թատրոն կամ Թշվառներ» դրաման, Գ.Սունդուկյանից և Հ.Պարոնյանից անկախ հանգել արդիական թեմայի անհրաժեշտության գաղափարին։ Հասարակական կյանքում տեսնելով աղքատացում ու թշվառություն՝ ցույց է տվել դրանց բարոյական–հոգեկան ծանր հետևանքները։

                                Նորամուծություններ
                                Դուրյանը հայ գրականության մեջ ստեղծել է ռոմանտիկական դրամային բնորոշ նմուշներ, հաղթահարել կլասիցիզմի կապանքներին ու պայմանականությունները։ Նրա դրամաները, բացառությամբ Տարագիր ի Սիպերիա և Թատրոն կամ Թշվառների, հեղինակի կենդանության օրոք բեմադրվել են Թանրոն Օսմանիեում և մեծ հաջողություն ունեցել։ Դուրյանը ժանրի ավանդական սկզբունքների հետևորդը չեղավ։ Նա համարձակորեն օգտվեց ստեղծագործական ազատությունից և էական նորամուծություններ կատարեց պատմական դրամայի գեղարվեստական կառուցվածքում։ Ի տարբերություն կլասիկական դրամայի՝ Դուրյանը չի հերոսականացնում հայոց պատմությունը։ Նրա պատմական դրամաները չեն ավարտվում հաղթանակի ցնծությամբ, նրա սյուժեները վերաբերում են հայոց պատմության ողբերգական իրադարձություններին։

                                Դուրյանը հետամուտ էր հայոց դժբախտության պատճառների հայտնաբերմանը և պատմության ճակատագրական հանգամանքների դիտակետից վերլուծում էր վերնախավերի ու պալատական միջավայրում տիրող բարքերը։ Դուրյանի կարծիքով չի կարող միաբան լինել մի ժողովուրդ, որի վերնախավը բարոյազուրկ է ու անձնասեր, քանի որ յուրաքանչյուր ազգի ուժը նրա միասնության մեջ է։ Միությաքմբ և քաջությամբ-միությունը, միությունն է ազգի մը զենքն ու կյանքը... Հայեր, երկնից երեսը հույս չփնտրեք, մեր հույսը թող ըլլա մեր սիրտը և մեր սուրը,- այս է «Սև հողեր» դրամայի գաղափարը։ Դուրյանի համոզմամաբ հայրենիքի հզորությունը ժողովրդի մեջ է, և հայրենասիրության իսկական կրողը ժողովուրդն է՝ հայրենի հող ու ջրի տերը։ Դուրյանը հայրենասիրությունը համարում է սուրբ գաղափար։ Ներկայացնելով հայոց պատմության անկումները՝ Դուրյանը չի հանգում հոռետեսկան եզրակացության։

                                Քնարերգություն
                                Դուրյանի ընկալմամբ՝ «բնության հանճարը և մարդկության ոգին» ստեղծվում են չորս տարրերից՝ Վսեմը, Բարին, Ճշմարիտը և Գեղեցիկը։ Այս տարրերի միասնության մեջ է բանաստեղծի պոետական իդեալը։

                                Դուրյանի ընկալմամբ՝ բնության գեղեցկությունները կրավորական են, բնությունը ձգտում է նմանվել կույսի, ներշնչվում է նրանցից («Նե», «Զնե պաշտեմ» , «Մանիշակ», «Ներա հետ»)։ Նա մերժված սիրո երգիչ է («Հծծյունք», «Սիրել», «Դրժել»), բայց անկարող է ապրել առանց սիրո։

                                «Լճակ», «Ի՜նճ կըսեն» բանաստեղծություններում դատապարտել է անտարբեր միջավայրը, բողոքել նրա անմարդկայնության դեմ։ Նրա քնարական հերոսը սիրում է կյանքը, սակայն աշխարհում «անապակ սեր», «ազատ օդ» և ազատություն չգտնելով, փարվում է գերեզմանին։ Մահվան և գերեզմանի գաղափարները Դուրյանի ստեղծագործության մեջ հանդես են գալիս որպես ներկայի դեմ բողոքի կրքոտ ու տառապալի արտահայտություններ («Հեծեծեմումք»)։ Այդ տառապանքը ողբերգական է դառնում նշանավոր «Տրտունջք»–ում։ Բանաստեղծը կարեկցում է բոլոր նրանց, ովքեր «վսեմ երազներ» ունեն, բայց որոնց բաժին էր ընկել «սև ճակատագիրը»։

                                Մարդու և կյանքի նկատմամբ ունեցած սերը ստիպում է բանաստեղծին ընդվզել Աստծու դեմ։ Դուրյանը մարդկության համար տենչում էր մի ուրիշ աշխարհ և երազում. «Ա՜հ, երբ պիտի ջնջվի աշխարհիս վրայեն թագը, փառքը և միայն եղբայրությունը իր մանիշակներովը մարդոնց ճակատը պիտի պճնե փոխանակ դափնիի...», «Ե՛րբ տիեզերք համեղբայրության վառարան մը պիտի ըլլա»։

                                Դուրյանը վերականգնեց միջնադարյան քնարերգության հետ պատմականորեն խզված կապը, հրաժարվեց կլասիցիզմից և նկարագրությունից։

                                Հայրենիքի պատկեր
                                Դուրյանից մեզ է հասել 39 բանաստեղծություն, որոնցից 26-ը գրված են 1871 թվականին։ Հայրենասիրական մի քանի երգերում («Վիշտք հայուն», «Իղճք առ Հայաստան»), նկարագրելով Հայաստանի ծանր վիճակը, Դուրյանը փրկության ելքը համարում էր լուսավորությունն ու միաբանությունը, կոչ էր անում դիմել ինքնապաշտպանության («Նոր սև օրեր»)։

                                Իրական աշխարհը, ըստ Դուրյանի, բանաստեղծական աշխարհի հակապատկերն է։ Այն ձանձրալի է և չարությամբ անիծված։ Այստեղ ասպարեղ չունեն սերը, գեղեցիկը և աղոթքը։

                                Դուրյանի բանաստեղծությունները, որոնց մեծ մասի քնարական հերոսը ինքը՝ հեղինակն է, ունեն հասարակական ու համամարդկային արժեք։

                                «Վիշտք հայուն», «Իղձք առ Հայաստան», «Երգ մարտին Վարդանանց», «Նվագ», «Նոր սև օրեր», «Իմ ցավը» բանաստեղծությունները ներծծված են ավերակված հայրենիքի և բռնադատված ժողովրդի ահավոր սարսուռներով։ Բանաստեղծը նույնանում է հայրենիքին և իր ցավը գիտակցում լոկ հայրենիքի գաղափարով։

                                Բնության և սիրո պոեզիա
                                Բնության և սիրո ներդաշնակության պատկեր է «Ներա հետ» բանաստեղծությունը։

                                Սիրո փիլիսոփայությունը Դուրյանի պոեզիայում գեղարվեստական կատարյալ արտահայտություն է գտել «Սիրել» և «Դրժել» բանաստեղծություններում։

                                Նրա բանաստեղծությունները թարգմանվել են ֆրանսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ռուսերեն, իտալերեն, ռումիներեն, բուլղարերեն, հունարեն, հունգարերեն, պարսկերեն, թուրքերեն

                                Comment

                                Ներեցեք, դուք իրավասու չեք դիտել այս էջը:
                                Working...
                                X