2019 թվականը Մենդելեևի պարբերական համակարգի միջազգային տարի

[Նարինե Այվազյան]

2019 թվականին լրանում է քիմիական տարրերի պարբերական օրենքի հայտնագործման 150 ամյակը: Այն ստեղծել է ռուս անվանի գիտնական-հանրագետ, քիմիկոս, ֆիզիկոս, երկրաբան, չափագետ, տեխնոլոգ, գյուտարար, Սանկտ-Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ Դմիտրի Մենդելեևը:Ի նշանավորումն 19-րդ դարի երկրորդ կեսի պատմական այդ իրադարձության՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի որոշմամբ 2019 թվականը հայտարարվել է քիմիական տարրերի Դ. Ի. Մենդելեևի պարբերական համակարգի միջազգային տարի:

[Նարինե Այվազյան]

Բնության առավել ընդհանուր օրենքի օրինակ է Դ.Ի.Մենդելեևի պարբերական օրենքը: Դ.Ի. Մենդելեևի պարբերական օրենքը ժամանակակից քիմիայի գիտական հիմքն է:Ատոմների և մոլեկուլների կառուցվածքի տեսության մշակումը հենվել և հենվում է պարբերական օրենքի և պարբերական համակարգի վրա:Իր հերթին նյութերի կառուցվածքի ուսումնասիրության հետևանքով հայտնաբերված փաստերն ու օրինաչափությունները թույլ տվեցին ավելի խորը հասկանալու պարբերական օրենքի և տարրերի պարբերական համակարգի էությունը:

[Նարինե Այվազյան]

Թեմայի ուսումնասիրման խնդիրներն են`
1. Աշակերտների գիտակցությանը հասցնել,որ քիմիական տարրերի միջև օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող փոխադարձ կապը ենթարկվում է պարբերական օրենքին և արտացոլված է պարբերական համակարգում:

2.Բացահայտել պարբերական օրենքի նշանակությունը գիտական փաստերը կանխագուշակելու և բացատրելու համար:

3.Կարևորեն պարբերական համակարգի դերը ժամանակակից գիտության և արտադրության զարգացման գործում:

Այս թեմայի հիմնական նպատակներն են`

1.Պարզել,թե ինչու Դ.Ի.Մենդելեևը տարրերի դասակարգման հիմքում դրեց տարրերի ատոմային զանգվածը;

2. Հայտնաբերել պարբերական համակարգում ատոմային զանգվածների աճման կարգով դասավորված տարրերի հատկությունների փոփոխության մեջ նկատվող պարբերականությունը:

[Նարինե Մարգարյան]

Թեմայի ուսումնասիրման խնդիրներն են`
1. Աշակերտների գիտակցությանը հասցնել,որ քիմիական տարրերի միջև օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող փոխադարձ կապը ենթարկվում է պարբերական օրենքին և արտացոլված է պարբերական համակարգում:

2.Բացահայտել պարբերական օրենքի նշանակությունը գիտական փաստերը կանխագուշակելու և բացատրելու համար:

3.Կարևորեն պարբերական համակարգի դերը ժամանակակից գիտության և արտադրության զարգացման գործում:

Այս թեմայի հիմնական նպատակներն են`

1.Պարզել,թե ինչու Դ.Ի.Մենդելեևը տարրերի դասակարգման հիմքում դրեց տարրերի ատոմային զանգվածը;

2. Հայտնաբերել պարբերական համակարգում ատոմային զանգվածների աճման կարգով դասավորված տարրերի հատկությունների փոփոխության մեջ նկատվող պարբերականությունը:

Տարրերի պարբերական համակարգում տարրերը դասավորված են ըստ կարգահամարների՝ ատոմների միջուկներում եղած պրոտոնների թվի աճի։ Քանի որ շատ էին տարրերը և ցաքուցրիվ էր նրանց վիճակը Դ.Ի. Մենդելեևը համարակալեց և դասակարգեց:Նկատվեցին, որ ամեն ութ տարրից հետո կրկնում են տարրերի հատկությունները: Ակլալիական մետաղից ութերորդը ալկալիական մետաղ, հաոգենից ութերորդը հալոգեն, իներտ գազից հետո ութերորդը իներտ գազ: Այդ շարքը բաժանեցին ավելի կարճ շարքերի այնպես, որ ալիկալիական մետաղները լինեն իրար տակ, հալոգենները իրար տակ, իներտ գազերը իրար տակ: Այդ շարքերը կոչվեցին պարբերություններ: Պարբերությունը՝տարերրի հորիզոնական շարքեր են, գրված ըստ կարգաթվերի մեծացումով, սկսվում են ալկալիական մետաղով վերջանում ազնիվ գազով:

[Լաուրա Աթանեսյան]

2019 թվականին լրանում է քիմիական տարրերի պարբերական օրենքի հայտնագործման 150 ամյակը: Այն ստեղծել է ռուս անվանի գիտնական-հանրագետ, քիմիկոս, ֆիզիկոս, երկրաբան, չափագետ, տեխնոլոգ, գյուտարար, Սանկտ-Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ Դմիտրի Մենդելեևը:Ի նշանավորումն 19-րդ դարի երկրորդ կեսի պատմական այդ իրադարձության՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի որոշմամբ 2019 թվականը հայտարարվել է քիմիական տարրերի Դ. Ի. Մենդելեևի պարբերական համակարգի միջազգային տարի:

19-րդ դարի երկրորդ կեսին և 20-րդ դարի սկզբին նոր արդյունքներ արձանագրվեցին հիմնարար գիտությունների բնագավառում:Տեսական նոր հետազոտությունների արդյունքում արմատապես փոխվեցին աշխարհի վերաբերյալ մարդկության պատկերացումները, որոնց հեղինակները ականավոր գիտնականներ էին` անգլիացի բնագետ Չարլզ Դարվին, գերմանացի Ալբերտ Այնշթայն և ռուս քիմիկոս Դմիտրի Մենդելեև: Քիմիական տարրերի պարբերական օրենքը և աղյուսակը անմահացրին մեծ գիտնականի անունը:

[Մարգարյան Նաիրա]

Դմիտրի Մենդելեև
Ռուս քիմիկոս, գիտնական, ուսուցիչ Դմիտրի Մենդելեևը (1834թ. փետրվարի 8 - 1907թ. փետրվարի 2) 1869 թ. բացահայտել է քիմիական տարրերի պարբերականության օրենքը` բնագիտության հիմնական օրենքներից մեկը: Թողել է մոտ 500 տպագրական աշխատություններ, որոնց մեջ է դասական «Քիմիայի հիմունքները»՝ առաջին կառուցվածքային շարադրանքն անօրգանական քիմիայից:
Դ. Ի. Մենդելեևը գիտության այնպիսի բնագավառների հիմնային հետազոտությունների հեղինակ է, ինչպիսիք են քիմիան, քիմիական տեխնոլոգիաները, ֆիզիկան, չափագիտությունը, օդագնացությունը, օդերևութաբանությունը, գյուղատնտեսությունը, տնտեսագիտությունը և այլ գիտություններ, որոնք սերտորեն կապ ունեին Ռուսաստանի արտադրողական ուժերի զարգացման կարիքների հետ:



Նա հիմք է դրել լուծույթների տեսությունը, առաջարկել է նավթի բաժանման ֆրակցիոն մեթոդը, հայտնագործել է անծուխ վառոդի տեսակներից մեկը, պրոպագանդել է հանքանյութերի օգտագործումը, երաշտային հողերի ոռոգումը: 1865-1890թթ. եղել է Պետերբուրգյան համալսարանի պրոֆեսոր:

[Անուշ Ղալայան]

Дмитрий Иванович Менделеев. Гении и злодеи.

[Նարինե Այվազյան]

Քիմիական տարրերի դասակարգման առաջին փորձերը

Գիտության բոլոր ոլորտներում կուտակված փաստերի հետևանքով անհրաժեշտություն է առաջանում դասակարգել,այսինքն համախմբել այդ փաստերը խմբերում և կապ գտնել դրանց միջև:Աշակերտներին արդեն հայտնի է կենդանիների և բույսերի դասակարգումը: Պետք է նշել,որ դա միանգամից չի կատարվել:
19-րդ դարի սկզբում արագորեն ավելանում էր բացահայտված տարրերի թիվը և անհրաժեշտություն կար դրանք դասակարգել:Առաջին դասակարգման փորձերը կատարել է Բերցելիուսը` տարրերը բաժանելով մետաղների և ոչ մետաղների: Գիտենք,որ այդպիսի բաժանման հիմքում ընկած են պարզ նյութերի ֆիզիկական հատկությունները և տարրերի քիմիական հատկությունները:Բայց բնորոշ հատկություն-ները դրսևորվում են միայն տիպիկ մետաղների և ոչ մետաղների մոտ: Շատ տարրեր ցուցաբերում են և' մետաղներին, և' ոչ մետաղներին բնորոշ հատկություններ,այսինքն` ամֆոտեր են:Ահա թե ինչու այդ բաժանմանը փոխարինելու եկավ մի դասակարգում, որը հիմնվում էր նման տարրերը խմբերի միավորելու վրա:

[Նարինե Այվազյան]

Տարրերի պարբերական համակարգում տարրերը դասավորված են ըստ կարգահամարների՝ ատոմների միջուկներում եղած պրոտոնների թվի աճի։ Քանի որ շատ էին տարրերը և ցաքուցրիվ էր նրանց վիճակը Դ.Ի. Մենդելեևը համարակալեց և դասակարգեց:Նկատվեցին, որ ամեն ութ տարրից հետո կրկնում են տարրերի հատկությունները: Ակլալիական մետաղից ութերորդը ալկալիական մետաղ, հաոգենից ութերորդը հալոգեն, իներտ գազից հետո ութերորդը իներտ գազ: Այդ շարքը բաժանեցին ավելի կարճ շարքերի այնպես, որ ալիկալիական մետաղները լինեն իրար տակ, հալոգենները իրար տակ, իներտ գազերը իրար տակ: Այդ շարքերը կոչվեցին պարբերություններ: Պարբերությունը՝տարերրի հորիզոնական շարքեր են, գրված ըստ կարգաթվերի մեծացումով, սկսվում են ալկալիական մետաղով վերջանում ազնիվ գազով:

Շնորհակալ եմ հարգելի Նարինե Մարգարյան:Ստորև կներկայացնեմ տարրերի դասակարգման առաջին փորձերը,և հետո միայն Մենդելեևի հայտնագործությունը:

[Նարինե Այվազյան]

19-րդ դարի երկրորդ կեսին և 20-րդ դարի սկզբին նոր արդյունքներ արձանագրվեցին հիմնարար գիտությունների բնագավառում:Տեսական նոր հետազոտությունների արդյունքում արմատապես փոխվեցին աշխարհի վերաբերյալ մարդկության պատկերացումները, որոնց հեղինակները ականավոր գիտնականներ էին` անգլիացի բնագետ Չարլզ Դարվին, գերմանացի Ալբերտ Այնշթայն և ռուս քիմիկոս Դմիտրի Մենդելեև: Քիմիական տարրերի պարբերական օրենքը և աղյուսակը անմահացրին մեծ գիտնականի անունը:

Լաուրա ջան, համաձայն եմ ձեզ հետ,որ քիմիական տարրերի պարբերական օրենքը և աղյուսակը անմահացրին մեծ գիտնականի անունը:Պարբերական օրենքը բնության հիմնարար օրենքներից է:
Դ.ի.Մենդելեևի հանճարեղությունը կայանում էր նրանում,որ միայն նա գտավ քիմիական տարրերի միջև գոյություն ունեցող և դրանք օրինաչափորեն միավորող կապ:Տարրերի դասակարգման հիմքում նա դրեց ատոմային զանգվածները:

[Ալվարդ Ալեքսանյան]

https://lib.armedu.am/resource/16111

[Kristine Charchyan]

Գալիումը — , տարրերի պարբերական համակարգի 3-րդ խմբի քիմիական p տարրն է, կարգահամարը՝ 31, ատոմական զանգվածը՝ 69,72։ Գալիում» տարրի գոյությունը և նրա հիմնական հատկությունները կանխագուշակել է Դ․ Ի․ Մենդելեևը, 1870 թվականին։

Մենդելեևը բավականին լավ նկարագրել է տարրի ոչ միայն ֆիզիկական և քիմիական հատկությունները, այլ նաև սպեկտրոսկոպիայի բացահայտման եղանակը։ Հոդվածում Մենդելեևը ցույց տվեց, որ ատոմային զանգվածը 6 գ/սմ3։

Հայտնաբերել է Պ․ է․ Լեկոք դը Բուաբոդրանը ցինկի փայլում և անջատել 1875 թվականին։ Անվանվել է հայտնաբերման վայրի՝ Ֆրանսիայի (Gallia) անունով։ 1875 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Փարիզի ակադեմիայի նիստում կարդացել են Պ․ Է․ Լեկոք դը Բուաբոդրանի նամակը, որում գրված էր նոր տարրի և նրա հատկությունների ուսումնասիրությունների մասին։ Նամակում ասվում էր, որ 1875 թվականի օգոստոսի 27-ին երեկոյան ժամը 3-ի և 4-ի կողմերը նա հայտնաբերել է նոր տարրի պարզ նմուշը։ Ուսումնասիրելով նմուշի սպեկտրը, Պ․ Է․ Լեկոք դը Բուաբոդրանը բահայտեց երկու նոր մանուշակագույն գծեր։ Այդ նույն նամակում նա առաջարկեց նոր տարն անվանել Gallium:

Տարրն իր անվանումը ստացել է Ֆրանսիայի պատվին։

[Larisa Melikyan]

2019 թվականին լրանում է քիմիական տարրերի պարբերական օրենքի հայտնագործման 150 ամյակը: Այն ստեղծել է ռուս անվանի գիտնական-հանրագետ, քիմիկոս, ֆիզիկոս, երկրաբան, չափագետ, տեխնոլոգ, գյուտարար, Սանկտ-Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ Դմիտրի Մենդելեևը:Ի նշանավորումն 19-րդ դարի երկրորդ կեսի պատմական այդ իրադարձության՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի որոշմամբ 2019 թվականը հայտարարվել է քիմիական տարրերի Դ. Ի. Մենդելեևի պարբերական համակարգի միջազգային տարի:

Հարգելի Նարինե շատ հետաքրքիր թեմա եք առաջադրել: Երևի թե չկա մեկը, որ չիմանա Մենդելեևի անունը, որը կապված է այն բանի հետ, որ իր հայտնաբերած պարբերական աղյուսակը կովում է իր անունով: Շատերն անգամ առանց գիտակցելու նրա հայտնագործության գիտական կարևորությունը, պարզապես հիշում են նրա անունը: Իմ կարծիքով նա աշխարհում ամենաճանաչվածներից մեկն է:

[Լաուրա Աթանեսյան]

Հարգելի Նարինե մի շատ հետաքրքիր զուգադիպություն նկատեցի: Ինչպես գրում է մեծն բանաստեղծ Պարույր Սևակը 1869 թվականը <<բեղուն>> էր հայ ժողովրդի համար, քանի որ այդ թվին ծնվեցին երկու մեծություններ. Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը և Ամենայն երգահան Կոմիտասը: Սակայն պարզվում է ,որ 1869 թվականը <<բեղուն>> էր նաև գիտության զարգացման, հատկապես քիմիայի բնագավառում:Նույն 1869 թվականին Դմիտրի Մենդելեևը ստեղծեց պարբերական աղյուսակը:

[Նարինե Այվազյան]

Հարգելի Նարինե մի շատ հետաքրքիր զուգադիպություն նկատեցի: Ինչպես գրում է մեծն բանաստեղծ Պարույր Սևակը 1869 թվականը <<բեղուն>> էր հայ ժողովրդի համար, քանի որ այդ թվին ծնվեցին երկու մեծություններ. Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը և Ամենայն երգահան Կոմիտասը: Սակայն պարզվում է ,որ 1869 թվականը <<բեղուն>> էր նաև գիտության զարգացման, հատկապես քիմիայի բնագավառում:Նույն 1869 թվականին Դմիտրի Մենդելեևը ստեղծեց պարբերական աղյուսակը:

Լաուրա ջան,իմ կարծիքով 1869թվականը ,,բեղուն,, էր ոչ միայն համաշխարհային գիտության զարգացման,այլ նաև՝ արվեստի:Քանի որ Ամենայն երգահան Կոմիտասը հայտնի էր ոչ միայն Հայաստանում,այլ նաև աշխարհում:Նա իր նպաստն է ունեցել համաշխարհային երգարվեստի զարգացման գործում: