Ուսուցչի մանկավարժական տակտը, վարպետությունն ու հեղինակությունը

[Անահիտ Բաղդասարյան]

Եթե ցանկացած ուսուցիչ պահի այս 6 կանոնները, ապա նա միշտ կմնա իր բարձունքի վրա
1. ՈՒսուցիչը նվիրված է իր աշխատանքին, բարձր է պահում մասնագիտության վարկանիշը և մեծ պատասխանատվությամբ է վերաբերվում իր մասնագիտական պարտականությունների կատարմանը։
2. ՈՒսուցիչը պահանջկոտ է սեփական անձի նկատմամբ և շարունակ ձգտում է ինքնակատարելագործման։
3. Ուսուցիչը հետևողականորեն զբաղվում է ինքնակրթությամբ, աշխատում իր որակավորման բարձրացման ուղղությամբ և որոնում աշխատանքի ավելի արդյունավետ մեթոդներ։
4. ՈՒսումնական գործընթացի որակի բարելավման նպատակով ուսուցիչը կատարում է մշտական դիտարկում և ինքնադիտարկում:
5. ՈՒսուցիչը գնահատում է ոչ միայն սովորողներին, այլև դասավանդման գործընթացը, կիրառված մեթոդները, խոսքային ձևակերպումները` դրանք կատարելագործելու միտումով:
6. ՈՒսուցիչը ազնիվ և օրինապահ քաղաքացի է։ Նա անթուլատրելի է համարում կոռուպցիան և զերծ է մնում ինչպես կաշառք վերցնելուց, այնպես էլ որևէ մեկին կաշառք տալուց։

Շատ ուսանելի կանոններ են, հարգելի Լիլիթ: Այս կանոնները պետք է յուրաքանչյուր ուսուցիչ ամրագրի իր հոգում, սրտում, գործելակերպում և եթե կարողանա չշեղվել դրանցից, ուրեմն, իրավամբ ուսուցիչ կոչմանն արժանի է:

[Lilit Sahakyan]

Ուսուցչի էթիկայի նորմերի սկզբունքներն են.
• հարգանք երեխայի իրավունքների ու ազատությունների հանդեպ
• մարդասիրություն
• հոգատարություն
• օրինապահություն
• պատասխանատվություն
• ժողովրդավարություն
• համագործակցություն
• համերաշխություն
• հանդուրժողականություն
• արժանապատվություն
• արդարություն
• անաչառություն
• արհեստավարժություն
• հարգանք կրթական գործընթացի մասնակից կողմերի հանդեպ
Վերոնշյալ ցանկը սպառիչ չէ և կարող է լրացվել նշված սկզբունքներին չհակասող և իրենից բարոյական արժեք ներկայացնող այլ սկզբունքներով ևս:

Աղբյուրը՝ ՈՒՍՈՒՑՉԻ ԷԹԻԿԱՅԻ ՆՈՐՄԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

[Նարինե Մարկոսյան]

Ուսումնական գործընթացում ի՞նչ նշանակություն ունի ուսուցչի մանկավարժական տակտը, վարպետությունն ու հեղինակությունը։

Մանկավարժական տակտը աշակերտների հետ ունեցած փոխհարաբերության նպատակահարմարության չափն է, որի հիմքում ընկած է` նրա խոսքը, գործողությունները , զգացմունքները և այլն: Տակտը ոչ միայն պրոֆեսիոնալ պահանջ է ուսուցչի աշխատանքում, այլև ներգործության հզոր միջոց: Ուսուցիչը, հարգելով աշակերտին, հարգում է նաև իրեն: Տակտը թույլ է տալիս մանկավարժին հրաժարվել իր վարքի վերահսկողությունից և ամեն րոպե չմտածել , թե իր գործողությունները որքանով են արդարացի: Մանկավարժական տակտը բնորոշվում է աշակերտի նկատմամբ ուսուցչի բարոյական բարձր, արդարացի ու օբյեկտիվ վերաբերմունքով:

[Անահիտ Բաղդասարյան]

ՈՒՍՈՒՑԻՉ - ԱՇԱԿԵՐՏ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
1. ՈՒսուցիչն աշակերտների հետ իր հարաբերությունները կառուցում է փոխադարձ հարգանքի վրա։ Նա հարգում է աշակերտների անհատականությունը՝ անկախ նրանց տարիքային և անձնային առանձնահատկություններից, դավանանքից, ազգային կամ սոցիալական ծագումից, ծնողների ունեցվածքի,հասարակական դիրքի կամ որևէ այլ կարգավիճակի հետ կապված հանգամանքից։
2. ՈՒսուցիչն անաչառ ու բարյացակամ է բոլոր աշակերտների նկատմամբ, հետևողական է նրանց կրթական պահանջների բավարարման գործում, պատրաստակամությամբ է արձագանքում այդ առնչությամբ ծագած բոլոր խնդիրներին։
3. ՈՒսուցիչը նպաստում է սովորողների մեջ դրական անձնային հատկանիշների և միջանձնային որակների զարգացմանը, այդ թվում՝ ինքնուրույնություն, ինքնավերահսկում, ինքնակրթություն, համագործակցելու և ուրիշներին օգնելու պատրաստակամություն և այլն։
4. ՈՒսուցիչը պահանջկոտ և հետևողական է բոլոր սովորողների նկատմամբ, ընդ որում այդ պահանջկոտությունը հիմնավորված է և ունի դրական ուղղվածություն։
5. ՈՒսուցիչն անաչառ է իր գնահատականների մեջ, դրանք հիմնավորված են և անկողմնակալ։ Սաների նվաճումները գնահատելիս ուսուցիչը պարտավոր է ձգտել օբյեկտիվության և արդարության։ Նա չի կարող բարձրացնել կամ իջեցնել սաների գնահատականները սեփական հայեցողությամբ, առաջադիմությունը արհեստականորեն բարձրացնելու նպատակով նրանց փոխարեն ուղղել թույլ տրված սխալները կամ քողարկել դրանք։
6. ՈՒսուցիչը մեկնաբանում է իր նշանակած գնահատականները, իսկ սխալ գնահատում հայտնաբերելու դեպքում անմիջապես ուղղում գնահատականը:
7. ՈՒսուցիչը պարտավոր է գաղտնի պահելու սովորողի մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիությանն առնչվող տեղեկատվությունը, ինչպես նաև
նրա կողմից իրեն վստահված գաղտնիքը՝ բացառությամբ ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերի։ Սովորողի անձին վերաբերող տեղեկատվությունը ուսուցիչը կարող է օգտագործել բացառապես ի շահ սովորողի:
8. ՈՒսուցիչն իրավունք չունի իր կատարած աշխատանքի դիմաց աշակերտներից կամ նրանց ծնողներից լրացուցիչ վարձատրություն ակնկալել և պահանջել՝ բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի։ Եթե ուսուցիչը զբաղվում է մասնավոր պրակտիկայով, ապա նրա վարձատրման պայմանները պետք է համաձայնեցվեն աշխատանքի սկզբում և գրանցվեն պայմանագրում։
9. ՈՒսուցիչը հարգում է իր սաների մտքի, խղճի և դավանանքի ազատությունը, պատշաճ ուշադրություն է դարձնում սաների արտահայտած հայացքներին ու կարծիքներին և նրանց չի պարտադրում իր սեփական հայացքները։

Երեխաների նկատմամբ, ճիշտ է , պետք է ցուցաբերել մարդասիրական վերաբերմունք և խելացի պահանջկոտություն: Ուսուցիչն իր դաստիարակությամբ սովորողին պետք է սովորեցնի հաղթահարել դժվարությունները, չվհատվել, չհուսահատվել դրանց դեպքում, չմեծամտանալ հաջողություններ ունենալիս:

[Վ. Հովհաննիսյան]

Սիրելի Անահիտ ջան,գիտե՞ք թե սովորողների կողմից երբ կարժանանաք հարգանքի, երբ երեխան հավատա, որ դուք վստահում եք նրա ուժերին, երբ նա ձեր կողմից իր հանդեպ մարդկային վերաբերմունք զգա, սեր զգա: Չի կարելի և հնարավոր չէ չսիրելով ճանաչել երեխային: Նրանց նկատմամբ տածած սերը պիտի լինի իմաստուն, մարդկայնորեն: Ուսուցիչը ոչ մի պարագայում չպիտի վիրավորի սովորողի մարդկային արժանապատվությունը: Սիրո, փոխըմբռնման, հավատի , վստահության առկայության դեպքում ուսուցիչը իր գործունեության մեջ զգալի հաջողություններ կունենա:

[Lil85]

Սիրելի Անահիտ ջան,գիտե՞ք թե սովորողների կողմից երբ կարժանանաք հարգանքի, երբ երեխան հավատա, որ դուք վստահում եք նրա ուժերին, երբ նա ձեր կողմից իր հանդեպ մարդկային վերաբերմունք զգա, սեր զգա: Չի կարելի և հնարավոր չէ չսիրելով ճանաչել երեխային: Նրանց նկատմամբ տածած սերը պիտի լինի իմաստուն, մարդկայնորեն: Ուսուցիչը ոչ մի պարագայում չպիտի վիրավորի սովորողի մարդկային արժանապատվությունը: Սիրո, փոխըմբռնման, հավատի , վստահության առկայության դեպքում ուսուցիչը իր գործունեության մեջ զգալի հաջողություններ կունենա:

Սիրելի Վ. Հովհաննիսյան, ես համաձայն եմ Ձեզ հետ: Ուսուցիչը միայն հարգանքի և սիրո կարժանանա այն դեպքում, եթե <<սիրտը նվիրի երեխաներին>>:

[Անահիտ Բաղդասարյան]

Սիրելի Վ. Հովհաննիսյան, ես համաձայն եմ Ձեզ հետ: Ուսուցիչը միայն հարգանքի և սիրո կարժանանա այն դեպքում, եթե <<սիրտը նվիրի երեխաներին>>:

Ես նույնպես համամիտ եմ սիրելի Վ.Հովհաննիսյան, աշակերտը սիրում է բարի, հոգատար, նվիրված, խորաթափանց ուսուցչին: Նրան ով անհրաժեշտության դեպքում ներում է, երբեք չի նվաստացնում, անհարկի հանդիմանություններով չի նեղում, ով վստահում է աշակերտի ուժերին

[Վ. Հովհաննիսյան]

Սիրելի Անահիտ ջան,մանկավարժական տակտի ու էթիկայի նորմերի մասին բավականին հետաքրքիր դիտարկում է անցկացրել ռուս մեծ մանկավարժ՝ Վասիլի Սուխոմլինսկին: <<Ինչպես մարդն առանց ձայնի չի կարող երգել , զուրկ լինել երաժշտական լսողությունից ու լինել երաժիշտ, այնպես էլ մանկավարժական տակտից զուրկ մարդը ուսուցիչ չի կարող լինել: Չի կարելի վիրավորել , անարգել ու ստորացնել երեխային, չի կարելի խոցել նրա սիրտը: Դրանով կարելի է նրա մեջ չարիք սերմանել, որը կվերածվի ամենաանսիրտ ու դաժան արարքների: Երեխայի բարի էության նկատմամբ հավատն է, որ ընդունակ է նրա մեջ հաստատել ամբողջ գեղեցիկն ու վեհը: Չի կարող լինել այնպես, որ ճիշտ դաստիարակություն ստացած երեխան մեծանա խուլիգան, լկտի, ստախոս ու անբարոյական էակ>>:

[Անահիտ Բաղդասարյան]

Սիրելի Անահիտ ջան,մանկավարժական տակտի ու էթիկայի նորմերի մասին բավականին հետաքրքիր դիտարկում է անցկացրել ռուս մեծ մանկավարժ՝ Վասիլի Սուխոմլինսկին: <<Ինչպես մարդն առանց ձայնի չի կարող երգել , զուրկ լինել երաժշտական լսողությունից ու լինել երաժիշտ, այնպես էլ մանկավարժական տակտից զուրկ մարդը ուսուցիչ չի կարող լինել: Չի կարելի վիրավորել , անարգել ու ստորացնել երեխային, չի կարելի խոցել նրա սիրտը: Դրանով կարելի է նրա մեջ չարիք սերմանել, որը կվերածվի ամենաանսիրտ ու դաժան արարքների: Երեխայի բարի էության նկատմամբ հավատն է, որ ընդունակ է նրա մեջ հաստատել ամբողջ գեղեցիկն ու վեհը: Չի կարող լինել այնպես, որ ճիշտ դաստիարակություն ստացած երեխան մեծանա խուլիգան, լկտի, ստախոս ու անբարոյական էակ>>:

Շնորհակալություն, սիրելի գործընկեր, ինքս էլ շատ եմ գնահատում նրա մանկավարժական հայացքները, որովհետև դրանք ամրացված են նրա մանկավարժական գործունեությամբ։ Երանի թե մենք էլ կարողանայինք նրա պես մանկավարժ լինել և մեր սիրտը նրա պես կարողանայինք նվիրել երեխաներին։

[Վ. Հովհաննիսյան]

Շնորհակալություն, սիրելի գործընկեր, ինքս էլ շատ եմ գնահատում նրա մանկավարժական հայացքները, որովհետև դրանք ամրացված են նրա մանկավարժական գործունեությամբ։ Երանի թե մենք էլ կարողանայինք նրա պես մանկավարժ լինել և մեր սիրտը նրա պես կարողանայինք նվիրել երեխաներին։

Անահիտ ջան, բոլորիս ցանկությունը մեկն է, որ մեր երեխաները լինեն երջանիկ ինչպես իրենց ընտանիքներում այնպես էլ դպրոցում: Ոչ ոք չի ցանկանում երեխային բթամիտ, կամակոր կամ անպատասխանատու մարդ դաստիարակել: Սակայն պատահում է, որ շատ երեխաներ տարիների ընթացքում ձեռք են բերում բնավորության այդ անցանկալի հատկանիշները , կամաց-կամաց կորցնելով սեփական հավատը իրենց ուժերի ու ընդունակությունների , ապա՝ շրջապատի հանդեպ:Այստեղ է, որ երեխան կարիք է զգում բանիմաց ու խոհեմ մանկավարժի, ով ունակ է դառնալու երեխայի իսկական ընկերն ու հավատարիմ բարեկամը:

[Անահիտ Բաղդասարյան]

Անահիտ ջան, բոլորիս ցանկությունը մեկն է, որ մեր երեխաները լինեն երջանիկ ինչպես իրենց ընտանիքներում այնպես էլ դպրոցում: Ոչ ոք չի ցանկանում երեխային բթամիտ, կամակոր կամ անպատասխանատու մարդ դաստիարակել: Սակայն պատահում է, որ շատ երեխաներ տարիների ընթացքում ձեռք են բերում բնավորության այդ անցանկալի հատկանիշները , կամաց-կամաց կորցնելով սեփական հավատը իրենց ուժերի ու ընդունակությունների , ապա՝ շրջապատի հանդեպ:Այստեղ է, որ երեխան կարիք է զգում բանիմաց ու խոհեմ մանկավարժի, ով ունակ է դառնալու երեխայի իսկական ընկերն ու հավատարիմ բարեկամը:

Սիրելի Վ․Հովհաննիսյան, ուսուցիչը ոչ թե պետք է լինի միայն այս կամ այն առարկան ուսուցանողը, իր մասնագիտությանը տիրապետող մարդ, այլ պետք է պատասխանատվության մեծ զգացումով վերաբերվի դաստիարակության գործին։ Նա պետք է իմանա մանկավարժություն, հոգեբանություն, օժտված լինի մանկավարժական տակտով և վարպետությամբ

[Անահիտ Բաղդասարյան]

Խոսելով ուսուցչի մասին՝ մեծերը բազում դրական ածականներով են մեծարել նրան՝ գտնելով, որ մարդկության ապագան նրա ձեռքումն է, հետևապես նա պետք է լինի բարոյականության տիպար, շնորհված լինի բոլոր դրական կողմերով, սիրի իր մասնագիտությունը, աշակերտներին։ Մանկավարժական վարպետություն և տակտ ունեցող ուսուցիչը չի կարող հեղինակություն չունենալ։ Հեղինակությունը հաջող դաստիարակության, ուսուցման անհրաժեշտ պայմաններից մեկն է, որն արտահայտվում է աշակերտների վրա ուսուցչի ունեցած ազդեցությամբ։ Ուսուցչի հեղինակությունը կախված է ուսուցչի անհատական որակների ամբողջությունից, մասնավորապես առարկայի իմացությունից, վճառականությունից, զսպվածությունից։

[Վ. Հովհաննիսյան]

Խոսելով ուսուցչի մասին՝ մեծերը բազում դրական ածականներով են մեծարել նրան՝ գտնելով, որ մարդկության ապագան նրա ձեռքումն է, հետևապես նա պետք է լինի բարոյականության տիպար, շնորհված լինի բոլոր դրական կողմերով, սիրի իր մասնագիտությունը, աշակերտներին։ Մանկավարժական վարպետություն և տակտ ունեցող ուսուցիչը չի կարող հեղինակություն չունենալ։ Հեղինակությունը հաջող դաստիարակության, ուսուցման անհրաժեշտ պայմաններից մեկն է, որն արտահայտվում է աշակերտների վրա ուսուցչի ունեցած ազդեցությամբ։ Ուսուցչի հեղինակությունը կախված է ուսուցչի անհատական որակների ամբողջությունից, մասնավորապես առարկայի իմացությունից, վճառականությունից, զսպվածությունից։

Մանկավարժական տակտի ու էթիկայի նորմերի մասին բավականին հետաքրքիր դիտարկում է անցկացրել ռուս մեծ մանկավարժ՝ Վասիլի Սուխոմլինսկին: <<Ինչպես մարդն առանց ձայնի չի կարող երգել , զուրկ լինել երաժշտական լսողությունից ու լինել երաժիշտ, այնպես էլ մանկավարժական տակտից զուրկ մարդը ուսուցիչ չի կարող լինել: Չի կարելի վիրավորել , անարգել ու ստորացնել երեխային, չի կարելի խոցել նրա սիրտը: Դրանով կարելի է նրա մեջ չարիք սերմանել, որը կվերածվի ամենաանսիրտ ու դաժան արարքների: Երեխայի բարի էության նկատմամբ հավատն է, որ ընդունակ է նրա մեջ հաստատել ամբողջ գեղեցիկն ու վեհը: Չի կարող լինել այնպես, որ ճիշտ դաստիարակություն ստացած երեխան մեծանա խուլիգան, լկտի, ստախոս ու անբարոյական էակ>>:

Գաղտնիք չէ, որ որոշ <<վայ>>մանկավարժներ իրենց մանկավարժական ցածր կուլտուրայով ու մանկավարժին ոչ հարիր պահվածքով ինչպես են արատավորում մանկավարժի անունն ու պատվաբեր աշխատանքը: Իրենց հույզերին ու զգացմունքներին չկարողանալով տիրապետել անցնում են երեխաների նկատմամբ գործադրվող ուժի, առանց հաշվի առնելու, որ դա անենևին էլ նրա նկատմամբ դաստիարակչական աշխատանքի ձև չի: Երեխային չես կարող սանձել բռունցքի, բղավոցի կամ անվայել խոսքերի միջոցով: պիտի կարողանալ հասկանալ, թե այդ պահին ո՞րն է սովորողի անկարգության պատճառը: Իսկ դրանք բազմաթիվ են.
Միայն կարդացած, իր գործում հմտացած, մանկավարժական արվեստի զինանոցի հնարավորություններին տիրապետող ուսուցիչը կարող է գտնել սովորողի սիրտը նվաճելու ճանապարհը, հակառակ դրան մանկավարժական բոլոր համակարգերը կխզվեն:

[Անահիտ Բաղդասարյան]

Մանկավարժական տակտի ու էթիկայի նորմերի մասին բավականին հետաքրքիր դիտարկում է անցկացրել ռուս մեծ մանկավարժ՝ Վասիլի Սուխոմլինսկին: <<Ինչպես մարդն առանց ձայնի չի կարող երգել , զուրկ լինել երաժշտական լսողությունից ու լինել երաժիշտ, այնպես էլ մանկավարժական տակտից զուրկ մարդը ուսուցիչ չի կարող լինել: Չի կարելի վիրավորել , անարգել ու ստորացնել երեխային, չի կարելի խոցել նրա սիրտը: Դրանով կարելի է նրա մեջ չարիք սերմանել, որը կվերածվի ամենաանսիրտ ու դաժան արարքների: Երեխայի բարի էության նկատմամբ հավատն է, որ ընդունակ է նրա մեջ հաստատել ամբողջ գեղեցիկն ու վեհը: Չի կարող լինել այնպես, որ ճիշտ դաստիարակություն ստացած երեխան մեծանա խուլիգան, լկտի, ստախոս ու անբարոյական էակ>>:

Գաղտնիք չէ, որ որոշ <<վայ>>մանկավարժներ իրենց մանկավարժական ցածր կուլտուրայով ու մանկավարժին ոչ հարիր պահվածքով ինչպես են արատավորում մանկավարժի անունն ու պատվաբեր աշխատանքը: Իրենց հույզերին ու զգացմունքներին չկարողանալով տիրապետել անցնում են երեխաների նկատմամբ գործադրվող ուժի, առանց հաշվի առնելու, որ դա անենևին էլ նրա նկատմամբ դաստիարակչական աշխատանքի ձև չի: Երեխային չես կարող սանձել բռունցքի, բղավոցի կամ անվայել խոսքերի միջոցով: պիտի կարողանալ հասկանալ, թե այդ պահին ո՞րն է սովորողի անկարգության պատճառը: Իսկ դրանք բազմաթիվ են.
Միայն կարդացած, իր գործում հմտացած, մանկավարժական արվեստի զինանոցի հնարավորություններին տիրապետող ուսուցիչը կարող է գտնել սովորողի սիրտը նվաճելու ճանապարհը, հակառակ դրան մանկավարժական բոլոր համակարգերը կխզվեն:

Ուսուցիչը որքան լավ կարողանա դասարանում ստեղծել և պահպանել բարոյահոգեբանական առողջ մթնոլորտ, այնքան արագ կհասնի իր առջև դրված նպատակին:

[Սուսաննա Օհանյան]

Եթե մենք այսօր սովորեցնենք ինչպես երեկ, ապա կկորցնենք երեխայի վաղվա օրը