Հայտարարություն

Collapse
No announcement yet.

Ավետիք Իսահակյան

Collapse
X
 
  • Զտիչ
  • Ժամանակ
  • Show
Clear All
նոր գրառումներ

  • Ավետիք Իսահակյան

    Ավետիք Իսահակյան Սահակի (Հոկտեմբեր 30, 1875, Ալեքսանդրապոլ - Հոկտեմբեր 17, 1957, Երևան), բանաստեղծ, արձակագիր, հասարակական գործիչ, Հայաստանի ԳԱ ակադեմիկոս: Սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, 1893-ին ընդունվել է Լայպցիգի համալսարան՝ որպես ազատ ունկնդիր:

    Կենսագրություն

    Գրակ. գործունեությանը զուգնթաց վաղ երիտասարդական տարիներից զբաղվել է նաև քաղաքական գործունեությամբ։ 1895 թվականին վերադառնալով Լայպցիգից՝ ընդգրկվել է նորաստեղծ ՀՀԴ կուսակցության Ալեքսանդրապոլի կոմիտեի մեջ, մասնակցել Ալեքսանդրապոլից Արևմտյան Հայաստան ուղարկվող զինյալ խմբերի ստեղծմանը, զենք և դրամական միջոցների հայթհայթման գործին։ 1896 թվականին ձերբակալվել է և մեկ տարի արգելափակվել Երևանի բերդում:

    Բանտից դուր գալուց հետո տպագրել է «Երգեր և վերքեր» բանաստեղծությունների իր առաջին գիրքը (1897), սակայն շուտով կրկին ձեռբակալվել է և, որպես ցարական միապետության դեմ պայքարող «Ընդհատակյա հեղափոխական կազմակերպոււթյունների» անդամ, աքսորվել Օդեսա։ 1897 թվականին մեկնել է արտասահման, Ցյուրիխի համալսարանում ունկդրել գրականության և փիլիսոփայության պատմություն։ 1902 թվականին վերադարձել է հայրենիք, ապա հաստատվել Թիֆլիսում։ 1899-1906 թվականին ստեղծել է «Հայդուկի երգեր» բանաստեղծությունների շարքը, որը դարձավ հայ ֆիդայական պայքարի անդրանիկ արտահայտությունը հայ դասական պոեզիայի մեջ։ 1908 թվականի դեկտեմբերին, ի թիվս 158 հայ առաջադեմ մտավորականների, Իսահակյանը ձերբակալվել է «դաշնակցության գործով» և կես տարի Թիֆլիսի Մետեխի բանտում մնալուց հետո (ինչպես և Հովհաննես Թումանյանը), խոշոր գրավով ազատվել է կալանքից: Կովկասում մնալը այլևս անհնար էր և 1911 թվականին Իսահակյանը տարագվել է։

    Բնավ չհավատալով երիտթուրքերի խոստումներին Արևմտյան Հայաստանի ինքնավարության վերաբերյալ և ենթադրելով, որ Հայաստանին սպառնացող պանթուրքական վտանգը կարող է կանխել Թուրքիայի հովանավոր կայզերական Գերմանիան, Իսահակյանը մեկնել է Բեռլին և մի շարք գերմանական մտավորականների հետ մասնակցել Գերմանա-հայկական ընկերության ստեղծմանը՝ միաժամանակ խմբագրելով ընկերության «Մեսրոբ» պարբերական հանդեսը։ Սկսված առաջին համաշխարհային պատերազմը և Մեծ եղեռնը հաստատեցին Իսահակյանի ամենամռայլ կանխատեսումները երիտթուրքերի հայաջինջ քաղաքականության վերաբերյալ։ Պատերազմից և եղեռնից հետո Իսահակյանը արտացոլել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրն ու նրա հերոսական ազատամարտը: Բանաստեղծը ձեռամուխ է եղել հայերի ցեղասպանության մեղադրականի՝ «Սպիտակ գրքի» ստեղծմանը, որի մի զգալի հատվածը տեղ է գտել 1915-1922 թվականի «Հիշատակարան» գրառումներով։ Այդ ժամանակահատվածում Իսահակյանը հիմնականում հանդես է եկել հրապարակախոսական հոդվածներով, որոնց բովանդականությունը Հայկական հարցն էր, Հայաստանի վերամիավորման խնդիրը, հայկական պետականության վերականգնումը։ Եղեռնի ծանր պատկերներով են հագեցած նրա «Ձյունն է եկել ծածկել հիմա...», «Հայաստանին», «Ահա նորեն գարուն եկավ» բանաստեղծությունները։

    XIX դարի վերջի և XX դար սկզբի հայ քաղաքական կյանքի, Հայկակական հարցի յուրահատուկ համայնապատկերը պիտի դառնար Իսահակյանի «Ուստա Կարոն» մեծածավալ վեպը, որը մշտապես ուղեկցեց գրողին ստեղծագործական կյանքում և ավաղ մնաց անավարտ։ «Ուստա Կարոն» կավարտվի այն օրը, երբ կլուծվի հայկական հարցը»,-ասել է Վարպետը։ Իսահակյանը այդպես էլ չկարողացավ համակերպվել Հայաստանի մասնատման գաղափարին. «...մեռնեի Սևանը ցամաքած չտեսնեի, ապրեի Արարատը մերը տեսնեի...»,— սրտի խոր կսկիծով ու ցավով կրկնում էր նա և հավատում, որ կգա ժամանակը, երբ հայ ժողովուրդը դարձյալ իր հացը կվաստակի հարազատ եզերքում։

    1926 թվականին Իսահակյանը այցելեց Խորհրդային Հայաստանը։ Այստեղ նա հրատարակեց նոր բանաստեղծությունների հավաքածու և մի շարք պատմվածքներ (օրինակ՝ «Համբերության չիբուխը» 1928)։ Վերադարձավ արտասահման 1930 թ և ապրեց այնտեղ մինչ 1936 թվականին՝ հանդես գալով որպես Խորհրդային Միության կողմնակից։ 1936 թվականաին բանաստեղծը վերջնականապես վերադարձավ հայրենիք։

    Ստացել է ԽՍՀՄ Պետական Մրցանակ (1946), 1946–1957 թվականներին Հայաստանի գրողների միության նախագահն էր:


    Տեղեկությունը վերցված է wikipedia-ից
    Վերջին խմբագրողը՝ Chuk; 18-07-10, 18:38.
    Քայլ առ քայլ՝ դարից դար

    Արտակ Հարությունյան
    Կրթական տեխնոլոգիաների ազգային կենտրոն
    ՏՀՏ բովանդակության բաժնի մասնագետ

  • #2
    Ավետիք Իսահակյան

    Ասում են, թե` դու այնպես
    Մոռացել ես ինձ, այնպես,
    Որ երբ անունս են տալիս,
    Հազիվ միտքդ եմ գալիս:
    Բայց, նազելիս, ձեր բակում
    Այն լորին է դեռ ծաղկում,
    Որի քնքուշ բույրի մեջ
    Քեզ գրկեցի սիրատենչ:
    Ու գրկիս մեջ այսօր դեռ
    Կիզող կրակ է վառվել,
    Իսկ երբ անունդ են տալիս
    Սիրտս արյուն է լալիս:
    Ախ, իրավ է` դու այնպես
    Մոռացել ես ինձ, այնպես,
    Որ երբ անունս են տալիս,
    Հազիվ միտքդ եմ գալիս...

    Ավ. Իսահակյան

    Թարթիչներդ շուք կտան
    Դեմքիդ վրա թավիշե.
    Սիրտս շուքի տակ անուշ`
    Ծվար մտած կերազե:
    Թաթիկներդ լուսեղեն-
    Լույս թռչնիկներ հեքիաթի.-
    Ճաճանչներով ոսկեղեն
    Բույն կյուսեն նոր բախտի:
    Զմրուխտ թասով գինի ես,
    Բույրդ աշխարհ է առել,
    Շուրթս վառվեց շրթներիդ,
    Աշխարհիս տերն եմ դառել:

    Ավ. Իսահակյան
    Վերջին խմբագրողը՝ anulik; 17-05-10, 10:05.

    Comment


    • #3
      Է~յ, ջան-հայրենիք, ինչքա~ն սիրուն ես,
      Սարերդ կորած երկնի մովի մեջ.
      Ջրերըդ անո'ւշ, հովերըդ անո'ւշ,
      Մենակ բալեքըդ արուն-ծովի մեջ:

      Քո հողին մեռնեմ, անգի'ն հայրենիք,
      Ա~խ քիչ է, թե մի կյանքով մեռնեմ,
      Երնեկ ունենամ հազար ու մի կյանք,
      Հազա'րն էլ սրտանց քեզ մատաղ անեմ:

      Ու հազար կյանքով քու դարդին մեռնեմ,
      Բալեքիդ մատա'ղ, մատա'ղ քու սիրուն.
      Մենակ մի կյանքը թո'ղ ինձի պահեմ,-
      Է'ն էլ քու փառքի գովքը երգելուն,-

      -Որ արտուտի պես վե~ր ու վե~ր ճախրեմ
      Նոր օրվա ծեգիդ, ազի'զ հայրենիք,
      Ու անո'ւշ երգեմ, բա'րձր ու զիլ գովեմ
      Կանաչ արևըդ, ազա'տ հայրենիք . . .

      Ավ. Իսահակյան

      Comment


      • #4
        ՄՈՐ ՍԻՐՏԸ
        (հայկական ավանդավեպ)

        Կա հինավուրց մի զրույց,
        Թե մի տղա,
        Միամորիկ,
        Սիրում էր մի աղջկա:

        Աղջիկն ասավ և «Ինձ բնավ
        Դու չես սիրում,
        Թե չէ գնա՛,
        Գնա՛ մորըդ սի՛րտը բեր»:

        Տղան մոլոր, գլխիկոր
        Քայլ առավ,
        Լացեց, լացեց,
        Աղջկա մոտ ետ դառավ:

        Երբ նա տեսավ, զայրացավ.
        — Է՛լ չերևաս
        Շեմքիս, ասավ,
        Մինչև սիրտը չըբերես:

        Տղան գնաց և որսաց
        Սարի այծյամ,
        Սիրտը հանեց,
        Բերեց տվեց աղջկան:

        Երբ նա տեսավ, զայրացավ.
        — Կորի՛ր աչքես,
        Թե հարազատ
        Մորըդ սիրտը չըբերես:

        Տղան գնաց` մորն սպանեց,
        Երբ վազ կըտար
        Սիրտը` ձեռքին,
        Ոտքը սահեց, ընկավ վար:

        Եվ սիրտը մոր ասավ տխուր,
        Լացակումած.
        — Վա՜յ, խեղճ տղաս,
        Ոչ մի տեղըդ չըցավա՞ց...

        Ավետիք Իսահակյան

        Comment


        • #5
          Օտա՜ր, ամայի՜ ճամփեքի վրա
          Իմ քարավանըս մեղմ կըղողանջե.
          Կանգնի՛ր, քարավանս, ինձի կըթվա,
          Թե հայրենիքես ինձ մարդ կըկանչե:

          Բայց լուռ է շուրջըս ու շըշուկ չըկա
          Արևա՛ռ, անդո՛րր այս անապատում.
          Ա՜խ, հայրենիքըս ինձ խորթ է հիմա,
          Ու քնքուշ սերըս ուրիշի գրկում:

          Կընոջ համբույրին է՛լ չեմ հավատա,
          Շուտ կըմոռանա նա վառ արցունքներ.
          Շարժվի՛ր, քարավանս, ինձ ո՞վ ձայն կըտա,
          իտցի՛ր, լուսնի տակ չըկա ուխտ ևսեր:

          Գընա՛, քարավանս, ինձ հետդ քա՜շ տուր
          Օտար, ամայի ճամփեքի վրա.
          Ուրտեղ կհոգնիս` գըլուխըս վար դիր
          Ժեռ-քարերի մեջ, փըշերի վըրա...


          ՄԱՅՐԻԿԻՍ

          Հայրենիքես հեռացել եմ,
          Խեղճ պանդուխտ եմ , տուն չունիմ,
          Ազիզ մորես բաժանվել եմ,
          Տըխուր-տըրտում, քուն չունիմ:

          Սարեն կուգաք, նախշուն հավքե՛ր,
          Ա՜խ, իմ մորս տեսել չե՞ք.
          Ծովեն կուգաք, մարմանդ հովե՜ր,
          Ախըր բարև բերել չե՞ք:

          Հավք ու հովեր եկան կըշտիս,
          Անձեն դիպան ու անցան.
          Պապակ-սրտիս, փափագ-սրտիս
          Անխոս դիպան ու անցա՜ն:

          Ա՜խ, քո տեսքին, անուշ լեզվին
          Կարոտցել եմ, մայրի՛կ ջան.
          Երնե՜կ, երնե՜կ, երազ լինիմ,
          Թըռնիմ մոտըդ, մայրի՜կ ջան:

          Երբ քունըդ գա, լուռ գիշերով
          Հոգիդ գըրկեմ, համբույր տամ.
          Սըրտիդ կըպնիմ վառ կարոտով,
          Լա՛մ ու խընդա՛մ, մայրի՜կ ջան...
          http://dproc.armweb.info
          http://hayschool.yolasite.com
          http://vpmivarj-s.blogspot.com
          http://english.your-talk.com

          Comment


          • #6
            Սև-մութ ամպեր չակտիդ դիզվան,
            Դուման հագար, Ալագյա՛զ,
            Սրտումս արև էլ չի ծաղկում,
            Սիրտս էլ դուման, Ալագյա՛զ:

            Զառ փեշերդ անցա, տեսա,
            Առանց դարդի սիրտ չկար,
            Ա՛խ, իմանաս, ջա՛ն Ալագյազ,
            Իմ դարդիս պես դարդ չկար…

            — Է՜յ Մանթաշի նախշուն հավքեր,
            Իմ դարդս որ ձերն էղներ,
            Ձեր էդ զառ-վառ, խաս փետուրներ
            Կըսևնային, քանց գիշեր:

            — Է՜յ Մանթաշի մարմանդ հովե՜ր,
            Իմ դարդս որ ձերն էղներ,
            Ձեր ծաղկանուշ բուրմունքն անուշ
            Թույն ու տոթի կփոխվեր:

            — Հե՜յ վա՜խ… կոտրան իմ թևերս
            Ընկա գիրկդ, Ալագյա՛զ.
            Ա՜խ, մեծ սրտիդ սեղմեմ սիրտս
            Լամ, արուն լամ, Ալագյա՛զ…
            Մարիետա Դումիկյան
            ԿՏԱԿ, ՏՀՏ բովանդակության բաժնի մասնագետ

            Comment


            • #7
              Ցաված սիրտըս երգեր հյուսեց,
              Երգեց անուշ ու տխուր,
              Վիշտըս հալվեց, արցունք հոսեց,
              Վճիտ, ինչպես ջինջ աղբյուր:

              Հավքերի պես երգերս թռան,
              Հովերի հետ գնացին,
              Արցունքներըս ցողեր դառան,
              Վարդի ծոցում շողացին:

              Անցան օրեր — եկավ մահը,
              Սառ հողի տակ քուն մտա.
              Իմ արցունքով շաղաղ վարդը
              Շվաք ձգեց իմ վրա:

              Հովերն եկան, շիրմիս վրա
              Տխուր երգեր երգեցին, —
              Ա՜խ, իմ անուշ, իմ վաղուցվա
              Հյուսաց երգերս երգեցին...

              Ալեքսանդրապոլ, 1891
              ԵԳԱՆՅԱՆ ՆՈՒՆԵ
              Վանաձորի թիվ 21 դպրոց:

              Comment


              • #8
                Կտակ


                Սիրուն մանկի՛կ, ես գնում եմ, դու գալիս ես այս աշխարհ.
                Ճշմարիտն ես փորձով գիտեմ ու խոսքերս մի՛ մոռնար:

                Կյանքն է ամպի փախչող ստվեր, վայրկյանն է միշտ իրական.
                Բախտի կռանը կամքն է թեև, բայց դիպվածն է տիրական:

                Զգացմունքն է գերիշխանը, խելքը՝ նրա լոկ ծառան.
                Բայց դու՛ խելքդ վրադ պահի՛ր, ինչպես պողպատ կուռ վահան:

                Մի՛ հավատար ստվերներին, հենվի՛ր միայն քեզ վրա,
                Ատելու չափ սի՛րիր մարդկանց, բայց լավություն միշտ արա:

                Եվ լայն օրում թե՝ ընկերներ, թե բարեկամ ճանաչի՛ր.
                Իսկ նեղ օրում ընկերների ո՛չ որոնիր, ո՛չ կանչիր:

                Խաղերով լի այս աշխարհում խաղդ եթե տանուլ տաս,
                Զվարթ եղի՛ր, ու այդպիսով բախտի վրա կըխնդաս:

                Անվախ ու վեհ ղեկդ վարե անծանոթին դեմ-դեմի.
                Անզղջալի առաջ գնա՛, ինչ որ լինի՛, թո՛ղ լինի:

                Լսի՛ր, տղա՛ս, ինձ կթաղես անհայտ մի տեղ, աննշան,
                Որ չիմանան, մարդիկ չգան՝ շիրմիս քարը գողանան:
                Ես կարող եմ պայքարել աշխարհի դեմ մեկ ձեռքով, եթե միայն դու բռնես մյուս ձեռքս...♥

                Comment


                • #9
                  Շատ մի´ տխրիր , շատ մի՝ խնդար, սիրելիս

                  Շատ մի´ տխրիր , շատ մի՝ խնդար, սիրելիս,
                  - Այս աշխարհում և ոչ մի բան հիմք չունի.
                  Վաղանցուկ են, կան ու չկան, սիրելիս,
                  Բոլոր իրերն ու աստղերը անհունի։

                  Լայնսիրտ եղիր, ողջը երազ համարե,
                  - Այս աշխարհում և ոչ մի բան միտք չունի.
                  Լացը՝ ժըպիտ ու սերը՝ ցավ համարե,
                  Թե որ ապրես, կյանքըդ ինչու՞ համար է։

                  Ախ, մի´ տխրիր, վիշտը կանցնի,- այդ ոչինչ,
                  - Այս աշխարհում և ոչ մի բան գին չունի.
                  Շատ մի´ հրճվիր, սերն էլ կանցնի, բայց ոչինչ,
                  Կյանքն էլ կանցնի,- այդ որ ոչինչ ու ոչինչ:
                  Ես կարող եմ պայքարել աշխարհի դեմ մեկ ձեռքով, եթե միայն դու բռնես մյուս ձեռքս...♥

                  Comment


                  • #10
                    Ճշմարտացի, իսկական տաղանդները մագնիսներ են:
                    Որևէ ժողովրդին սիրելու բանալիները նրանց ձեռքին են գտնվում:
                    …Հայ ազգի հանճարը ծնեց իր գրական խոսքի երեք հռչակավոր վարպետներին` Հովհ. Թումանյանին, Դերենիկ Դեմիրճյանին և Ավետիք Իսահակյանին:
                    …Վերջինս ոչ միայն պոետ էր, իր երկրի կրակված հայրենասեր, այլև հաղորդակից էր դարձնում մյուս ժողովուրդների սրտին իր ազնիվ սրտի խոյանքները:
                    Ազգային գոյությունը և ժողովրդական դիցաբանությունը նրանք բարձրացրել են համամարդկային գաղափարների աստիճանի, ուստի և հանդիսանում են բոլոր ցեղերի սրտերի երգիչն ու հարազատը.
                    Որտե՞ղ է ընկած
                    Այն քարը հիմի,
                    Որ հողիս վրա
                    Շիրիմ պիտի լինի.
                    Իմ թափառ կյանքում,
                    Մարդ ի՞նչ իմանա,
                    Չե՞մ նստել, թախծել
                    Այդ քարի վրա:
                    Իսահակյանի ֆիզիկական մահով Հայաստանը կորցրեց հայրենիքի հորը, համաշխարհային պոեզիան` շողշողուն բանաստեղծին, իսկ մենք` նրա մտերիմները, ազնիվ և բյուրեղյա, սրտամոտ բարեկամին:

                    Կոնստանտինե Գամսախուրդիա

                    Մի մրահոն աղջիկ տեսա

                    Մի մրահոն աղջիկ տեսա
                    Ռիալտոյի կամուրջին,
                    Հորդ մազերը – գետ գիշերվա,
                    Եվ հակինթներ` ականջին:

                    Աչքերը սև - արևներ սև,
                    Արևների պես անշեջ.
                    Գալարում էր մեջքը թեթև
                    Ծաղկանկար շալի մեջ:

                    Աչքս դիպավ աչքի բոցին,
                    Ու գլուխս կախեցի.
                    Ժպտաց ժպտով առեղծվածի,
                    Հավերժական կանացի:

                    Միամիտ չեմ` հավատամ քեզ.
                    Տառապանքս փորձ ունի.-
                    Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,
                    Կոտրեց սիրտս պատանի...
                    Վերջին խմբագրողը՝ Vanadzor10***Ani; 22-04-11, 13:25.
                    Անի Համբարձումյան
                    Վանաձորի թիվ 10 ավագ դպրոցի օպերատոր

                    Comment


                    • #11
                      ՍԱԱԴԻԻ ՎԵՐՋԻՆ ԳԱՐՈՒՆԸ


                      Գարուն էր:

                      Մեկը այն անհամար գարուններից, որ զարդարել են երկիրը, և որոնցից

                      հարյուր հատ ապրեց երջանկության և տխրության բանաստեղծը՝ Սաադին: Առավոտ շատ վաղ զարթնեց Սաադին. իջավ պարտեզը, որ ծաղկում էր Ռոքնաբադ գետի ափին: Նորից լսելու համար բլբուլների երգը և տեսնելու համար գարնան հրաշքը:

                      Նայեց Շիրազի դաշտին, որ մանկության շնորհներով ու վարդերով պճնված՝ վաղորդյան նիրհն էր առնում՝ պարուրված բուրալից ճերմակ շղարշներով:

                      Նստեց ծաղկած հասմիկի տակ, Սպահանի գորգի վրա, և բռնեց դողդոջ մատներով վարդենու նոր բացված կարմիր–կանաչ կոկոնը և մրմնջաց յուրովի.

                      «Ինչպես մատաղ աղջիկը ժպտում է գգվող սիրեկանին, այնպես էլ վարդը իր շրթերն է բանում առավոտյան հովիկին»:

                      Թեև շա՜տ ծերացել էր Սաադին, սակայն նրա հոգին երազի աչքերով և ականջով երազի՝ տեսնում էր ու լսում աշխարհի չքնաղ իրերն ու ձևերը, երգերն ու լռությունը անհայտ ոլորտների, որովհետև տակավին զրույց էր անում նրա հետ բանաստեղծության կախարդ ոգին – Զմրուխտ թռչունը, որ իր հավերժական բույնն էր կերտել Կաֆ լեռան գագաթին, աստղերի մեջ... Երգում էին բլբուլները՝ գորշ զգեստ հագած և լուսեղեն աչուկներով. երգում էին իրենց դյութական ռուբայաթները սիրո կրակով կրակված,– ու երգում էին Սաադիի սրտի մեջ:

                      Քնքուշ հովը վարդերի ականջներին կուսական շնչով բարևագրեր էր շշնջում, որ բերել էր հեռավոր սիրահար վարդերից,– և կարդում էր Սաադիի հոգին սիրո բարևագրերը...

                      «Սիրող սիրտը լսում է միշտ այն բոլոր խոսքերը, որ մրմնջում են իրերը: Աշխարհը լի է հնչուն դաշնակություններով: Աշխարհը թրթռում է անվախճան և սիրավառ արբեցումով»,– հիշեց Սաադին իր հին խոսքերը: Ականջը բլբուլների երգերին և սպիտակ գլուխը կարմրափթիթ վարդերի մեջ սուզած՝ ծծեց Սաադին հեշտության բույրերը, և բույրերով գինովի՝ աչքերը գոցեց.– և տեսավ աշխարհը իր հոգու մեջ, ինչպես երազիմեջ մի երազի: Տեսավ Հնդու խաղաղության գետերը սրբազան լոտոսներով օծուն: Տեսավ իմաստուն փղերին, որ խորհում են մթին ջանգյալների մեջ: Եվ Դեհլիի ոսկեդիպակ ապարանքների մեջ սիգաճեմ աղջիկներին տեսավ՝ գիշերագեղ մազերի մեջ կարմիր նունուֆարներով:

                      Տեսավ Թուրանի մրրկաշունչ տափաստանները և մրրիկների մեջ խոյացող ամեհի հելուզակներին՝ կայծակե թրերով:

                      Տեսավ նույնպես անապատը բոցակեզ, բեդվինների նժույգների վազքը սրարշավ առյուծների ետևից՝ արծիվների թևերի տակ:

                      Եվ երկյուղած ուխտավորների անծայր քարավաններ տեսավ. Աղոթքով ու երգով Մեքքայի դարբասների առաջ նրանց ծունկի գալը:

                      Եվ տեսավ Մսրա աշխարհի հնագեղ հրաշքները և կապույտ ծովերի ծփուն բյուրեղը: Եվ Դամասկոսի թավիշ աղջիկներին, լուսնկա մարմնով, որոնց երկար ու քնքուշ ձեռները, մանյակի պես, փաթաթվել էին երիտասարդ Սաադիի պարանոցով...

                      Սաադին հառաչեց՝ աչքերը բանալով.

                      – Ավա՜ղ, անցավ հարյուր տարիս մի գիշերվա երազի պես, թռավ թեթև մի վայրկյանի մեջ, որովհետև դուք միշտ ուղեկցում էիք ինձ, ո՛վ հեքիաթ, ո՛վ բլբուլներ ու վարդեր, և դո՛ւք, վարդերի քույր շնորհագե՛ղ աղջիկներ...


                      Երկնքի երփնավառ պարտեզների միջից դուրս բխեց արեգակը, և հուր- հրացին ամեն թերթ ու փերթ, ամեն քար ու գուղձ, որովհետև գիշերը ադամանդի փոշի էր շաղ տվել բոլոր նրանց վրա:


                      Սաադին նայեց շուրջը խորունկ ու հետաքրքիր հայացքով. նայեց երկնքի կապույտ վրանին՝ արշալույսի մեջ թաթախուն, ոսկու մեջ ճախրող թռչուններով:

                      Նայեց այնպես զարմացած և սքանչացած.

                      – Այո՛, հրաշք է աշխարհը, հեքիաթ է, գեղեցիկ և անհուն զարմանալի: Եվ ամեն օր նայում եմ աշխարհին և ամեն օր զարմացած, կարծես առաջին անգամն եմ տեսնում աշխարհը.– աշխարհը՝ առօրյա և միշտ հիասքանչ, աշխարհը՝ հնօրյա և միշտ նորաստեղծ, հավիտենական մի անծանոթ հրապույրով առինքնող:

                      Սաադին նորից նայեց աշխարհին. տարերքի այս բազմազան ու հրաշազան խաղին, երբ աչքին ընկավ երկու տատրակ, որ կարմիր տոտիկներով շրջում էին կանաչ մարգերի վրա, քաղցր գըվգըվալով. և նորից խոսեց իր սրտում.

                      – Կախարդված է աշխարհը, և բոլոր իրերը հմայված են մի անտեսանելի վհուկի դյութական գավազանով, և հեքիաթացած է ամեն բան:

                      – Աշխարհը գլխիվայր հոսում է, քայքայվում է ու ձևալուծվում, և ի՞նչն է, որ նորից կերտում է ու կաղապարում այս հոյակապ աշխարհը, և մեր հոգու շուրջը փռում այս հրաշքն ու հեթիաթը:

                      Ո՞վ ստիպեց եղնիկին, որ պապակ սրտով մագլցի սեպ ժայռերը՝ եղ ջյուրները քարերին փշրելով ու տարփալից մռնչյունով թավուտները թինդ հանե:

                      Ո՞վ ստիպեց, որ վարդը ճեղքե իր զմրուխտյա զրահը և բուրե հեշտագին:

                      Ո՞վ ստիպեց մարդուն, որ անհայտից բխե ձև ու հոգի առած՝ մտածելու և տառապելու համար. զգալու հուրը մեզ այրող ըղձանքի և չըփափագի երբե՛ք մեռնելու:

                      Ո՛վ սեր, դո՛ւ անպարտելի ստիպմունք, դո՛ւ քաղցր բռնություն. ես վաղո՜ւց ճանաչում եմ քեզ: Սակայն բնավ չհասկացա քո խորքն ու խորհուրդը...

                      Եվ տեսանողի հոգով նախազգաց Սաադին, որ այս վերջին գարունն է, որ ինքն պրում է:

                      Վերջի՛ն գարունը:

                      Պարտեզի դռնակը բացվեց:

                      Սպիտակ շղարշները հովին ծփծփուն՝ ներս մտավ Նազիաթ, Սաադիի սիրած շիրազուհին, որ միշտ այցի էր գալիս ծերունի բանաստեղծին:

                      Նազիաթի գինեվետ շրթները և հոլանի թևերի լույսն ու կրակը շա՜տ անգամ արևազարդել էին դարևոր Սաադիի անքուն գիշերները:

                      Սաադին սիրում էր նրան իր անթառամ սրտի երիտասարդ ավյունով, և ոսկի բառերով քանդակել էր նրա պատկերը անմահ «Գյուլստանի» մեջ:

                      Նազիաթ՝ վարդերի փունջը գրկին, մոտեցավ բանաստեղծին և վարդաբույր ձայնով ողջունեց:

                      Տխուր էր Սաադին: Հառաչանքը թրթռում էր նրա գունատ շրթներին:

                      – Ինչո՞ւ ես տխուր, դո՛ւ, ամենաերջանիկը մահկանացուներիս մեջ: Ինչո՞ւ ես տխուր:

                      Սաադին լուռ էր:

                      – Ես սիրում եմ քո տխրությունը, ո՛վ Սաադի, իմաստուն է քո թախիծը. և դու ասել ես քո աստվածային լեզվով, թե մարգարիտը վերքից է, որկծնի, և խունկը այրվելով է, որ իր անուշ հոգին կբուրե:

                      Սաադին նայեց Նազիաթին դալուկ ժպիտով:

                      – Տե՛ս, վարդեր եմ բերել քեզ համար, իմ պարտեզի թավիշ վարդերից:

                      Եվ ծերունուն պարուրեց վարդերով և լուսեղեն մատներով շոյեց բանաստեղծի ճակատի մռայլը:

                      – Քո շնորհած վարդերը, ո՛վ դրախտի աղջիկ, աշխարհի ամենաչքնաղ վարդերն են եղել միշտ և երբեք չեն թառամել:

                      – Այո՛, Սաադի. «Ինչո՞ւ վարդը հոտոտելիս խորհել նրա վաղանցուկ շնորհի մասին: Պահի՛ր հիշատակը բույրի, և դյուրին կլինի մոռանալը, որ վարդը թառամած է վաղուց»:

                      Արծաթի ձայնով արտասանեց Նազիաթ բանաստեղծի վաղեմի խոսքերը:

                      Եվ նրա երազաբույր վարսերը գգվեցին Սաադիի դեմքը, երբ Նազիաթ ծունկի եկավ բանաստեղծի մոտ, և պարտեզում մի անուշ հով ծիածանի թևերը թափահարեց Սաադիի գլխի վերևը – այդ Զմրուխտ թռչունի չքնաղ թևերն էին, որ ծուփ եկան, երբ Սաադին դողդոջ մատներով շոյեց Նազիաթի երազաբույր վարսերը:

                      Եվ ապա Սաադին հոգու խորին հատակից նայեց մեկ՝ իր շուրջը բռնկած հեքիաթ–աշխարհին, մեկ՝ իր առջևը՝ լուսաժպտուն հրաշք–աղջկան, և զգաց տաք արցունքի մի կաթիլ իր հին սրտի մեջ, և բռնելով աղջկա փոքրիկ ձեռքը, համբուրեց ու դրեց լացող սրտի վրա՝ ասելով.

                      – Քո շուշան մատներով գրի՛ր «Գյուլստան»իս հետին էջի վրա իմ այս վերջին խոսքերը.

                      «ԾՆՎՈՒՄ ԵՆՔ ԱԿԱՄԱ, ԱՊՐՈՒՄ ԵՆՔ ԶԱՐՄԱՑԱԾ, ՄԵՌՆՈՒՄ ԵՆՔ ԿԱՐՈՏՈՎ...»:

                      Վենետիկ, 1923 Ավետիք Իսահակյան

                      Comment


                      • #12
                        Որտե՞ղ է ընկած
                        Այն քարը հիմի,
                        Որ հողիս վրայ
                        Շիրիմ պիտ լինի։

                        Իմ թափառ կեանքում,
                        Մարդ ի՞նչ իմանայ,
                        Չե՞մ նստել, թափծել
                        Այդ քարի վրայ…

                        Comment


                        • #13
                          Ես երգիչ եմ

                          Ես երգիչ եմ -- երկնի թիթեռ,
                          Ես գանձ չունիմ -- լե՜ռ ու բե՜ռ.
                          Ես սիրում եմ ծաղիկ, աղջիկ, --
                          Ծաղկի բուրմունք, կոյսի սէր.
                          Ես սիրում եմ մրմունջ-տրտունջ,
                          Տանջուած սրտի երգ ու վէրք։

                          Comment


                          • #14



                            Մեկը չեղավ, որ իմանար վշտերս,
                            Քնքուշ ձեռքով դարման աներ վերքերիս.
                            Մեկը չեղավ, որ գուրգուրեր վարդերս,
                            Անուշ բույր տար, վարդի գույն տար երգերիս:

                            Կյանքս կտամ սրտից բխած համբույրին,
                            Ա՜խ, թե մեկը ինձ հասկանա՜ր ու սիրե՜ր:
                            Ի՞նչ կա երկրում և՛ սրբազան, և՛ անգին,
                            Քան թե զոհվել, քան թե լինել անձնվեր:

                            Բայց ես կյանքում շա՛տ սիրեցի ու լացի, —
                            Մեկը չեղավ, որ ամոքեր վշտերս,
                            Սիրող սրտի ծարավ, ծարավ մնացի,
                            Մեկը չեղավ, որ գուրգուրեր վարդերս...

                            Comment


                            • #15
                              ***
                              Կարծես երեկ էր,
                              Ես մանուկ պայծառ,
                              Թռվռում էի դալար ծառն ի վեր:
                              Եվ սակայն այսօր մռայլ է հոգիս.
                              Ճնշում է մի ձեռք հոգնած ուսերիս:

                              Բայց դեռ երեկ էր`
                              Սիրով սիրավառ
                              Ես փնջում էի երազ ու երգեր:
                              Եվ այսօր արդեն անցել եմ ուղիս.
                              Ճերմակ է հյուսվում իմ սև մազերիս:

                              Երեկ գարուն էր,
                              Աշուն է այսօր.
                              Ե՞րբ դեղին դարձաք,
                              Կանա'չ տերևներ...

                              Comment

                              Working...
                              X