PDA

Դիտել ողջ տարբերակը : Հանրային քննարկում. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԸ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ



manush
27.09.2016, 18:05
ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԸ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ փաստաթղթի նախագիծը՝ 3312

ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ՝ 27.09.2016-14.10.2016

Աղբյուր՝ Կրթության և գիտության նախարարության կայք (http://www.edu.am/index.php?menu1=453&arch=0)

ԲՀՀ-Հայաստան
14.10.2016, 18:03
Ստորև առաջարկությունները մշակվել են Բաց Հասարակության Հիմնադրամներ - Հայաստանի կրթական ծրագրի թիմի, ինչպես նաև Հանրային Քաղաքականության Ինստիտուտ ՀԿ փորձագիտական թիմի (Արևիկ Անափիոսյան, Ավետիք Մեջլումյան, Հովհաննես Հովհաննիսյան) և կրթության փորձագետ՝ Սերոբ Խաչատրյանի, կողմից:
ԲՀՀ-Հայաստանը մեծապես կարևորում է բարձրագույն կրթության բնագավառում իրականացվող զարգացման ծրագրերի և նախաձեռնությունների, այդ թվում նաև Բարձրագույն կրթության մասին օրենսդրության բարեփոխումների գործընթացի և բովանդակության մեջ այնպիսի սկզբունքների և արժեքների որդեգրումն ու ամրագրումը, ինչպիսիք են բարեվարքությունը, թափանցիկությունը, մասնակցայնությունն ու հաշվետվողականությունը: Գտնում ենք, որ ոլորտում իրականացվող ցանկացած նախաձեռնություն պետք է միտված լինի բարձրագույն կրթության որակի բարելավմանը, համակարգային կոռուպցիայի ու քաղաքականացվածության վերացմանը և ՀՀ բարձրագույն կրթության համակարգի զարգացմանը՝ համահունչ միջազգային լավագույն փորձին ու արդի աշխարհի զարգացման միտումներին:
Հիմնադրամի օժանդակությամբ 2013թ. Կենտրոնական Եվրոպական Համալսարանի Հանրային Քաղաքականության Վերլուծական Կենտրոնի փոխձագետների կողմից իրականացված «Բարձրագույն կրթությունը Հայաստանում այսօր. առկա խնդիրների վերլուծություն» հետազոտությամբ հստակորեն հատկորոշված են բարձրագույն կրթության ոլորտի զարգացման հրատապ և ռիսկային խոչընդոտները, որոնցից առավել էական են բարձրագույն կրթության համակարգի նկատմամբ քաղաքական վերահսկողությունը, ակադեմիական անկախության սահմանափակումը և շահերի բախումները՝ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների կառավարման մարմիններում: Նույն խնդիրները նշված են նաև Համաշխարհային Բանկի կողմից 2013թ.-ին հրապարակված «Կառավարման հետ կապված հարցերը Հայաստանի բարձրագույն կրթության ռեֆորմների կենտրոնում» հաշվետվության մեջ, Եվրոպայի Խորհրդի կողմից 2015թ.-ին անցկացված «Հայաստանի բարձրագույն կրթության համակարգում բարեվարքության վրա ազդող ռիսկերի վերլուծությունը» զեկույցում:
Այս համատեքստում գտնում ենք, որ ՀՀ ԿԳՆ կողմից սույն թվականի սեպտեմբերի 27-ին հանրային քննարկման ներկայացված Բարձրագույն կրթության մասին ՀՀ Օրենքի նախագիծը (այսուհետ՝ Նախագիծ), չնայած որոշակի կառուցողական դրույթների ամրագրման, այնուամենայնիվ չի հասցեագրում վերոհիշյալ հետազատական աշխատանքներում գնահատված և վերլուծված համակարգային խնդիրներն ու խոչընդոտները: Նախագծում առկա են մի շարք հակասական և խնդրահարույց դրույթներ, որոնք լրամշակման և վերանայման խիստ անհրաժեշտություն են զգում: Մասնավորապես՝
1. Նախագիծը սահմանում է կառավարման և գիտական խորհուրդները՝ որպես բուհերի կառավարման կոլեգիալ մարմիններ: Սակայն, հաշվի առնելով պետական բուհերի կազմակերպաիրավական ձևի փոփոխման տենդենցները (վերակազմակերպումը ՊՈԱԿ-ներից՝ հիմնադրամների), «կառավարման խորհուրդ» ձևակերպումը կարող է տարընթերցում առաջացնել: Միևնույն ժամանակ, գիտական խորհուրդը չի կարող համարվել կառավարման մարմին՝ համաձայն Հիմնադրամների մասին ՀՀ Օրենքի: Բացի դրանից, գտնում ենք, որ անհրաժեշտ է Նախագծի գլուխ 3-ում սահմանել, թե ինչպիսի կազմակերպաիրավական ձևեր կարող են ունենալ պետական, հանրային և մասնավոր բաձրագույն ուսումնական հաստատությունները՝ դրանից բխող կոլեգիալ և գործադիր կառավարման մարմինների տարբերակումներով:
2. Նախագծի հոդված 18-ի 4-րդ կետի համաձայն պետական և հանրային բուհերի հիմնադիրը Հայաստանի Հանրապետությունն է, մինչդեռ հոդված 3-ի կետ 40-ում ամրագրված «հանրային բուհ» հասկացության սահմանմանը համաձայն՝ հանրային բուհը կարող է լինել ոչ միայն պետության կողմից այլ նաև պետության մասնակցությամբ հիմնադրված բուհ: Ուստի առկա է հակասություն Նախագծի երկու տարբեր հոդվածների դրույթներում: Միևնույն ժամանակ, Նախագծում մանրամասնորեն ամրագրված են միայն պետական բուհի կառավարման դրույթները (գլուխ 3), սակայն հանրային և մասնավոր բուհերի, ինչպես նաև բուհերի առանձին տեսակների կազմակերպաիրավական և կառավարման կարգավորումները բացակայում են:
3. Ողջունելի է Նախագծում ամրագրված այն սկզբունքը, որ քաղաքական խաշտոն զբաղեցնող անձիք և մարզպետները չեն կարող լինել բուհերի կառավարման խորհրդի անդամ: Սակայն այս դրույթի ամրագրմամբ բուհերի և բարձրագույն կրթության համակարգի քաղաքականացման և գործադիրի կողմից վերահսկման խնդիրը չի կարգավորվում՝ լիարժեք: Նախագծի հոդված 19-ը ամրագրում է բուհի կառավարման խորհրդի ձևավորման կարգը, որը, ինչպես արդեն նշվել է, կիրառելի է միայն պետական բուհի դեպքում, և կարող է հակասել հանրային կամ մասնավոր բուհի կազմակերպաիրավական ձևից բխող կարգավորումներին: Այնուհետև, սույն հոդվածի համաձայն կառավարման խորհրդի 30 տոկոսը կազմված է բուհի հետ համագործակցող գործատուներից: Տվյալ դեպքում հստակ չէ գործատուների ոլորտային ինքնությունը: Արդյոք խոսքը գնում է մասնավոր հատվածի մասին, թե այս 30 տոկոսում կարող են ընդգրկվել նաև պետական գործատուների, ինչպես օրինակ դպրոցների, նախարարությունների, մարզպետարանների և այլն ներկայացուցիչներ: Նման ձևակերպման պարագայում գոյություն ունի ռիսկ, որ բուհի հետ համագործակցող գործատուները կարող են նույնականացվել, օրինակ, պետական կառավարման մարմինների կամ պետական այլ ձեռնարկությունների հետ, ինչի արդյունքում հիմնադիրը՝ ի դեմս ՀՀ կառավարության և պետական կառավարման լիազորված մարմնի, կարող է ձեռք բերել բացարձակ վերահսկողություն բուհի կառավարման խորհրդի նկատմամբ՝ ունենալով 50 տոկոս մասնաբաժին: Խնդիրն էլ ավելի կարող է ռիսկային դառնալ, եթե հաշվի առնենք, որ նույն հոդվածի 9-րդ կետն ամրագրում է, որ կառավարման խորհրդի նախագահ չի կարող ընտրվել ուսանողության և պրոֆեսորադասախոսական կազմից առաջադրված խորհրդի անդամը, ինչը նույնպես հակասում է բուհի ինքնավարության սկզբունքներին:
4. Նախագծում ամրագրված են նաև մի շարք այլ դրույթներ, որոնք կարող են սահմանափակել բուհի ինքնավարությունն ու բուհում ակադեմիական ազատությունները: Մասնավորապես,
i. Հոդված 6-ի կետ 6-ի համաձայն բուհը պարտավոր է կրթության պետական կառավարման լիազորված մարմնին յուրաքանչյուր տարի ներկայացնել բուհի ռազմավարական ծրագրի գործողությունների իրականացման արդյունքների վերաբերյալ հաշվետվություն: Առաջարկում ենք հանել «պարտավոր է» բառը:
ii. Հոդված 9-ի, կետ 4-ի համաձայն ակադեմիական տարին բաղկացած է 2 կիսամյակներից՝ (աշնանային և գարնանային): Գտնում ենք, որ այստեղ անհարկի սահմանափակվում է բուհի ինքնուրույնությունը՝ որոշելու կիսամյակների ձևն ու տևողությունը: Օրինակ, կարող է լինել նաև ամառային կիսամյակ, որը օրենքով նախատեսված չէ: Նույնը վերաբերում է նաև արձակուրդային շրջանին:
iii. Հոդված 19-ի կետ 4-ում ասվում է, որ «Առաջադրող մարմինը կարող է հիմնավոր պատճառաբանությամբ հետ կանչել իր կողմից առաջադրված անդամին` խորհրդակցելով բուհի կառավարման խորհրդի հետ»: Գտնում ենք, որ այս կարգավորումը խորհրդի անդամների անկախության սահմանափակման ռիսկեր է ստեղծում, քանի որ հստակ չէ հետկանչման մեխանիզմը: Բացի այդ, պարզ չէ, թե որն է «հիմնավոր պատճառաբանությունը», ով և որ չափանիշների հիման վրա է գնահատելու դրա հետկանչման «հիմնավորվածությունը»:
iv. Հոդված 22-ի կետ 1-ի համաձայն բուհի գործունեության համապատասխանությունը ՀՀ օրենսդրությանը և իր կանոնադրությամբ նախատեսված նպատակներին վերահսկում են բուհի հիմնադիրը (հիմնադիրները), պետական կառավարման լիազորված մարմինը և օրենքով սահմանված կարգով լիազորված այլ մարմիններ: Այս դրույթը անհրաժեշտ է ընդհանրապես բացառել և թողնել այս կարգավորումը յուրաքանչյուր բուհի կանոնադրությամբ նման լիազորություն ունեցող մարմնին:
5. Նախագծի հոդված 1-ի կետ 3-ում նշվում է, որ օրենքի նպատակն է խթանել մրցակցությունը բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների միջև: Սակայն՝
i. հոդված 12-ի կետ 1-ի համաձայն պետական բուհերի լիցենզիան տրվում է անժամկետ, մինդեռ հանրային և մասնավոր բուհերինը՝ 10 տարի ժամկետով, ևս 7 տարի ժամկետով երկարաձգելու պայմանով: Առաջարկում ենք բոլոր բուհերի համար սահմանել լիցենզավորման միևնույն ժամկետներն ու ընթացակարգերը:
ii. հոդված 9-ի կետ 5-ի 4-րդ մասում նշվում է, որ «կլինիկական ռեզիդենտուրան իրականացվում է պետական և հանրային բժշկական բուհերում», այսպիսով դուրս թողնելով մասնավոր բուհերին:
6. Հոդված 5-ում սահմանվում է, որ.
i. բուհի խնդիրն է մասնակցել պետության տնտեսական և հասարակական գործունեության մեջ, ինչպես նաև իրականացնել գիտահետազոտական գործունեություն, որի վերջնարդյունքը պետք է օգտագործվի տնտեսության մեջ: Սակայն հստակ չէ, թե ինչ մեխանիզմերով նշվածը պետք է տեղի ունենա և կարգավորվի: Բացի դրանից գոյություն ունեն տնտեսության հետ կապ չունեցող մասնագիտություններ, որոնց դեպքում կապը տնտեսության հետ իսկզբանե բացակայում է:
ii. 8-12րդ կետերում խոսվում է բուհին վերապահված այնպիսի խնդիրների մասին, ինչպիսիք են անձի մտավոր, հոգևոր և բարոյական զարգացման պահանջմունքների բավարարումը, սովորողի` ազգային, հոգևոր և համամարդկային արժեքների ոգով դաստիարակումը, սովորողների մեջ քաղաքացիական հմտությունների արմատավորումը, բնակչության շրջանում գիտելիքների տարածումը, նրա կրթական և մշակութային մակարդակի բարձրացումը, և այլն: Այստեղ հարկ է շեշտել, որ բուհի դաստիարակչական, ինչպես նաև անձի հոգևրոր, բարոյական ու քաղաքացիական հմտությունների զարգացման կամ բնակչության կրթման գործառույթները քննարկման առարկա են և կարող են ունենալ տարբեր մոտեցումներ: Ուստի այս կետերը պետք է կամ վերախմբագրվեն, կամ ընդհանրապես հանվեն:
iii. 9-10րդ կետերում գործածվում է «սովորող» տերմինը, որը որպես առանձին հասկացություն սահմանված չէ սույն նախագծում:
7. Հոդված 6-ի կետ 3-ում սահմանվում է, որ բուհի իրավասությունն է «ուսանողների ընդունումը և ուսումնառության ընդհատումը՝ սույն օրենքով և իր կանոնադրությամբ սահմանված կարգով»: Սակայն, ուսանողների ընդունումը Հայաստանում իրականացվում է կենտրոնացված ձևով՝ միասնական քննությունների կազմակերպման միջոցով, ինչը չի կարող կարգավորվել բուհի կանոնադրությամբ կամ սույն օրենքով: Նույն հոդվածի 4-րդ կետով սահմանվում է, որ բուհի կառուցվածքային ստորաբաժանումները կարող են Հայաստանի Հանրապետության գործող օրենսդրությամբ սահմանված կարգով իրականացնել նաև միջնակարգ, նախնական (արհեստագործական) և միջին մասնագիտական, ինչպես նաև՝ լրացուցիչ կրթության ծրագրեր, ինչը հակասում է տվյալ օրենքի կարգավորման առարկային:
8. Հոդված 9-ի՝
i. կետ 5-ի ենթակետ 1-ի համաձայն բակալավրի աստիճանով ուսուցման արդյունքում ուսանողը ձեռք է բերում գիտելիք, հմտություններ և կարողություններ՝ մագիստրատուրայում ուսումը շարունակելու և (կամ) աշխատելու համար: Նման ձևակերպումը կարող է ամրապնդել հանրության շրջանում դեռևս առկա այն թյուր պատկերացումը, թե բակալավրիատի կրթությունը թերի է, լիարժեք չէ՝ առանց մագիստրոսի աստիճանի: Գտնում ենք, որ առաջին հերթին պետք է նշել աշխատելու, և երկրորդ հերթին միայն նշել մագիստրատուրայում ուսումը շարունակելու մասին:
ii. կետ 9-ում ինտեգրված ծրագրով կրթական ծրագրերի բեռնվածությունը սահմանելիս նշվում է, որ առնվազն 240 կրեդիտ պետք է լինի առաջին շրջափուլի կրթական ծրագրից: Միչդեռ, հաշվի առվելով, որ առաջին շրջափուլի կրթական ծրագիրը կարող է սահմանափակվել նաև 180 կրեդիտներով, հարկ է այդ տրամաբանությունը պահպանել նաև այստեղ:
9. Հոդված 12-ի կետ 2-ով սահմանվում է, որ՝
i. բուհը՝ լիցենզավորման համար, պետք է պարտադիր ունենա ուսումնական տարածք: Սակայն, հնարավոր են դեպքեր, երբ բուհն իրականացնի բացառապես հեռավար ուսուցում, որի համար առանձին ուսումնական տարածքի առկայությունը անհրաժեշտ չլինի:
ii. բուհը պետք է ունենա «բոլոր իրավունքները»՝ տվյալ ուսումնական տարածքի հանդեպ: Բոլոր իրավունքների ներքո կարելի է հասկանալ նաև օտարման, օրինակ՝ վաճառելու իրավունքը: Մինչդեռ հնարավոր են դեպքեր, երբ բուհը վարձակալի տարածքը կամ ստացած լինի այն՝ բարեգործական հիմունքներով անհատույց օգտագործման՝ առանց վաճառքի իրավունքի:
iii. բուհը պետք է բավարարի ուսումնաարտադրական պրակտիկայի և լաբորատոր բազայի, անհրաժեշտ գույքի, գրադարանային-տեղեկատվական համակարգի առկայությունը և ուսումնամեթոդական ապահովման պահանջներին: Սակայն, բերված ձևակերպումը չափազանց լայն է և դրա գնահատումը կարող է խնդրահարույց լինել: Օրինակ՝ 100 գիրքն էլ կարող է գրադարան համարվել, 10.000 գիրքն էլ: Արդյոք 100 գիրքը բավարար է համարվելու: Կամ որն է համարվում անհրաժեշտ գույք: Ինչպես է որոշվելու՝ առկա գույքը բավարար է, թե բավարար չէ՝ հստակ չէ:
iv. բուհի ֆինանսական միջոցների կարգավորման ենթակետում (կետ 2-ի, 4-րդ ենթակետ) հստակ չէ, թե որն է ֆինանսական միջոցների այն «անհրաժեշտ» չափը, որը պետք է առկա լինի լիցենզավորման համար:
10. Հոդված 14-ի՝
i. կետ 5-ում ասվում է, որ «կրթության պետական կառավարման լիազորված մարմինը դադարեցնում է բուհի լիցենզիայի գործողությունը՝ 1) բուհի կողմից սույն հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերով նախատեսված առնվազն երկու խախտման դեպքերի միաժամանակյա հայտնաբերման դեպքում»: Կարծում ենք՝ առնվազն երկու խախտման միաժամանակյա առկայությունը դեռ բավարար հիմք չէ բուհին լիցենզիայից զրկելու համար: Բուհը կարող է միաժամանակ այնպիսի երկու խախտում թույլ տալ, որոնք էական ազդեցություն չունեն կրթության կազմակերպման կամ որակի համար: Կարծում ենք՝ կարևոր է ոչ թե միաժամանակյա խախտումների քանակը, այլ՝ դրանց որակական կողմը, ազդեցության չափն ու աստիճանը՝ կրթության որակի վրա:
ii. կետ 8- ում նշվում է, որ «... լիցենզիայի գործողության դադարեցման դեպքում անձն իրավունք ունի նոր լիցենզիա ստանալու համար դիմելու միայն լիցենզիայի գործողությունը դադարեցվելուց մեկ տարի հետո»: Կարծում ենք՝ սա չհիմնավորված սահմանափակում է: Պարզ չէ, թե հայտնաբերված խախտման շտապ վերացման դեպքում ո՞րն է մեկ տարվա դադարի պահանջը:
11. Հոդված 16-ի կետ 18-ում նշվում է, որ «Նպատակային ուսուցմամբ ընդունված, ինչպես նաև՝ սահմանամերձ և (կամ) բարձրլեռնային բնակավայրերում հաշվառված, ուսանողի հետ կնքված պայմանագրում պարտադիր ամրագրվում է նաև պայման առ այն, որ ուսանողը՝ ավարտելուց հետո, առնվազն 3 տարի ժամկետով գործուղվում է աշխատելու Հայաստանի Հանրապետության կառավարության նախատեսած բնակավայրերում»: Կարծում ենք, որ օրենքում կարիք չկա ամրագրելու գործուղման ժամկետը (առնվազն 3 տարի), քանի որ հնարավոր են դեպքեր, երբ իրավիճակից ելնելով կարիք լինի կրճատել կամ երկարաձգել գործուղման տևողությունը:
12. Հոդված 26-ի կետ 4-ում նշվում է, որ ուսումնական նշանակության առկա շենքերն ու շինությունները պետք է «հնարավորինս» հարմարեցվեն կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող անձանց պահանջմունքներին: Այստեղ անընդունելի է «հնարավորինս» տերմինի գործածումը, որը հնարավորություն է տալիս բուհերին խուսափել շենքային պայմանների հասանելիության և մատչելիությանն ուղղված պարտադիր քայլերի ձեռնարկումից: Բացի դրանից, տվյալ դեպքում «կրթության առանձնահատուկ պայմանի կարիք ունեցող անձ» եզրույթի, որն ի դեպ հոդված 3-ում որպես առանձին հասկացություն սահմանված չէ, կիրառումը ընդունելի չէ, քանի որ այդպիսին կարող է լինել անձ, որի պահանջմունքները բոլորովին չեն ենթադրում շենքային հարմարեցվածություն: Գտնում ենք, որ տվյալ դեպքում տեղին կլինի գործածել «տեղաշարժման դժվարություններ», «հենաշարժական խնդիրներ» կամ «հաշմանդամություն ունեցող անձ» եզրույթները:
13. Հոդված 27-ի կետ 4-ում նշվում է, որ ՀՀ քաղաքացի չհանդիսացող, սակայն «հայազգի» կամ «ծագումով հայ» անձանց նկատմամբ արգելվում է կիրառել ուսման վարձավճարի ավելի բարձր չափ, քան սահմանված է տվյալ բուհում սովորող ՀՀ քաղաքացիների համար: Սակայն պարզ չէ, թե տվյալ քաղաքացիներն ինչպես պետք է հիմնավորեն իրենց «հայազգի» կամ «ծագումով հայ» լինելու փաստը (եթե այդ մասին նշված չէ անձնագրում կամ այլ՝ իրավական ուժ ունեցող փաստաթղթում):
14. Հոդված 28-ում՝
i. առաջարկում ենք հստակորեն սահմանել, որ որևէ ուսանող չի կարող հեռացվել բուհից կամ որևէ պատժի ենթարկվել՝ իր հասարակական-քաղաքական գործունեության համար, այդ թվում նաև՝ բողոքի ակցիաներ, դասադուլներ և այլ ակցիաներ կազմակերպելու կամ մասնակցելու համար: Նույն հոդվածում առաջարկում ենք նաև հնարավորին մանրամասն սահմանել ուսանողական խորհուրդների ապաքաղաքականացման կարգավորումները: Օրինակ՝ այն մասին, որ որևէ քաղաքական ուժին պատկանելությունը չի կարող դիտվել առավելություն՝ այլ ուսանողների նկատմամբ: Եվ պետք է հավասար մոտեցում կիրառել:
ii. կետ 13-ում սահմանվում է, որ Ուսանողական խորհուրդների և ուսանողական գիտական ընկերությունների գործունեությունը ֆինանսավորվում է արտաբյուջետային միջոցների հաշվին: Գտնում ենք, որ սա հիմնավորված մոտեցում չէ: Օրինակ, եթե բուհը չունենա արտաբյուջետային միջոցներ, ուսանողական խորհուրդները կարող են որևէ ֆինանսավորում չստանալ: Քանի որ սրանք ուսանողների շահերը ներկայացնող կառույցներ են, օրենքում պետք է ամրագրվի, որ դրանք ֆինանսավորվում են բուհի բյուջեից, հատկապես այն պարագայում, որ բուհի բյուջեն մոտ 80%-ով ուսանողների վարձավճարներից է գոյանում:
15. Հոդված 29-ի
i. կետ 2-ի 7-րդ ենթակետում սահմանվում է, որ ֆակուլտետի դեկանի կողմից տրված կարգադրությունները կարող են չեղարկվել բուհի ղեկավարի կողմից: Սակայն գտնում ենք, որ բուհի ղեկավարի կողմից չեղարկվելուց բացի, պետք է նախատեսել նաև բողոքարկման հնարավորություն՝ դասախոսների և ուսանողների կողմից:
ii. կետ 7-ում նշվում է, որ «Բուհի աշխատողները պարտավոր են, ի թիվս այլոց, սովորողների մեջ ձևավորել մասնագիտական որակներ, պատշաճ վարք ու վարվելակերպ, քաղաքացիական դիրքորոշում, հայրենասիրություն: Սակայն, ինչպես արդեն նշվել է վերը, թվարկվածները բուհի աշխատողների գործառույթները չեն և անհարկի են վերագրված նրանց: Բացի այդ, պարզ չէ, թե ինչպիսի «քաղաքացիական դիրքորոշման» ձևավորման մասին է խոսքը: Քաղաքացիական դիրքորոշումը միշտ էլ կոնկրետ բնույթ ունի, այս կամ այն կոնկրետ հարցի շուրջ է և դրսևորման տարբեր եղանակներ ունի: Հետևաբար, դժվար է պատկերացնել ընդհանրական «քաղաքացիական դիրքորոշման» ձևավորում: Նույնը վերագրելի է նաև «հայրենասիրության» ձևավորմանը:
16. Նախագծում առկա են մի շարք այլ անհամապատասխանություններ՝ գործածվող հասկացություններում և տերմիններում: Մասնավորապես, Հոդված 3-ում՝
i. սահմանված հասկացությունների ցանկում բացակայում են այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են «ուսումնական ծրագիր» կամ «կրթական ծրագիր» հասկացությունները: Մինչդեռ «կրթական ծրագիր» եզրույթը բազմիցս կիրառվում է նույն հոդվածի այլ հասկացություններում (կետ 18, 36):
ii. կետ 19-ում սահմանվում է «ուսումնական մոդուլ» հասկացությունը, որը հետագայում նախագծում չի կիրառվում: Բացի դրանից, «ուսումնական մոդուլ» հասկացության առկա սահմանումը հակասում է կրեդիտների կուտակման և փոխանցման եվրոպական համակարգի ուղեցույցում սահանված «մոդուլի» նկարագրությանը, ուստի առաջարկում ենք տվյալ հասկացությունը վերաշարադրել հետևյալ խմբագրությամբ՝ «ուսումնական մոդուլ» - դասընթացի ինքնուրույն բաղկացուցիչ մաս, որի համար տրվում է կրեդիտ:
iii. Նախագծում բազմիցս կիրառվում է «ուսումնառություն» տերմինը, որը սակայն Հոդված 3-ում նույնպես սահմանված չէ:
iv. կետ 1-ում «բարձրագույն կրթություն» հասկացության սահմանման համաձայն բարձրագույն կրթություն կարող է լինել նաև հետազոտական կրթական ծրագրով բուհերում իրականացվող կրթության և ուսուցման գործընթացը: Նման ձևակերպումը կարող է տարընթերցման առիթ տալ, քանի որ հետագայում նույն հոդվածում, որպես բուհի տեսակ, չի սահմանվում «հետազոտական բուհը»: Ուստի հասկանալի չէ, թե ինչպիսի հետազոտական կրթական ծրագրով ուսումնառություն իրականացնող բուհի մասին է այստեղ խոսքը: Նույն հոդվածի կետ 42-ում և 44-ում գործածված է «հետազոտական բուհ» հասկացությունը, որը, ինչպես արդեն նշվել է, որպես առանձին հասկացություն սահմանված չէ:
v. կետ 7-ում «դասախոս» հասկացության սահմանման մեջ գործածվում են «գիտամանկավարժական» և «մանկավարժական հմտություններ» ձևակերպումները, սակայն բարձրագույն կրթության ոլորտի համար այս տերմիների գործածումն այնքան էլ նպատակահարմար չէ: Ուստի առաջարկում ենք «գիտամանկավարժական» բառը փոխարինել «գիտաուսուցողական» բառով, իսկ «մանկավարժական հմտություններ» բառակապակցությունը՝ «դասավանդման/ուսուցման հմտություններ» բառակապակցությամբ: Բացի դրանից, այս հասկացության մեջ հստակ չէ, թե ինչ ենք հասկանում «համապատասխան որակավորում» ասելով: Ուստի, առաջարկում ենք հանել այս բառակապակցթյունը:
vi. կետ 10-ում առաջարկում ենք թողնել միայն «մասնագիտության դոկտոր» ձևակերպումը: Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ այս որակավորման շնորհման կարգավորումը Նախագծում բացակայում է:
vii. կետ 32-ում սահմանվում է, որ հեռավար ուսուցումն իրականացվում է հիմնականում առցանց՝ տեղեկատվական և հաղորդակցման տեխնոլոգիաների միջոցներով, մինչդեռ նման սահմանումը լիարժեք չէ: Տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաները կարող են կիրառվել նաև ոչ հեռավար ուսուցման ժամանակ, ինչպես նաև դրանց առկայությունը դեռ բավարար պայման չէ՝ ուսուցումը հեռավար համարելու համար:
viii. կետ 35-ում սահմանված է դիպլոմի հավելված հասկացությունը, մինչդեռ «դիպլոմ» հասկացությունը սահմանված չէ:
ix. կետ 42-ում սահմանված է «համալսարան», իսկ կետ 44- ում՝ «ակադեմիա, ինստիտուտ» հասկացությունները: Սակայն, այս հասկացությունների բովանդակային տարբերությունները հստակորեն ամրագրված չեն:
x. կետ 43-ում նշվում է, որ աստվածաբանական համալսարան (Գևորգյան հոգևոր ճեմարան) է համարվում Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հովանու ներքո գործող հոգևոր բուհը, որը սովորողին տալիս է հայագիտական և աստվածաբանական կրթություն: Սակայն, այս սահմանումից հետևում է, որ Հայաստանում միայն մեկ համալսարան կարող է համարվել աստվածաբանական և, հետևաբար, ՀԱՍԵ հովանուց դուրս գործող որևէ այլ բուհ չի կարող համարվել սատվածաբանական, ինչը հակասում է բուհերի միջև մրցակցության խթանման դրույթին (հոդված 1, կետ 3): Բացի դրանից այս սահմանման մեջ գործածվում է «հոգևոր բուհ» եզրույթը, որը որևէ կետում սահմանված չէ, որպես առանձին հասկացություն:
xi. կետ 47-ում առաջարկում ենք ավելացնել նաև բուհերի ապաքաղաքականացումը, որպես ինքնավարության նախապայման:
xii. հոդված 16-ի կետ 1-ում նշվում են ուսուցման «առկա» և «հեռակա» ձևերը, որոնք սակայն, ի տարբերություն «հեռավար» ուսուցման ձևի, հոդված 3-ում սահմանված չեն:
17. Հոդված 4-ի 4-7 կետերը՝ ըստ բերված ձևակերպման, ոչ թե սկզբունքներ են, այլ՝ խնդիրներ: Միևնույն ժամանակ, խնդիրներում բացակայում են ոչ ֆորմալ և լրացուցիչ կրթության զարգացման կարգավորումները:
18. Նախագծի տրամաբանական կառուցվածքի տեսակետից նույնպես առկա են մի շարք խնդիրներ: Մասնավորապես, բուհի խնդիրները, ինչպես նաև բուհերի ինքնավարությունը, իրավասությունը, ակադեմիական ազատությունները և հաշվետվողականությունը սահմանող հոդվածները (Հոդված 5, 6) զետեղված են Գլուխ 1-ի ներքո, մինչդեռ այս հոդվածները կարգավորում են հարցեր, որոնք, օրենքի տրամաբանությունից ելնելով, առավել նպատակահարմար է ունենալ Գլուխ 2-ում: Անհրաժեշտ է նաև վերանայել Նախագծում գլուխների և հոդվածների հիերարխիք դասավորվածությունն՝ ըստ կարգավորման առարկայի առաջնայնության:
19. Նախագծում բավականին մանրամասնորեն ներկայացված են այնպիսի կարգավորումներ, որոնք իրավաստեղծ պրակտիկայի կանոններից ելնելով առավել նպատակահարմար է սահմանել այլ նորմատիվ-իրավական փաստաթղթերով, օրինակ՝ բուհերի կանոնադրություններով (Հոդված 19, կետ 7-14, Հոդված 20, 21), ենթաօրենսդրական ակտերով (Հոդված 9, կետ 6-13), և այլն:

Հաշվի առնելով վերոգրյալը, գտնում են, որ այս Նախագիծը կարիք ունի լրջագույնս վերանայման և վերաշարադրման՝ հաշվի առնելով ոլորտի շահագրգիռ մարմինների, կազմակերպությունների և փորձագետների առաջարկություններն ու դիտողությունները: