Երվանդ Քոչար

[manush]

Այսօր հանդիպման էինք գնացել Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտ (Մերգելյան ինստիտուտ)։

Հանդիպումից հետո լուսանկարեցի բակում տեղադրված Երվանդ Քոչարի «Կիբեռնետիկայի մուսան» քանդակը՝ ֆորումում տեղադրելու նպատակով։

muza1.jpg

Լոսանկարն այնքան էլ հաջող չստացվեց, սակայն ... տեղադրում եմ։

[manush]

Հետաքրքիր զուգադիպությամբ, պատահական զրույցի ընթացքում Մարիետայից տեղեկացա, որ այս արձանի մասին վերջերս հոդված է տպագրվել «168 ժամ» էլեկտրոնային շաբաթաթերթում՝ «Մուսաները սկզբից լռում են, իսկ հետո՝ անհետանում» խորագրով (հեղինակ՝ Նունե ՀԱԽՎԵՐԴՅԱՆ)։ Տեղադրում եմ մի հատված հոդվածից և կից լուսանկարը (հեղինակ՝ Սերժ Դավիդով)։

49-kochar.jpg

... 40 տարի առաջ ստեղծված «Կիբեռնետիկայի մուսան» իր կյանքի առաջին իսկ օրվանից սկսած տեղադրվեց Մերգելյանի անվան գիտահետազոտական ինստիտուտի բակում՝ ավետելով նոր գիտության արշալույսը։ Գիտությունը արվեստի պես բան է, որը պահանջում է ներշնչանք ու նվիրում: Իսկ նորածին գիտությունը, որը խորհրդային տարիներին հետապնդվում ու հակասովետական էր հռչակվում (ինչպես նաեւ՝ գենետիկան), արվեստի պես՝ պետք է իր մուսան ունենար: Եվ Քոչարը կերտեց այդ մուսան։ Ի դեպ, հիմա աշխարհում շատ ընդունված է գենետիկայի մեջ արվեստի գեղեցկություն նկատել։ ԴՆԹ-ի ստրուկտուրան ունեցող բազմաթիվ ճարտարապետական ֆորմաներ են ստեղծվում՝ արձաններ, կամուրջներ, թանգարանային համալիրներ։ Գենը, կարծես, վկայում է առեղծվածային կայունության մասին։ Առեղծվածը հնարավոր դարձավ վերծանել, սակայն այն չդադարեց առեղծված մնալ։ Տարիներ առաջ Քոչարը գեղեցկություն տեսավ մեխանիզմների անխափան աշխատանքի մեջ, եւ երկրային ու տիեզերական իդեաները խաչելով՝ արարեց մուսա։

«Կիբեռնետիկայի մուսան» ճկուն ու փխրուն ֆորմաների ու նորագույն գիտության միաձուլում է: Հանգիստ, թուլացած պոզայում կիսապառկած ու կարծես թե մեդիտացիայի մեջ հայտնված մուսան տեղ-տեղ պատված է շղարշով, իսկ տեղ-տեղ մարմնի միջից դուրս են սողոսկում մեխանիզմների բեկորները, լարերն ու ոլորապտույտ զսպանակները: Մուսան կամ նոր է մաշկ ձեռք բերում, կամ էլ դանդաղորեն քայքայվում ու մաշկափոխվում է։ Նրա կմախքանման մարմնից մնացել է հիմնական առանցքը, եւ այդ առանցքը շատ գեղեցիկ է: Դա խաղաղ, հանդարտ ու սեփական դերն ու նշանակությունը գիտակցող մի էակ է, որը կիսափակ աչքերով դեպի աստղերն է նայում, միաժամանակ՝ սուզված լինելով միայն իրեն հայտնի «լուռ» խոհերի մեջ։
....
Նրա ստեղծած կիսաիրական, կիսաերեւակայական մուսան հենված է շատ կոնկրետ իրի` հայկական կարասի վրա, որից մեղմ շիթով ջուր է հոսում: Ջուրն ընդհանրապես Քոչարի սիրելի էլեմենտներից մեկն է, որը խորհրդանշում է կյանքը, կյանքի անվերջանալի հոսքն ու ինքնամաքրվելու հատկությունը: Հնից ծնվում է նորը։ Ծնվում է կյանքը, միտքը։ Վերջիվերջո` ապագան է ծնվում ...

[Սահակյան Սահականուշ]

1918–ին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1915-18–ին, միաժամանակ, սովորել է Գեղարվեստը խրախուսող կովկասյան ընկերության նկարչության դպրոցում, 1918–ին՝ Մոսկովյան Ազատ գեղարվեստական արվեստների վերջին կուրսում։ 1919–ին, ավարտելով ուսումը, վերադարձել է Թիֆլիս, նկարչություն է դասավանդել տեղի հայկական դպրոցներում, բացել իր առաջին անհատական ցուցահանդեսը։ 1921–ին դասավանդել է Թիֆլիսի բարձրագույն պետական տեխնիկական արվեստանոցներում։ 1919–22–ին են ձևավորվել և դրսևորվել նրա արտիստական խառնվածքի հիմնական գծերն ու նախասիրությունները՝ ռացիոնալիզմ, ուժեղ, զգայական ձգտում դեպի պլաստիկ ծավալային ձևը, սիմվոլիկ մտածելակերպ, որոնք բնորոշ են մնացել ողջ ստեղծագործությանը։ 1922-ին Քոչարը մեկնել է արտասահման, եղել Կ.Պոլսում, Վենետիկում, ուր ստեղծած մի քանի դիմաքանդակների համար արժանացել է արծաթե մեդալի։ Այդ շրջանի նրա ստեղծագործությունը ներառում է կուբիզմի, սիմվոլիզմի, ֆուտուրիզմի, մետաֆիզիկական նկարչության, սյուրռեալիզմի, էքսպրեսիոնիզմի հոսանքների ազդեցությունը, նրանց ոճական–ձևական հնարների համադրումը։ 1936–ին վերադարձել է հայրենիք, ընդունվել Հայաստանի նկարիչների միության շարքերը և մասնակցել տեղական ու միութենական ցուցահանդեսների։ Պահպանելով նորարարական որոշ ձևամիջոցներ, առաջնակարգ նշանակություն է տվել բովանդակությանը, պատկերվողի կոնկրետ անհատական նկարագրի ու ներաշխարհի բացահայտմանը։ 1944-45–ին նկարչություն է դասավանդել Երևանի թատերական և պոլիտեխնիկական ինստիտուտներում։ Քոչարը բազմաժանր, բազմազան տեխնիկայով աշխատող արվեստագետ էր։ 1948–ին մոմաներկերի գյուտի համար ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդին առընթեր Գյուտերի և հայտնագործությունների կոմիտեից ստացել է հեղինակային վկայագիր։ Նրա անունով է կոչվում Երևանի փողոցներից մեկը։

Քոչարի արվեստը իր մեջ ներառում է համաշխարհային հին ու նոր արվեստի, ինչպես և ժամանակակից նորարարական ուղղությունների շատ գծեր ու սկզբունքներ, սինթեզում հայ արվեստի հետ և, չնայած ոճական ու ձևական կողմերի և միջոցների բազմազանությանն ու հարստությանը, մնում է ռեալիստական ամուր հիմքի վրա։

[Սահակյան Սահականուշ]

Նկարներ

* «Կշռաքարերով նատյուրմորտ» (1918)
* «Ջութակ» (1919)
* «Ձվաձև նատյուրմորտ» (1920)
* «Ըմպանակով կինը» (1920)
* «Նկարչի մոր դիմանկարը» (1919)
* «Դե պրոֆունդիս» (1919)
* «Ղազարոսի հարությունը» (1923)
* «Տեսիլք» (1924)
* «Սրճարան» (1925)
* «Սիրահարներ» (1926)
* «Բանաստեղծը» (1924)
* «Ընտանիք–սերունդներ» (1925)
* «Մանիկի դիմանկարը» (1946)
* «Կոմիտաս» (1946)
* «Նիզամին որդու հետ» (1953)
Քանդակներ

* Մաքսիմ Գորկի – գիպս, (1936)
* Շոտա Ռուստավելի – կրաքար, (1937)
* ԱլեքսանդրՊուշկին – գիպս (1937)
* Նիզամի – գիպս, (1940)
* Հ.Աբելյան – գիպս (1943)
* Խաչատոր Աբովյան – գիպս, (1945)
* Անանիա Շիրակացի – գիպս, (1952)
* Մեսրոպ Մաշտոց – գիպս, (1952)
* Միքայել Նալբանդյան – գիպս, (1954)
* «Զվարթնոցի արծիվը» – բրոնզ, (1955)
* «Սասունցի Դավիթ» – պղինձ, (1959)
* «Վարդան Մամիկոնյան» – պղինձ, (1975)