<< Ծնողներս զոհ գնացին թուրք ոճրագործների կազմակերպած հայկական ջարդերին: Ես պապիս հետ գաղթեցի Կովկաս: Ճանապարհին մահացավ նաև պապս: Ես մտա մանկատուն և տասը տարին ապրեցի զանազան որբանոցներում` կրելով որբության դառնությունները>>, սա ճակատագիր էր,որ կանխորոշեց Սարմենի աշխարհայացքի ուղղությունն ու պոետական ընկալումների բնանկարը:
Երբ ռոմանտիկ պատանին << Դեպի Աստված>> /1999/ բանաստեղծական նախերգանքում <<ունայն երազի>> հեգնանքն էր ուղղում Ամենակարողին, արհավիրքի օրերին տակավին չէր ենթադրում, թե դեպի ուր է տանում իրեն ճակատագրի խաղը` անցյալը մղձավանջ է, ներկան` տաղտկալի, ապագան` անորոշ: Եվ սակայն ընվզումը հուշում էր կամքի գիտակցումը հանուն նպատակի, հանգամանք, որ ներդաշնակ հնչեց վերածնվող հայրենիքի առօրյա երթին և այդ նվիրումի արձագանքը եղավ << Դաշտերը ժպտում են>> /1925/ բանաստեղծությունների գրքույկը, որ իր խոսքերով ասած, երգում է << այն մեծ ուրախությունը, որ Շիրակի ջրանցքի կառուցումով ապրեց հայ ժողովուրդը>>:
Ապա հաջորդում են մտավոր հասունացման, ինքնահաստատման և աշխարհայացքի կազմավորման տարիները և երբ 1935-ին լույս տեսավ Սարմենի <<Թռիչք>> ժողովածուն, քննադատությունը լիարժեք ընդունեց նրա մուտքը գրական ասպարեզ: << Ես աշխատել եմ պատկերել մեր երկրի ապագան>>, խոստովանում է բանաստեղծը….
Այդպիսին էր ժամանակի բանաստեղծական <<պոետիկան>>, որ բնորոշ եղավ նաև հաջորդ ժողովածուներին` <<Հերոսական մահ>>, <<Երգաստան>>, <<Ծաղկունք>>, <<Սրտի ձայնով>>: Սարմենը արդեն համազգային ճանաչված անուն էր:
Լուսավորել եմ կյանքում ամեն ինչ,
Ամեն փայլուն բան կարծել եմ ոսկի,
Ծով է թվացել ամեն կապույտ լիճ,
Շռայլ վատնել եմ պատիվը խոսքի:
Թող որ անաղարտ մնար պոետական իդեալը, բայց անկասկած էր տեսահորիզոնի ընդլայնումը, հոգեզգացական բռնկումների խոհափիլիսոփայական վերապրումը` բնության, սիրո, թախծի, կարոտի, անձնական ու անանձնական հուշերի թարմությամբ: Ստեղծագործական այս շրջադարձի նշանավորումը եղան <<Հայրենի տուն>> /1955/, <<Կարոտի կրակներ>> /1957/ և հատկապես << Բանաստեղծի աղբյուրը>> /1961/ ժողովածուները:
Սարմենը զտարյուն քնարեգու է: Բանաստեղծությունը նրա կեցության ձևն է, նա ստեղծագործում է անընդհատ ու անընդմեջ, մի մեղեդի մշտապես հնչում է մենության պահերի նրա խորհերում և կարելի է ասել, որ նա ոչ միայն բանաստեղծությունը դարձրեց իր անձնական գործը, այլև նաև տասնյակ շարքեր հյուսեց իր հոգու քնարարական զեղումներից, ինչ որ տեղ թաքուն մնացած արձագանքներից:
<<Կարոտի կանչ>> գիրքը յուրատեսակ հատընտիր է, որը ներկայացնում է Սարմենի քնարարական մոտիվների ընտրանին` համակարգված վեց պայմանական շարքերում` <<Մայր հայրենիք>>, << Իմ գերդաստանը>>, << Հայի կարոտ>>, << Անցյալս ու ես>>, <<Սիրապատում>>,, << Բնության գրկում>>: Ընդհանուր ոգին, որ իբրև գաղափար-խորհրդանիշ կազմավորվում է շարքերի ներքին միասնությունը , հայրենիքն է` << Մայր հայրենիքը>> ոչ միայն որպես երկիր և բնաշխարհ, այլև հոգու ապաստան և փիլիսոփայական կեցություն:
Բայց հայրենիքը որպես պոետական մտապատկեր, նաև ճակատագիր է` բեկված Սարմենի կենսագրության էջերում: << Իմ գերդաստանը>>, <<Հայի կարոտ>>, << Անցյալս ու ես>> շարքերում բանաստեղծը վերապրում է նույն այդ ճակատագրի էլեգիան, որ սկիզբ է առնում անցյալի և ներկայի անջատումից:
Կարոտի մոտիվը Սարմենի պոեզիայի ամենագեղեցիկ էջերից է. կարոտը հայրենի տան, վերադարձի կարոտը, կորած եզերքների կարոտը` անթարգմանելի << հայի կարոտ>>:
Սարմենը փիլիսոփայական վերին հաշտությամբ էր ընկալում` չարն ու բարին, կյանքի ու մահվան խորհուրդը չափում տիեզերական ժամանակի նույնարժեք ունայնությամբ: Նրա պոեզիան յուրատեսակ մենախոսություն է բնության հետ և ունկնդիր բնության ձայնին, նա ավետում է << հոգու խաղաղության>> իր ավետարանը.
Եթե ուզում ես դու քեզ ճանաչես,
Ելիր, հյուր գնա քո մայր բնության,
Քո հոգու գիրքը նա կկարդա քեզ,
Աղբյուրները քեզ ճամփա ցույց կտան:
Ու դու քո ձեռքով ինքդ կբացես
Փակված դռները քո բարդ էության,
Եթե ուզում ես դու քեզ ճանաչես,
Ելիր, հյուր գնա քո մայր բնության:
Հարուստ ու բազմաժանր է Սարմենի թողած գրական ժառանգությունը: Նրա գրչին են պատկանում տասնյակ պոեմներ, լիրո-էպիկական ասքեր, բանահյուսական սյուժեներ, լեգենդներ, քնարական մանրապատումներ ու տաղաչափական ձևեր, որոնք իրենց հավաքականության մեջ պատկերում են մի գունեղ աշխարհ:
Անցողիկն ու պատահականը կծվարեն անցյալի հուշերում, բայց կմնա մարդկային հոգու արթնացումները բանաստեղծող մի մատյան, որը ներշնչված է բարու, գեղեցիկի, սիրո, կարոտի և հայտնության լուսավոր հղումներով:
ՀՀԳԱ ակադեմիկոս Սերգեյ Սարինյան
Մեջբերել
Էջանիշներ