Դերային խաղեր

[Սրբազան]

Դերային խաղերը ժամանցային բնույթի խաղեր են, դրամատիկ գործողության տեսակ, որի մասնակիցները գործում են ընտրված դերերի շրջանակներում, ղեկավարվում են ընտրված դերի միջավայրի տրամաբանությամբ և գրծում են արդեն եղած սյուժեով, կամ հենց իրենք են ստեղծում սյուժեն։ Հաջող է ստացվել խաղը թե ոչ, որոշվում է խաղացողի խաղի՝ ընդունված կանոններին համապատասխանությամբ։ Կանոնների շրջանակներում խաղացողները հանգիստ կարող են իմպրովիզ անել, որը կբերի իրենց կամ իրենց թիմի հաղթանակին։
Այսպսիով դերային խաղն իրենց ներկայացնում ե մեկ կամ մի խումբ անձանց կողմից որոշակի իրադրության խաղային մոդելավորումը։
Դերային խաղի գործողությունները ծավալվում են այդ խաղի աշխարհում։ Այդ աշխարհը կարող է լինել ամբողջովին հորինված, կամ հիմնված լինել ինչ որ գրքի կամ ֆիլմի, կամ կիրադարձության սյուժեի վրա։ Այսպիսի խաղերում շատ հաճախ բացակայում է «վերջնական նպատակ»–ը և խաղի իմաստը կայանում է այդ խաղային աշխարհի ուսումնասիրումը։

Խնդրում եմ գրեք Ձեր կարծիքները (ցանկալի է մանրամասն և տրամաբանված), խորհուրդներն ու դիտողությունները դերային խաղերի (մասնավորապես «Մաֆիայի») մասին։

[Սրբազան]

ՄԱՖԻԱ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

Խաղում են թիմերով. Առաջին թիմը՝ կազմակերպված փորամասնությունն է՝ մաֆիան, իսկերկրորդը՝ անկազմակերպ մեծամասնությունը՝ ազնիվ քաղաքացիները։

Խաղը ստեղծվել է 1986թ. գարնանը Մոսկվայի պետական համալսարանի հոգեբանության ֆակուլտետի ուսանող Դմիտրի Դավիդովի կողմից։ Խաղի նախատիպ է հանդիսանում Եվրոպայում 20-րդ դարի կեսերից հայտնի «Մարդասպան (Murder)»խաղը։ Ի տարբերություն «Մարդասպան» խաղի, որտեղ բոլոր քաղաքացիները փնտրում են մանյակին, Մաֆիայում կան թիմեր։ 1998թ. ՌԴ ՆԳՆ Կալինինգրադի բարձրագույն դպրոցում «Վիզուալ հոգեախտորոշում» առարկայի համար հրատարակվեց «Ոչ վերբալ հաղորդակցություն. Զարգացող դերային խաղեր «Մաֆիա» և «Մարդասպան»» ուսումնական ձեռնարկը, որի նպատակն էր կուրսանտների շրջանում զարգացնել խաղային իրավիճակում ժեստերի և միմիկայի օգնությամբ անձի հոգեախտորոշումը։

ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ

Խաղավարը բաժանում է խաղաքարտերը, այնպես որ չերևա, թե ինչ խաղաքարտ է։ Նրանց, ում բաժին է հասել կարմիր խաղաքարտ, նրանք Ազնիվ քաղաքացիներն են։ Նրանց, ում բաժին է հասել սև խաղաքարտ, նրանք մաֆիոզիներն են։ Եթե խաղի ընթացքում պետք է լինեն «Դոն» և «Շերիֆ (Կոմիսար)», ապա Դոնին համապատասխանումէ սև տուզը, իսկ Շերիֆին՝ կարմիր տուզը։

Խաղը բաժանվում է երկու փուլի՝ գիշերվա և ցերեկվա։ Երբ խաղավարն ազդարարում է «Գիշեր», ապա բոլոր մասնակիցները փակում են աչքերը, հետևում են խաղավարի հրահանգներին։ Իսկ երբ խաղավարի կողմից հայտարարվում է «Ցերեկ», մասնակիցները բացում են աչքերը ևսկսում են քննարկումները և վերջում քվեարկությունը։



Առաջին գիշերվա ընթացքը փոքրինչ տարբերվում է մնացածից. Սկզբում խաղավարը հայտարարում է «Մաֆիան բացում է աչքերը», որից հետո Մաֆիայի անդամները բացում են իրենց աչքերը, և «ծանոթանում» են միմյանց հետ, իսկ Դոնը ցույց է տալիս իրեն։

Որից հետո 10-15 վայրկյանի ընթացքում Մաֆիայի անդամները որոշում են հաջորդ 3 գիշերների զոհերին, որից հետո փակում են աչքերը։ Հետո խաղավարը հայտարարում է. «Աչքերը բացում է Շերիֆը»։ Խաղավարը, Շերիֆի հետ ծանոթանալուց հետ, հայտարարում է «Բոլորը բացում են աչքերը», և հայտարարվում է «Ցերեկ»։

Ցերեկվա ընթացքում մասնակիցները հերթականությամբ, ժամացույցի սլաքի շարժման ուղղությամբ սկսում են քննարկել մյուսների վարքագիծը և կիսվել իրենց կասկածներով։ Մասնակիցներին խոսելու համար տրվում է 30-45 վայրկյան ժամանակ, և ևս 15 վայրկյան մահապատժի թեկնածու առաջարկելու համար (Յուրաքանչյուր ցերեկ շրջանը սկսվում է նախորդ շրջանը սկսող մասնակցից ավելի աջ նստած մասնակցից)։ Երբ շրջանը ավարտվում է, սկսվում է քվեարկության փուլը։ Առավել շատ «դեմ» ձայներ հավաքած մասնակիցը լքում է խաղը, որից հետո խաղավարն հայտարարում է «Գիշեր»։

«Գիշերվա» ընթացքւմ խաղավարը հերթով թվարկում է մասնակիցների համարները՝ յուրաքանչյուրից հետո՝ կարճ դադար տալով։ Մաֆիայի անդամները, առանց իրենց աչքերը բացելու, տալիս են կրակոցի ազդանշան։ Եթե այդ ազդանշանը եղել է միաժամանակ, ապա այդ համարով խաղացող համարվում է սպանված, հակառակ դեպքում համարվում է վրիպում։ Դրանից հետո խաղավարը հայտարարում է. «Աչքերը բացում է Դոնը և փնտրում է շերիֆին»։ Դրանիցհետո Դոնը բացում է աչքերը և ձեռքով ցույց է տալիս այն խաղացողի համարը, ում որ կասկածում է շերիֆ լինելու մեջ։ Խաղավարը գլխով կա՛մ «Այո», կա՛մ «Ոչ» շարժում է անում (Եթե Դոնը գուշակում է, թե ով է Շերիֆը, ապա ցերեկվա ընթացքում փորձում է աննկատ հասկացնել դա Մաֆիայի անդամներին)։

Հետո խաղավարն հայտարարում է «Աչքերը բացում է Շերիֆը և փնտրում է Մաֆիայի անդամներին»։ Նույն սկզբունքով, ինչ որ Դոնը, Շերիֆը փնտրում Մաֆիայի անդամի։ Որից հետո խաղավարն ազդարարում է «Ցերեկ»։

Խաղն ավարտվում է այն պահին, երբ կա՛մ Մաֆիայի անդամների քանակը հավասարվել է ազնիվ քաղաքացիների քանակին, կա՛մ բոլոր մաֆիոզիները ենթարկվել են մահապատժի։



Գոյություն ունեն խաղի մի քանի ընտրանքային տարբերակներ

Խաղում են 10 հոգով. 3 մաֆիա, 7 ազնիվ քաղաքացի

Խաղում են 10 հոգով. 3 մաֆիա (մեկը՝ Դոն), 7 ազնիվ քաղաքացի (մեկը՝ Շերիֆ)

Կան խաղի շատ տարբերակներ, ուղղակի պետք է հիշել, որ ուժերի օպտիմալ հավասարակշռությունն ապահովվում է Ազնիվ քաղաքացիների քանակը հավասար է մաֆիոզիների քանակի կրկնապատիկին գումարած մեկ բանաձևը։

[Մանոն]

Նշել եմ երկրորդ կետը. Մյուս խաղացողների հոգեբանությունն հասկանալը, որովհետև, իմ կարծիքով, դրանից են բխում մյուս կետերի ճշգրիտ իրագործումները: (Թերևս` բացի 6-րդ զգայարանից ու բախտից): Եթե կարողանաս ճիշտ հոգեվերլուծություն անել և որոշակիորեն զգալ դիմացինիդ պահվածքը ամենատարբեր սիտուացիաներում, ապա կարող ես և' արագ կողմնորոշվել, և' ճիշտ որոշումներ կայացնել, ինչն էլ կլինի հաղթանակի գրավականը: Բայց պետք չէ թերագնահատել նաև թիմային խաղի կարևորությունը, որովհետև կայացրած ճիշտ որոշումը դեռ բավարար չէ, հարկավոր է նաև այն հասցնել թիմակիցներիդ գիտակցությանը, և այն էլ այնպես, որ քո դատողություններով կարողանաս վստահություն ձեռք բերել նրանց մոտ ու տանել քո հետևից:

[Chuk]

Երկար տատանվում էի, թե ո՞ր տարբերակն ընտրեմ:
Ի վերջո կանգ առա «Արագ մտածելու և գործելու կարողությունը» կետի վրա, որովհետև անգամ դիմացինների հոգեբանությունը հասկանալու, տրամաբանական որոշումներ կայացնելու, վեցերորդ զգայարանով իրավիճակը հասկանալու ու մյուս խաղացողների հետ համագործակցելու դեպքում էլ ամենակարևորն, ըստ իս, միևնույն է մնում է արագ (ոչ թե տրամաբանական) որոշումներ կայացնելն ու դրանք իրականացնելը (գործելն) է:

Բայց իրականում եթե բազմակի ընտրության հնարավորություն լիներ, ապա կընտրեի հետևյալ կետերը.

• Տրամաբանված որոշումներ կայացնելը։
• Մյուս խաղացողների հոգեբանությունն հասկանալը։
• Արագ մտածելու և գործելու կարողությունը։
• Մյուս խաղացողների հետ համագործակցելը։

«Բախտ» տարբերակն ուղղակի բացառում եմ: Իհարկե որոշ դեպքերում կարող է բախտը բերի ու հաղթես, բայց լավ խաղացողների մոտ որպես կանոն այդպես չի լինում, իսկ այդպես լինելու դեպքում էլ լինում է խիստ անհետաքրքիր խաղ (իհարկե ոչ միշտ):

«Վեցերորդ զգայարանն» էլ չեմ դիտարկում, որովհետև ճիշտ է որոշ դեպքերում կարող է հենց նման կերպ կառուցվի խաղը, բայց լավագույն տարբերակը չի ու նաև հետաքրքիր խաղ չի ստացվում:

Իսկ ընդհանրապես «Մաֆիա» խաղալիս իհարկե ուզում եմ հաղթել, հաղթելիս իհարկե ուրախանում եմ, բայց չէի ասի, թե խաղում եմ հաղթելու համար: Իմ համար շատ ավելի հետաքրքիր է բուն խաղը, ընթացքը: Սիրում եմ հետաքրքիր զարգացումներ, լարված խաղ, անկախ ելքից, անկախ հաղթել-չհաղթելուս հավանականությունից: Խաղալիս հաճախ հանդես եմ գալիս խաղը սրողի դիրքերից, այնքան որ նոր միջավայրերում ինձ հաճախ հենց սկզբից «սև խաղացողի» տեղ են դնում, մինչդեռ ես կարող է կարմիր լինեմ: Փոխարենը խաղը հենց սկզբից հետաքրքրանում է, ակտիվանում է: Խաղերի ժամանակ չեմ խորշի սև խաղաքարտով լինելու դեպքում մաֆիայի մյուս անդամին հանել, սովորական կարմիր լինելու դեպքում որպես շերիֆ հանդես գալուն ու խաղի «գլխավոր դերակատարումն» իմ ձեռքը վերցնելուն: Նման իրավիճակներում մյուս խաղացողները հիմնականում սկսում են իրենց շատ հետաքրքիր դրսևորել, ստացվում է լավ խաղ:

[Կարապետ]

Խաղին ծանոթ եմ շատ շուտվանից և պատրաստ եմ:

[Կարապետ]

Mafia / Red or Black

[Սրբազան]

Խաղին ծանոթ եմ շատ շուտվանից և պատրաստ եմ:

Կարապետ ջան, այստեղ մաֆիա չենք խաղում, այլ քննարկում ենք դերային խաղերը։

[Ավրորա]

Շատ եմ սիրում «Մաֆիա» խաղը,շատ չեմ խաղացել,բայց ինձ,մոտ բավականին լավ է ստացվել խաղալ:Ես նշված տարբերակներից կընտրեմ [B]Արագ մտածելու և գործելու կարողությունը [B] և Մյուս խաղացողների հոգեբանությունը հասկանալը:Առաջին տարբերակը այն դեպքում է ճիշտ,երբ «սև» խաղացող ես,որովհետև,երբ զգում ես,որ վտանգ կա բացահայտվելու,պետք է արագ մտածես և գործես,իսկ եթե «կարմիր» խաղացող ես ուրեմն երկրորդն ավելի կարևոր է,որովհետև օգնում է բացահայտել «սև» խաղացողներին,բայց քանի որ մի տարբերակ պետք է ընտրեմ,ուրեմն ավելի կարևոր կհամարեմ [B]Արագ մտածելու և գործելու կարողությունը [B]:

[Լիլի-Քվանտ]

Համաձայն եմ Ավրորայի հետ: Սակայն կարծում եմ շատ ավելի կարևոր ու նպատակահարմար է հասկանալ խաղացողների հոգեբանությունը, ես, համենայնդեպս, դա կնտրեի: Բայց այս տարբերակը բավականին բարդ է, այդ պատճառով սկսնակներն ավելի շատ պետք է արագ կողմնորոշվեն ու ճիշտ գործեն: Ես ինքս հաճախ եմ խաղում «Մաֆիա», մեծամասնությամբ երևի կարմիր եմ եղել, մասնավորապես՝ Շերիֆ, և ավելի լավ խաղում եմ հենց Շերիֆի դերում: Սիրում եմ բացահայտել անարդար և անօրեն մարդկանց ու արդարություն հաստատել

[Anush Avetisyan]

Հետաքրքիր է, որ այս խաղը ներթափանցել է նաև դպրոց: Նամանավանդ վերջին օրերին, երբ աշակերտները <<ոչինչ չունեն>> անելու, որպես զբաղմուք ընտրում են այս խաղը:
Ճիշտն ասած, խաղի անունը վանում է ինձ, և ցանկություն էլ չունեմ ծանոթանալու խաղի կանոննորին: Իսկ աշակերտներիս առաջարկում եմ ավելի պարզ ու <<անմեղ>> խաղեր: